Xabier Letona
Robert Marty-ri elkarrizketa Okzitania eta D'oc hizkuntzari buruz
«Frantses aginteak okzitaniera folklorera mugatu gura du»
Robert Marty, Okzitaniar Ikasketen Institutuko lehendakaria
Okzitaniak Frantziako lurraldearen erdia hartzen du ia, Ipar Euskal Herria izan ezik hegoalde osoa. Trobadoreen lanari esker Europako kultura garrantzitsuena izan zenak, dena den, bizirauteko arazo larriak dauzka. Robert Marty, Europako Legebiltzarrean izan zen okzitaniar kultura eta D'Oc hizkuntzaren egoera azaltzen, eta bertako kafetegi batean solastu ginen berarekin.
ARGIA. Zer da Okzitaniar Ikasketen Institutua?
ROBERT MARTY. Gure zentroaren hastapenetara abiatzeko erresistentziaren garairaino hurbildu behar dugu. Alemanak sartu zirenean bazen talde bat Okzitaniaren probintzia zentzua lantzen zuena _zentzu folklorikoan_ eta talde honek alemanekin elkarlanean jardun zuen. Okzitaniar Ikasketen Institutua horren aurka sortu zen hain zuzen, zentzu aurrerakoi batetik eta folklore hutsean geratzen ez zen okzitaniar kulturaren benetako jarduera batez hornitua.
A. Zein du zeregina?
R.M. Gazteak eta hezkuntzaren begirunean oinarritzen gara. Okzitaniar hizkuntza eta kultura bizitza publikoan normalizatzea da gure helburua. Horretarako, gure hizkuntza normalizatze bidean jarriko lukeen sistema fonetiko bat asmatu behar zen, eta horretan jardun dugu. Institutuak hizkuntzaren idazkera sistema bat asmatu du, trobadoreen sisteman oinarritua eta okzitanieraren dialekto guztiei egokitzeko modukoa. Arazo bakarra provenzalistena da (Provencekoak), arrazoi sentimentalak medio oraindik euren idazkerarekin jarraitzen baitute, baina gainerako lurralde guztietan gure sistema hedatua dago jada. Okzitaniera izan zen idazkera normalizatu zuen Europako lehen hizkuntza, XII. mendeko Europan jende ikasiak okzitaniera hitz egiten zuen. Gaur egungo ingelesa izan zen orduan, idatziz Europa osora hedatutako hizkuntza.
A. Zein da okzitaniar hizkuntzaren behar nagusiena?
R.M. Oso argia da: ez dugu inongo ezagutza ofizialik, ez da lege arloan existitzen eta orduan ezin duzu berarentzat ezer eskatu edo aldarrikatu, behintzat legeari dagokionez. Frantses aginteak okzitaniera modu folklorikoetara zokoratu gura du.
Gaur egun 13 milioi pertsonatik 4-5 milioi okzitanieraz berba egiteko gai dira, eta 7-8 milioi pertsona ulertzeko. Beraz, aukera handiak dauzkagu aurrera egiteko. Duela hiru urte okzitaniera irakasteko irakasle titulu batzuk onartu ziren: hori da dugun gauza bakarra. Baina orain egin berri duten erreformarekin ez dago ia ikaslerik, okzitanierak bizitza honetan ez duela baliorik erakutsi gura da, hizkuntza lotsagarritzat aurkeztu izan da. Nola ikasiko dute gazteek okzitaniera gero bizitzeko balioko ez badie? Horregatik, gaur egun guretzat garrantzitsuena koofizialtasuna lortzea da.
A. Frantziak oraindik ez du sinatu Hizkuntz Gutxiagotuen Agiria, baina bestetik, Gobernutik itxaropen ugari barreiatu dira.
R. Gerra ostean, 50eko urteetan, urtero lege-proiektu bat aurkeztu izan da baina hortik aurrera ezer ez. Gobernuan daudenek, «ezin dugu, itxaron egin behar da» diote. Orduan oposizioak baditu proiektuak baina ez ditu aurrera eramaten, eta gobernukoak oposizioan geratzen direnean orduan badituzte proiektu berriak... Etengabeko joan-etorria da, baina inoiz ez da ezer gertatzen.
A. Dena den, okztaniar kulturak orain indar handiagoa erakusten du, ez?
R.M. Bai, hau zoratzekoa da. Gutxiago egiten da berba, baina gehiago idazten. Inoiz ez dira azken hogei urteotan beste liburu argitaratu, baina hizkuntza ondo dakiten zaharrak hiltzen ari dira apurka. Beraz, zaharrak eta Calandretetara (bertako ikastolak) doazen gaztetxoen artean hutsune oso handia dago.
A. Strasburgheraino etorri zara D'Oc hizkuntzaren arazoak azaltzera. Ba al duzu konfiantzarik Europako Legebiltzarrak Frantziari Hizkuntza Gutxiagotuen Agiria onartzeko egin diezaiokeen presioan?
R.M. Ez gehiegi. Konfiantza handiagoa dugu guk geuk egin dezakegun lanean. Gura beste proposamen egin ditzakete, baina gero aurrera eramateko indarrik ez badago... Jadanik ito egin gaitezke proposamenetan, baina gehiago egiten ez bada jai dugu.
A. Kultur hazkundeaz bat, ikusten al da guzti hori aldarrikatu eta bilduko duen jarduera politiko indartsuen beharrik?
R.M. Batzuek uste dute ezetz, nik baietz. Ni kultur elkarte bateko lehendakaria naiz eta kultur jardunean dihardut soilik, baina okzitaniar jarduera politiko indartsua mesedegarria litzatekeela uste dut. Orain arte kultur arloan lortutakoa borroka politikoen ondoren lortu izan dugu.
A. Helduen mailan D'Oc hizkuntzarekiko hutsune handia dagoela aipatu duzu, ba al dago zerbait berezia haiei zuzendua?
R.M. Helduek jadanik ez dute ikusten zein balio atera diezaioketen gure hizkuntzari eta ikastera animatzen direnak batez ere denbora duten jubilatuak dira. Gure arazo nagusiena bizitza ekonomikoa kontrolatzen dutenengana heltzea da. Dena den, zenbait ekoizlerekin harremanetan hasi gara eta Kataluniarekin gero eta harreman ekonomiko handiagoa dugu. Katalanek gustuko dute okzitanieraz idatzitako gure lurreko ohizko gauzak erostea. Horrez gain, liburu merkatu txiki bat ere zabaldu dugu Katalunian, katalanez irakurtzen duenak okzitanieraz ere irakurtzen du eta.
A. Gazteak edozein hizkuntzaren etorkizuna dira. Nola erakarri?
R.M. Orain, batez ere musikaren bidez. Frantzian eta mundu mailan arrakasta handia duten taldeak dauzkagu. Rap eta reggae egiten dute, okzitanieraz kantatzen dute, eta disko salmentan goi mailakoak dira Frantzian. Hiri handietako zenbait auzunetan okzitanierak oso arrakasta handia dauka atzerritarren artean, beraientzat ez delako frantsesa moduko hizkuntz inperialista, integraziorako hizkuntza baizik. Gazteek gure hizkuntzarekiko gero eta jarrera hobea erakusten dute.
Xabier Letona
16-17
Gaiez\Hizkuntza\D'oc
Pertsonaiaz\MARTY1
Egileez\LETONA1\Hizkuntza
Myriam Gartzia
Jose Larrea Iparlat enpresako arduradunari elkarrizketa
«Frantziako merkatuetara sartzeko tranpolin ona dateke Iparraldea»
Jose Larrea, Iparlateko Administrazio Kontseiluko lehendakaria
Gurelesa, Iparlat eta Copeleche kooperatibak biltzen dituen esneki enpresak Urnietan eraikiko du UHT brikak egiteko lantegia. Duela gutxi onartutako kapital handitze baten bidez finantzatuko dute bai lantegia bai enpresaren plangintza estrategikoa.
ARGIA. Urnietako lantegiaz gain, zeintzuk dira plangintza estrategikoaren osagaiak?
JOSE LARREA. Beste inbertsio garrantzitsu batzuk aurrikusi ditugu Iruńeko lantegirako, batez ere esnekietarako: yogurrak, izozkiak, eta abar. Honek 900 milioiko aurrekontua du.
Gainera lantegi honek Europako homologazioa lortu du duela gutxi.
A. Hori hain garrantzitsua al da Europako merkatuari begira?
J.L. Europako Batasunaren edozein herrialdetan oztoporik gabe saltzeko aukera ematen digu.
A. Europako merkatuak oso gogorra dirudi euskal esnekientzat.
J.L. Oraingoz Frantziara hedatu dugu gure merkatua, eta Ipar Euskal Herria dugu merkaturik onena.
Dena den, zaila izango zaigu Europan saltzea. Baina esne baino, esne hori manipulatzeko kostuak egokiak badira, gure esnekiak saltzeko aukera izango dela uste dut.
A. Zeintzuk izango dira, beraz, Europan salduko diren Iparlaten produktuak?
J.L. Batipat esnekiak. Yogurren gama osoa, irabiakiak eta urteko garai batzuetan baita esnea ere.
A. Iparraldea erabiliko duzue Europarako tranpolin bezala?
J.L. Bai, oraindik esnekien sektorean Espainiako produktuek ez daukatelako arrakastarik. Aldiz, gurea euskal produktua izanda, konfiantza handiagoa sortzen da Iparraldeko merkatuan. Egin ditugun azterketen arabera, Iparraldea Frantziara sartzeko tranpolin ona dateke eta Frantzia Europarako ataria dugu.
Myriam Gartzia
21
Gaiez\Ekonomia\Industria\Jangaiak
Gaiez\Ekonomia\Kooperatiba\Kooperatiba
Pertsonaiaz\LARREA2
Egileez\GARTZIA3\Ekonomia
Jon Odriozola
Javier Clemente futbol entrenatzaileari elkarrizketa
«Ulertuko nuke jokalariren batek Espainiako selekzioari uko egitea»
JAVIER CLEMENTE
Goliat menperatu zuen Daviden neurri eta jenioa, Karlos Argińanori inbidia ez izateko moduko mihi dantzaria, ezerekin lotsatzen ez den plazagizona... ez da erraz toreatzen den zezena Javier Clemente. Ibar Ezkerran hazia, Lezaman hezia, Bartzelonan bizia, mundu txapelketa du azkeneko erronka. Hamaika arerio gainditu beharko ditu lasterketa horretan, eta ez galtza motzekoak soilik.
ARGIA. Egun, dirudienez errazagoa da Espainiako Futbol Federazioan hainbat euskal herritar goi kargutan egotea, euskal selekzio baten aldeko aldarrikapenean jardutea baino.
JAVIER CLEMENTE. Gaztetandik ezagutzen duzun jendearekin lanean jardutea garrantzitsua da. Bai futbolean baita beste edozertan ere, ondo ezagutzen baitituzu. Euskal selekzioa gauza hipotetikoa da. Euskal selekzioak, gaur egun, ez du lekurik mundu mailako futbol egituran. Noizbehinka zerbait egiteko bai, baina ez profesionalki ez nazioarte mailan ez du lekurik. Soilik egitura politikoa izanda da posible selekzioa; nahiz eta Euskadik gero eta eskumen gehiago dituen, ez dakigu etorkizuna nolakoa izan daitekeen. Etorkizuna iritsita, Euskadiko selekzio baten planteamentu erreala egiterik izango da. Gaur egun ametsa da. Agian gure seme-alabek ikusiko dute. Eskura ditudan gauza errealekin amets egiten dut.
A. Zer egingo zenuke hemengo batek Espainiako selekzioari uko egingo balio?
J.C. Ulertuko nuke; bakoitza libre da selekziora joan edo ez erabakitzeko. Baina araudi bat dago eta horren arabera jokalari profesional guztiek selekzio nazionalaren koloreak defenditzeko betebeharra dute. Jendearen ideiak eta sentimentuak errespetagarriak dira, baina hala ere ez dut uste hori gertatuko litzatekeenik. Edozein profesionalentzat gailurra selekzio nazionalean jolastea da, ospe, izen, eta abarrengatik.
A. Euskal selekzioa, baina, ez litzateke ahuntzaren gau erdiko eztula izango.
J.C. Euskal jokalarien kalitate maila alor askotan oso altua da. Teknika onekoak dira eta beraien sasoia ere oso ona da. Bizitzeko modua, laguntasuna, txikitandik oso sustraitua daude hemen. Irabazle sena dugu. Talde ona izango litzateke. baina kanpoan ere jokalari bikainak daude, jende langilea, borrokalaria.
A. Mundu txapelketan huts eginez gero, ez al dute erru guztia hemengoen lepoan jarriko?
J.C. Inoiz ez naiz kritikez kezkatzen, bost axola zaizkit. Txapeldun izanda ere badakit kritikatuko nautela.
A. Hala eta guztiz ere, kritikak eguneroko ogia dira zuretzat. Egia al da eztabaida eta kontraesana gustuko dituzula?
J.C. Ez, gezurra esaten duen jendea ez dut gogoko. Beraz, bi aukera ditut: isilik egon edo erantzun. Niretzat zuzenena erantzutea da, eta hori dela eta sortu dira hainbeste istilu. Isilik lasaiago egoten zara, baina inoiz ez da ezer konpontzen. Azpisuge eta lapurrei aurre egin behar zaie. On Kixoteren erroten aurkako borroka daramat. Garaitezina den gauza baten aurka ari naiz: jende gezurti hori. Galdu arren, borrokan jarraitu nahi dut. Ez da protagonista izateagatik, jendaila guzti horrekin amaitzeko baizik.
A. Barakaldoarra zara, fabrika artean hazia. Hamaika lantegi itxi dira, zure aitaren lantegia izan zen Labe Garaiak besteak beste. Kea bezain beltza al da Ibar Ezkerraren etorkizuna?
J.C. Baikorra naiz, tunelaren amaiera urruti badago ere. Egoera berdina da Alemanian. Haiek gu baino askoz ere indartsuagoak izanik, Espainia nola ez da gaizki egongo? Eta zer esanik ez Euskadi. Gure Jaurlaritzak poliki irtenbideak aurkitu dituelakoan nago, baina ez da gauetik goizera izango, krisia mundu mailakoa baita. Uste dut, jendearen onerako, ekonomilari, politikari eta industri-gizonek irtenbidea aurkituko dutela.
A. Azken inkestek alderdi abertzaleek behera egingo dutela diote. Osasuntsu al dago euskal abertzaletasuna?
J.C. Hobera goaz. Ni abertzalea naiz, abertzalea izatea niretzat hemen bizi den eta hemengoa defenditu nahi duenaren sentimentua da. Hemengo sentimentua izatea, herriaren alde borrokatzea, besteak errespetatuz ahalik eta ongien bizitzea... Hori da niretzat abertzalea izatea. Honek besteekiko eskuzabalak izan behar dugula esan nahi du, ikuspegi zabalez. Garai batean ez bezala, kanpoan ere maite gaituzte. Euskadin bortizkeriarik ez balego, primeran ikusiko gintuzkete. Gaitz latza da hori.
A. Gertu dira hauteskunde autonomikoak. Sozialista izango al da hurrengo lehendakaria?
J.C. Boto kopurua ikusiz gero, lehena EAJ da eta bigarrena PSE-EE. Bigarrena denez, alternatiba ere bada, baina ez dut uste EAJri itzal askorik egingo dionik. Euskadin orokorrean ia beti EAJ izango da buru. Baldin eta egunen batean abertzaleok galtzen badugu, beste indar bat dagoela onartu beharrean egongo gara. EAk, zatiketaren garaian, izugarrizko kaltea egin zion alderdiari. Ez zuten bi aldiz pentsatu, gai kolektiboez baino, gehiago arduratu ziren norberaren interesez.
A. Autonomia, federalismoa ala independentzia?
J.C. Independentzia ez behintzat. Inor ezin daiteke independenteki bizi. Independentzia hitza jenerikoki hartuz gero, «gu bakarrik, gure politika, gure industria...», horrela jokatuz gero, bi hilabeteren buruan goseak hilgo ginateke. Nire ideiak izatea, zer egin nahi dudan... horretan, noski, independentea naiz. Besteekiko herri independentea izatea, berriz, ezinezkoa da.
Bestalde, ez dut federalismoa zer den oso ondo ulertzen. Autonomia, aldiz, guk nahi dugun gisara bizitzeko moduari deritzot, baldin eta besteekin harreman onak baditugu. Bai herrialde mailan, bai aberri edota autonomi mailan, dudarik gabe gure herria gidatzeko bidean goaz. Eusko Jaurlaritza tranferentziak direla eta horretansaiatzen ari da. Etorkizunean agian guztiak izango ditugu; baina ez da gauetik goizerako prozesua.
A. Hori al da dena? Eta politikariak zer?
J.C. Arzalluzi estima handia diot, kritikatuena izan arren. Bere ideiekin bat nator, fede handia dut beragan. Behin baino gehiagotan, esaten duena ez dut ulertzen, baina orokorki oso gustukoa dut: politikaz asko baitaki. Ni EAJkoa naiz. Alderdiarekin ez nator bat % 100, baina bai % 80. Hori dela eta ematen diot botoa.
A. Athleticen zinela Begońako Ama Birjinari errezatzen zenion. Bartzelonan, agian Montserratekoari. Orain, selekzioa dela eta, Espainiako zaindari den Pilarrekoari errezatuko al diozu?
J.C. Betidanik Begońakoaren jarraitzailea sutsua izan naiz, niri gutxienez larogei bat mirari egin baitizkit. Irabazi ditudan txapelketetan zer esan handia izan du, eta jakina, garai bateko talde bikain hura sortzen lagundu zidan. Izan ere, ez dakit hoberik sortuko ote den Athleticen berriz ere.
A. Egin ezazu mundu txapelketan Espainiaren aurkari izango direnen gainbegiratua.
J.C. Alemaniarrak munduko txapeldunak ditugu. Batzuetan ez dira ikusgarriegiak, baina ia beti oso zorrotzak dira. Kalitate handiko jokalariak izateaz gain, segurtasun handiko taldea da. Korea berriz zailenetarikoa da, ez kalitate handiagoa duelako, beraien joko mota besteei jokatzen ez uztean oinarritzen delako baizik. Aurrea hartuz gero, erraz kontrolatzeko modukoak dira.
Boliviarrak, azkenik, teknikoki nahiko onak dira, agian erasokortasuna falta zaie. Baina lehengo urtetik hona hobera egin dute. Abantaila dute, batetik gu baino lan handiagoa egin dutelako, eta bestetik Azkargortak oso ondo ezagutzen gaituelako. Espainiako ligaren trabak ez digu behar den bezala lan egiten uzten. Hala ere, sailkatu egingo gara.
A. Nork irabaziko du Espainiako liga txapelketa?
J.C. A Coruńako Deportivok. Ahaltsuei noizbehinka talde apal batek irabaztea futbolarentzat komenigarria da.
A. Osasuna infernu gorritik aterako al da?
J.C. Gorriak eta bi pasatuko dituzte. Promozioa jokatzea garaipena litzateke.
A. Athleticek UEFA poltsikoratuko al du?
J.C. Nahiko nuke. Zaragozak Kopa irabazi izanak egoera erraztu dio.
A. Eta Realak?
J.C. Promozioa ez dute jokatuko. Realak duen taldea asko atsegin zait, etorkizun ederra du.
A. Nola baloratuko zenuke Jupp Heynkes eta John Toshacken lana?
J.C. Ondo dabiltza. Ezberdintasun bat dago, Jupp Heynckes iritsi berria dela eta aldez aurretik eraikitako talde batekin ari dela. Berak ez du ezertxo ere egin. John Toshack, aldiz, taldearen berregituraketan murgildurik dabil. Oso lan ezberdina.
A. Athleticetik «El Correo Espańol»ek bota omen zituen. Espanyol-etik, berriz, Bartzelonako «Mundo deportivo»k. Nork kaleratuko zaitu selekziotik?
J.C. Prentsari ez diot beldurrik. Ahalegindu bat baino gehiago ahaleginduko da, bainan azkenean emaitzek kaleratuko naute.
A. Nola aztertuko zenuke J.Julian Lertxundi Athleticeko lehendakariaren lana?
J.C. Gauza on eta ez hain onak egin ditu. Ez daukat argi. Atleticen egon nintzen azken urtetan, nik behintzat, gaizki jardun nuen, inoiz baino okerrago. Baina ez nuke Lertxundiren lana baloratzen jakingo. Ez dakit gestio ekonomikoa gaizki edo ondo egin ote duen, edo krisiaren ondorioa den oraingo zuloa.
A. Hiru hautagai dira Athleticen lehendakaritzarako: J. J. Lertxundi, J.M. Arrate eta J. M. Gorordo. Noren alde emango duzu botoa?
J.C. Itxoin egingo dut. Baina kontuan hartzekoa izango da Daniren partehartzea. Bera J.M. Arrateren zerrendan dago, eta ni bere ideia askorekin bat nator.
A. Noiz ikusiko dugu berriz gabarra Nerbioian behera?
J.C. Real Madrid eta Bartzelonak duten ahalmen ekonomikoarekin... Lantzean behin aukera izatearekin konfomatzen naiz. Aldaketa pare bat eginez gero, talde polita egon badago.
Jon Odriozola
34-38
Gaiez\Kirola\Futbola\Entrenatzai
Gaiez\Kirola\Futbola\Taldeak\Besteak
Pertsonaiaz\CLEMENTE1
Egileez\ODRIOZOLA3\Kirola
Patxi Sarriegi
Pako Aristi idazleari elkarrizketa
«Hizkuntza da literaturaren aurpegia, baina atzean arima batek egon behar
«Autoestopeko ipuinak» kaleratu berri du Pako Aristik
Lau urte libururik argitaratu gabe igaro ondoren, ipuin laburretara jo du oraingoan Pako Aristik. Eguneroko istorioak dira, arruntak, hogeita hamaika ipuinetan zehar Erein argitaletxeak liburu berrian argitaratutakoak. Autoestopeko bidaiatxo batean kontatzeko modukoak. Ondoko elkarrizketan, besteak beste, bere idazte prozesuaz, euskal literaturari buruz duen ikuspegiaz edota etorkizun hurbilean egiteko asmo dituen proiektu berriez aritu zaigu.
ARGIA. Ipuin laburrez osatu duzu liburua.
PAKO ARISTI. Hogeita hamaika ipuinez osatua dago, eta gaia, ipuin guztietan, bidaia baten inguruan egina dago. Bi ikuspegi nahasten dira liburuan; batetik, denak leku, herrialde desberdinetan kokatuak daude, eta denak oso laburrak dira, hiru-sei folio bitartekoak, autoestopeko bidaia laburretan kontatzeko modukoak.
Bestetik, nahasketa dago istorio zahar eta berrien artean. Batzuk orain dela 40 urte gertatutako anekdota batean oinarrituta daude, orain dela mila urteko istorio bat ere badago, eta baita gaur egungoak ere. Berezitasun bat ere badaukate: ipuin bakoitza, nork egin duen sinatuta agertzen da bukaeran, lehenengo pertsonan kontatua dago. Ipuin hura zeini gertatu zitzaion, hari eman nahi izan diot ahotsa.
A. Ba al dago osotasunik ipuin guztien artean? Nola bururatu zaizkizu?
P.A. Egotekotan, bizitzari oso lotuak daudela esan daiteke, oso istorio errealak dira, ohizkoak eta arruntak. Adibidez, emakume bat etxera iritsi eta berea ez den belarritako bat aurkitzen du; gaia oso aktuala da, infidelitatea.
Azkeneko bost urtetan sortzen joan diren istorioak dira.Egiten hasi nintzenean ez zegoen liburu baten asmo edo proiekturik. Gaiak alde askotatik sortzen joan zaizkit. Asko kazetaritza lanetik, solte gelditzen diren istorioak...
Adibidez, elkarrizketa bukatzean jende askorekin adiskidetu, hizketan jarraitu eta istorio gehiago kontatzen dizkizu; horien haritik eta baita niri gertatutakoen haritik ere sortu dira asko. Kasualitateak dira maila batean, buruan bueltaka dabilzkizun gauzak. Zerbaitek pizten du istorioa, eta gero istorio hori idazteko beharra sentitzen duzu, zure buruarekin ere bakean gelditzeko.
A. Oraingo honetan ipuin laburretara jotzeko arrazoi berezirik ba al zegoen?
P.A. Laburtasunera jo dut, ipuin luzeenak sei folio ditu. Liburuari halako arintasuna eman nahi nion. Nire idazteko prozesuarekin lotutako zerbait da. Asko bidaiatu dut, eta gehien tren eta autobusean irakurri dut. Liburu laburrak irakurri ditut batipat, seiehun orriko libururik ez dut urtetan irakurri. Izan ere, ipuin laburra, gaurko munduarekin lotuen dagoen jeneroa dela uste dut. «Literatura portatila» delako kontzeptua landu dut liburuan, batetik bestera eraman daitekeen literaturarena, edozeinentzako modukoa dena, bidaiatzen duen jendeak irakurtzeko modukoa.
A. Orri kopuruari dagokionez, txikitik handira pasatu beharrean, alderantzizko idatz-prozesua izan duzu.
P.A. Ez nintzen berriro beste eleberri bat idazteko gai sentitzen, eta bide hori utzi beharra neukan, ito egingo ninduen. Nire bizitza estilorako ere askoz egokiagoa da bestea, eskurago dago. Baina honek ez du esan nahi agian berrogei urterekin beste eleberri bat idazteari ekingo ez diodanik.
A. Oraingo narratiban errealismoren bidea indartzen ari dela dirudi. Zure kasuan gauza bera gertatzen al da?
P.A. Denetik dago. Ipuinetan kuestionatze desberdinak agertzen dira, hori izan da helburua. Nolabait, nik gaia atera bai, baina soluziorik ez dut planteatzen. Idazlearen lana ere hori bada, arazoa planteatzea, ez konpontzea. Dena iritzi kritiko batez ikustea da gaztetan jaso nuen altxorrik onena. Hori mantentzen saiatu naiz orain arte, eta liburuan ere badago horren islarik, gai guztietan.
A. Zer da euskal literaturan edota euskal idazleengan faltan botatzen duzuna?
P.A. Beharbada errealismo handiagoa. Gaur eta hemen, hurbilarekiko erreferentzia areagotzea. Narratiba laburrean oso gauza gutxi daude. Umore eta katxondeo gehiago ere, eta autokritika pixka bat. Irakurlea ez nekaraztea liburu mardul eta zailekin. Gauza arinagoak eta irakurterrazagoak. Literatura ez da hizkuntza bakarrik, hizkuntza da literaturaren aurpegia, baina atzean arima batek egon behar du, mundu batek egon behar du. Irakurtzea gustagarri egin behar da.
A. Euskal literaturara kanpotik zerbait ekar daitekeela ikusten al duzu?
P.A. Hainbat literatur teknika. Esate baterako, Ipar Amerikako olerkariengandik istorio bat ez bukatzen ikasi dut nik, istorioa puntu batean utzi eta hor sujerentziak gelditzen dira, klabe batzuk, zergatik izan zitekeen... Hori ipuin modernoari dagokion teknika bat da esate baterako. Gero beste kontua da zein maisutasunarekin lortzen dituzun sujerentziak, eta ipuina bukatzen ala ez...
A. Euskal literaturari esker bizi al daiteke?
P.A. Bai, kubatarren antzera (irribarrez). Egunean eta modu indibidualista batean, familiarik gabe, emazterik gabe, seme-alabarik gabe, eskiatzera joan gabe... Egile eskubideetatik eta hitzaldietatik pixka bat, eta erabat absorbituko ez zaituen lanbide paralelotik beste pixka bat bizi daiteke, dirua irabaziz eta bizitza galdu gabe, oreka hori beharrezkoa da.
A. Etorkizun hurbila nola ikusten duzu?
P.A. Gazteleraz idatzi berri dut olerki liburu bat. Argitaletxe bila nabil orain, ea aurten bertan argitara daitekeen... Galizian nengoela gazteleraz sortu zitzaidan, agian hango lagunei zerbait demostratzeko ere, han izan nuen ideia baten harira. Oso poesia narratiboa da, inpultso bat izan da. Momentuz, orain arte bezala, prentsan eta ipuin laburrak idazten jarraitu nahi dut.
Patxi Sarriegi
48-49
Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\ARISTI1
Gaiez\Kultura\Literatura\Argitalpena\Narratiba
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Literatur l
Pertsonaiaz\ARISTI1
Egileez\SARRIEGI1\Kultura
Amagoia Iban
Pedro Garai, ETBko "Mikologia" saioko egileari elkarrizketa
Pedro Garai: «Perretxikoak orain arte ez bezala erakutsiko ditugu»
Betidanik irudi arloan mugitzen, irudien bitartez ezagutu du Iurretan bizi den bizkaitar honek perretxikoen mundua. «Mikologia» saioaren egile taldearen zuzendaria, zientzia honen jarraitzaile diren eta ez diren teleikusleen neurriko saioa egin nahi izan du.
ARGIA. Perretxiku bila egunpasa Nafarroara joaten diren horietakoa al zara?
PEDRO GARAI. Ez, duela bizpahiru urte arte ez nintzen perretxiko zale sutsua.
A. Orain bai, ala?
P.G. Azken bi urte hauetan perretxiko asko ezagutu eta aztertzeko aukera izan dut. Esnegorriak besterik ez nituen ezagutzen ia orain arte, eta orain askoz ere ezagutza zabalagoa dut.
A. Onddo batzuk landatu dituzue ETBn.
P.G. Asko, gainera. 1.000 espezie inguru genituen aukeran eta azkenean 300 ukituko ditugu. Atal kopuruak ez zuen gehiagorako ematen.
A. Zuek ere mikologiaren modaren trenera igotzen?
P.G. Ez da moda kontua. Betidanik izan dira Euskal Herrian perretxiko zaleak. Bi urte behar izan ditugu atera nahi genituen irudiak lortzeko. Perretxiko batzuk ez dira urtero ateratzen, eta hamaikatxo buelta egin behar izan ditugu hortik nahi genuena lortu ahal izateko. Irudi aldetik gauza berritzaileak eskaini nahi genituen. Perretxikoak orain arte ez bezala erakustea.
A. Adituren baten laguntza izango zenuten, ordea.
P.G. Roberto Lotina mikologoaren aholkularitza izan dugu uneoro. Uste dut programaren edukian asko nabaritzen dela. Horrez gain, izan da perretxiko zale anitzen laguntza ere; Ordiziako Imaz anaiena, adibide bat jartzearren.
A. Kutsu eruditorik?
P.G. Inolaz ere. Ez da eruditoentzako programa bat, parretxiko bila noizbehinka edota sarri antzera joaten direnentzat baizik. Zerbait jakin arren espezie desberdinak oso ongi kontrolatzen ez dituztenentzat.
A. Sukaldarientzat ere bai.
P.G. 13 atal ditu saioak, eta bakoitzaren amaieran sukaldari ezagun batek perretxikoekin osatutako plater baten errezeta eskaintzen du. Espezieak noiz, nola, non eta zein kondiziotan hartu behar diren ikasi ondoren, ikasitakoaz goza dezaten.
Amagoia Iban
63
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Zuzendariak
Pertsonaiaz\GARAI2
Egileez\IBAN1\Komunikabid
hemeroteka
1480. zenbakia | 1994-04-24
1479. zenbakia | 1994-04-17
Lege Oharra
RSS sindikazioa 