Xabier Letona
Mariano Agirre,"Papeles para la paz"aldizkariko zuzendariari elkarriz
«Enbargua altxatu eta gerra jarraitzen utzi, edo lehenago esku hartu behar zen»
Mariano Agirre «Papeles para la Paz»en zuzendaria
Mariano Agirre, 43 urteko argentinarra, duela hogei urte Madrilen bizi da. Kazetaria, nazioarteko erakundeak, gerra, bakea eta armagintzan aditua eta prentsa komentarista. «Papeles para la Paz» aldizkariko zuzendaria, Bakerako Ikerketa Zentroko koordinatzailea eta Amsterdameko Trasnational Instituteko zuzendari laguntzailea ere bada. Bosniako gatazka gertutik jarraitu du eta une erabakigarri honetan bertan gertatzen ari denari buruz bere iritziaren bila jo dugu.
ARGIA. Zer iruditzen zaizu Bosnian militarki esku hartzea?
MARIANO AGIRRE. Erasoa, gertatzen bada, Clinton bere iritzi publikoarekin eta frantsesekin ondo geratzeko izango da. Eraso hori, nolanahi ere, Europa eta Estatu Batuek Bosniaren lurraldekotasuna mantentzeko izan duten ezintasunaren agerpena izango da.
Bonbardaketekin, batetik kasko urdinak egoera ahulagoan uzten dira; bestetik, Bosniako populazioa ere arrisku handiagoan uzten da, laguntza humanitario barik eta nazioarteko babes gabe geratzen delako. Banbardaketa baino lehenago kasko urdinek, laguntzarako indar izateaz gain, hurkoen arteko bake indar moduan funtzionatu behar izango zuketen. Indar honek erabaki sendoz funtzionatu beharko luke eta laguntza humanitario eta EBk eta NBEk bere babesean jarritako hiriak babestu beharko lituzke.
A. Diozunaren arabera, lehenago esku hartu behar zela antzeman liteke.
M.A. Noski. Une batean nazioarteko komunitateak kontzeptuak aldatu zituen: hasieran erasotzaile bat eta erasotu bat zeuden; gero «gatazkaren alde desberdinak» kontzeptua erabiltzen hasi zen. Harrezkero alde desberdinek arrazoi maila berdina dutela onartutzat ematen da. Hau akats diplomatiko guztiz inmorala izan da. Bestetik, herritarren bizitza babestu beharrean, janaria eta medikamentuak ematen zaizkie bizirauteko, gero mendietatik tiroz hil ditzaten. Edo nazioarteko indarrak atera, enbargua altxatu eta gerrari jarraitzen utzi behar zitzaion, edo bestela esku hartzea zuzenago eta lehenago egin behar zen, egungo usteldura mailara heltzen utzi barik.
A. Hasieran mugimendu bakezalea, beste gatazka askotan legez, eskuhartzearen aurka agertu zen. Orain, aldiz, badirudi oro har partehartzearen alde ageri dela.
M.A. Lehenbizi argitu behar da mugimendu bakezalea bakar moduan ez dela existitzen, mugimendu desberdinak daude eta, beraz, iritzi oso desberdinak. Hala ere, talde gehientsuenak eskuhartzearen aurka daudela uste dut. Heldu garen puntura helduta, pertsonalki indarra hein batean erabili behar delakoan nago, herritarren bizitza babesteko behintzat. Noski, honekin batera berehalako su-etena ekarriko luketen negoziaketa batzuk eratu beharko lirateke. Su-etenik gabe, akordio politikoaren zain bagaude, sarraskiak urtetan izango ditugu.
A. Sarajevoko azken sarraski hura erabakigarria izan da, edo beste arrazoi batzuk ere badaude?
M.A. Estatu Batuak eta Europako _Frantzian batez ere_ iritzi publikoen presioa handia da sarraski hauen aurka zerbait egin dadin. Baina, bestetik, esku hartu eta hildakoak izanez gero, gobernuak iritzi horren salaketen beldur dira.
Horrez gain, Mendebaldearen azaluskeria maila ere ikusten da. Sarajevoko sufrimendua gutxietsi barik, galdetu beharrean gaude zergatik Angolarekin ez den berdin jokatzen. Angolan hauteskunde libreak izan ziren, alde bati ez zitzaizkion emaitzak gustatu eta orain sarraski izugarri eta onartezinak egiten ari da. Alabaina, NBEk bere so egileak bertatik erretiratu ditu eta ia inongo estatuk ez du bertan gertatzen denarekin interesik agertzen. Honek ez du esan gura Angolan ezer egiten ez delako Sarajevon ere ez dela ezer egin behar. Alderantziz, Sarajevon egin behar da, baita Angolan ere.
A. Baina NBEk nazioarteko gatazka guztietan parte hartu behar al du?
M.A. Ez, noski. Eskuhartzeak ekiditeko, gatazken prebentzio politika landu behar da. Politika hau puntu askotan oinarritu liteke, baina batez ere NBEri eta bere idazkari nagusiari botere maila handiagoa eman beharko litzaioke, behar denean sendotasunez eta azkar parte har dezan.
A. Europako mendebaldeko zenbait estaturi atea itxi berri die NATOk. Nola interpretatzen duzu?
M.A. Gerra Hotzaren amaierarekin NATOk helburu krisia bizi du. Bere lehengo etsaiak jadanik ez dira arerioak. Horrez gain, Itun Trasatlantiarra (Mendebaldeko gidaritza Estatu Batuen esku uzten duena) ere apurtuta dago: Europa Estatu Batuen aliatua da baina lehiakidea ere bai, Japonia bezala, eta gainera Europak bere defentsa sistema eraiki gura du. Beraz, armada txiroak, barne egonkortasun eza, balore krisia eta Errusiarekiko beldurra agertzen duten lau estatu horiek sarrera une kaskarrenean eskatu dute. Areago, Mendebaldeak Errusiaren etsai baino laguna izan gura duenean. Herrialde hauentzat, garrantzitsuena nola-hala Europako Mendebaldeko estatuekin lotura sendotzea da, eta NATO horretarako bide bat izan liteke. NATOn sartzea baino emankorragoa ikusten dut EBn sartzea eta CSCEren babes maila handiagoa izan dezaten.
A. Azkenik, zein da Jugoeslavia ohirako konponbidea?
M.A. Egoera horrenbeste okertu da ezen oso zaila baita konponbideez berba egitea. Egun eska litezkeen gutxienekoak hauek lirateke: su-etena; su-eten hori eta pertsonen segurtasuna bermatuko lituzkeen NBEren indarren konpromezu tinkoa; eta inguruko estatuek, EBk eta EEBBek so egile gisa parte hartuko luketen nazioarteko konferentzia berria. Garrantzitsuena gerra geratzea da eta horretan saiatu behar dugu.
Xabier Letona
16-17
Gaiez\Politika\Nazioartea\Gerra/Iraul\Bosnia
Gaiez\Komunikabid\Prentsa\Aldizkariak\Papeles par
Pertsonaiaz\AGIRRE18
Egileez\LETONA1\Komunikabid
Myriam Gartzia
J.M.Ayesa, Nafarroako Enpresarien Konfederazioko lehendakriari elkarr
«Nafarroa ez da lan harremanetarako euskal esparruan sartzen»
Juan Manuel Ayesa, Nafarroako Enpresarien Konfederazioko lehendakaria
Nafarroako Enpresarien Konfederazioko lehendakari berrizendatu dute Juan Manuel Ayesa. La Roncalesako gerentea, enpresarien ordezkari bezala agintaldi gogorra izango du lan merkatuaren erreforma dela eta. Hitzarmen kolektiboetarako ere gutxieneko akordio batzuk lortzea ez da erraza izango.
ARGIA. Lan merkatuaren erreforma dugu denon ahotan.Zein da Nafarroako enpresarien iritzia?
JUAN MANUEL AYESA. Lan merkatuaren erreforma beharrezkoa izateaz gain, ezinbestekoa da, Europako Batasunaren beste herrialde batzuekin homologazioa lortzeko. Orokorrean esango nuke, onargarria bada ere, ez dela oso ausarta. Defizit publikoaren ondorioz, langabezia eta babes sozialerako laguntzak murriztu beharko lirateke; sistema energetikoa aldatu behar da kostuak gutxitzeko... Egoera honela izanik, ez dut ulertzen sindikatuen erantzuna.
A. Sindikatuen ustez, langileriak lortu aurrerapenak galduko dira. Babes eza salatzen dute.
J.M.A. Hori ez da erabat egia, azken batean hitzarmen kolektiboekin gauza asko alda daitezkeelako. Gainera, ez da bakarrik enpresarien iritzia, Legebiltzarrak onartu du eta Delors-ek ere onartu du. Aldaketok onartzea ezinbestekoa da.
A. Hala ere, 27ko greba orokorrean langileriak iritzi gogorra kaleratu zuen.
J.M.A. 1993an, hitzarmen sozialerako lehenengo urratsak eman zirenean gu negoziatzeko prest ginen. Sindikatuek ez dute izan negoziatzeko borondaterik eta ez dute bereganatu lanpostuak sortu eta mantentzeko erantzukizuna.
A. Sindikatu abertzaleek, ELAk eta LABek, lan harremanetarako euskal esparrua aldarrikatu dute. Nafarroako enpresariek onartuko zenukete?
J.M.A. Gure marko instituzionalaren arabera, gehienen ordezkariekin negoziatzen dugu, CCOO eta UGT, eta ordezkaritza duten tokian ELA eta LABekin. Hala ere, nire ezagupen politikoen arabera, Nafarroa ez da Euskadi, eta horren arabera ez da lan harremanetarako euskal esparruan sartzen.
Myriam Gartzia
20
Gaiez\Ekonomia\Industria\Besteak
Pertsonaiaz\AYESA1
Egileez\GARTZIA3\Ekonomia
Alberto Irazu
Justo DeLa Cueva soziologoari elkarrkzeta politikaz eta gatazkaz
«Elkarri-k planteatzen duen bitartekaritza kontzeptua oso arriskutsua da» Z
JUSTO DE LA CUEVA
Zuzenbide lizentziatua ikasketaz eta soziologoa ofizioz, hainbat liburu eztabaidatsuren egilea dugu Justo de la Cueva. 1976an Espainiako Alderdi Sozialista historikoaren buruzagi izana, egun Iruńean bizi da liburuz josiriko etxean. Harantz abiatu gara, galdera sorta ederra egin asmoz.
ARGIA. Orain 18 urte PSOE utzi zenuen. Zein bilakaera politiko ikusi duzu geroztik hona alderdi honetan?
JUSTO DE LA CUEVA.
Aspaldi PSOE ez da alderdi sozialista: ezeztatze hori izan da eboluzioa. Bilakaera hori logikoa izan da Felipe Gonzalezek eta Alfonso Gerrak mundu mailako klase bloke menperatzaileei egindako zerbitzuekin. Zerbitzu horiek 70eko hamarkadan hasi ziren ematen, Felipe eta Alfonso EEBBetara joaten direla, eta beti ere Alemaniako sozialdemokraziaren buru zen Willy Brandten begiradapean.
A. Frankismo garaian kokatzen duzu, beraz, PSOEren aldatze koalitatiboaren testuingurua.
J.C. Trantsizio demokratikoa erregimen frankistaren metamorfosia baino ez zen izan. 36ko gerra bukatutakoan langileriaren ustiakuntza basatia izan zen, eta erregimenaren helburua hori zen hain zuzen. Baina 1960-70ean erregimenak porrot egin zuen, ezin izan baitzuen langileria ustiatzeko bere helburua bete. Garai honetan sindikatuak bersortu ziren, eta langileek borrokari heldu zioten. Hori ikusita, klase sistemak, sistema aldatzea erabaki zuen, baina ez menperatzeari uztea. Modua baino ez zen aldatu. Metamorfosian lehentasuna itxura egitea da, langileriak badituela alderdi eta sindikatuak. Baina nahiz eta horiek itxuraz legitimatu, deuseztu egin nahi dira benetan.
Hasieratik dago lerro bat PSOE eta UGTn beren esentzia deusezteko. Nahiz eta siglak eta itxura berak izan; hori da prozesua. Eta emaitzak hor daude: PSOE boterean dagoenetik bankuek sekula ez bezalako irabaziak izan dituzte. Langabezia kopuruetan beste hainbeste. Multinazionalak jaun eta jabe dira hemen. Bestalde, PSOEren botoemaileen ezaugarriei begiratuz gero, zutabea frankismo tipikoa bihurtu dela ikusten da. Frankismo soziologikoa.
A. Teoria horren arabera egun guerrista eta felipisten artean gertatzen ari den borroka ez da klabe ideologikoan ulertu behar.
J.C. PSOEn ez dago eztabaida ideologikorik. Felipista eta guerristen arteko borroka eserlekuak lortzeko borroka baino ez da, askak eskuratzeko borroka.
A. Nola baloratuko zenuke PSE eta EEren egungo batuketa? Atzera begira, zein esparru bete izan zuen EEk euskal politikagintzan?
J.C. Euskadiko Ezkerrak ez du denbora asko behar izan bere helmugara iristeko, PSOEra alegia. Botoen galera sistematikoaz, buruzagiak baino ez dira geratu hor. Euskadiko Ezkerra trasbestismo politikoaren munduko txapelduna izan da. Iraultza euskaldunerako alderdia izatetik, hamaika maskara jarri izan dituzte. 1986an jaitsiera izugarria izan zuten boto kopuruan. Zergatik gertatu zen hori? Estatu espainiarrak laguntza masiboa eman zion alderdi honi masa komunikabideen bitartez, laguntza masibo hori bukatu zenean etorri zen boto beherakada.
A. Froga al dezakezu diozun hori?
J.C. Masa komunikabideetan, Espainiako telebista eta abar, Juan Maria Bandres eta Mario Onaindiari emandako minutu ugariak neurtuko bagenitu, eta hauek iragarki salneurrietan koantifikatu, milaka milioien laguntza aterako litzaiguke. Estrategia horren helburua EEk HBri botoak kentzea zen. Baina zera ikusten da, HBri kendu beharrean PSOEri kentzen dizkiola. Laguntza kendu zitzaien, beraz. EE alderdi elektronikoa izan zen, komunikabideetan presentzia zuten, baina ez mobilizapen indarrik. Iturri hori moztuta, boto jaitsiera izugarria eman zen.
A. Egun, baina, Mario Onaindiak eta abarrek PSEri euskaltzale kutsu berria eman nahi diotela dirudi.
J.C. Mario Onaindia eta besteen batuketa zerbitzari izan direnen behin-betiko batuketa da, euskaltzale kutsu horretatik ezer ez dago benetakoa. Elkartze hori estaltzeko diskurtsoa baino ez da.
A. 1988an «La escisión del PNV» liburua argitaratu zenuen. Bertan zenionez, munduko klase/bloke dominatzaileak zerikusia izan zuen EAJren banaketan. Etorkizunari begira, gainera, balizko hipotesi edo eszenategi politiko ezberdinak planteatzen zenituen.
J.C. Nik hipotesi baten aldeko apustua egin nuen. Nazioarteko kapital monopolistak Estatu espainiarreko klase menperatzailea ENAMekin negoziatzera behartuko zuela, baina Estatu espainiarreko klase menperatzaileari esango ziola posible zela negoziaketa prozesu luze bat diseinatzea eta baita balizko akordioak ez betetzea ere. Eszenategi hori eman dela dirudi. Nik liburua idatzi eta urtebetera Argeleko negoziaketa eman zen, eta Espainiak hautsi egin zuen. Geroztik, bestelako sasi-elkarrizketak eta negoziaketak izan dira.
Baina nik nioenez, mundu mailako bloke menperatzaileak ikusten baldin bazuen beren interesen kontra egoera ustelduz zihoala eta independentzia benetan posible zela, edozein kasutan Euskal Herria independente hori kapitalista izatea interesatuko litzaiekela. Testuinguru horretan kokatzen nuen EAren zeregina.
A. Hipotesi horri eusten al diozu oraindik ere?
J.C. Bai. Nazioarteko kapital monopolistari bost axola zaio Flandriak hartu duen estatus juridiko berria edota Eslovenia independentea izatea. Gurera ekarrita, ikaratzen dituena Euskal Herria sozialista izatea da. Bloke horrek gatazka areagotzen ari dela ikusiko balu, gertatzen ari den bezala, klase borroka eta borroka politikoa areagotzen ari direla alegia, behartu lezakete Espainiako bloke dominatzailea hori onartzera. Baina beti ere kapitalismoa eredu.
Gaur egun zer ikusten dudan eszenategi hori bultzatzen? Errealitateak klase borrokaren areagotzea erakusten du, eta borroka hori bat egiten ari dela burujabetasunaren borrokarekin. Klase borroka eta burujabetasuna eta independentzia borroka bera da Euskal Herrian. Euskal Herria ez da independentea izango ez bada sozialismoa lortzeko borrokatzen, eta ez da sozialista izango ez bada independentzia lortzen. Baina EAren ibilbide politikoa ez da nik espero nuena izan, beraz balizko eszenategi horretan indarra galduko luke.
A. Pauso koalitatiborik ikusten duzu, beraz, eszenategi horretan.
J.C. Klase borroka independentziarako borroka osatzen ari da. Horren erakusgarria da LAB eta ELA sindikatu abertzaleek bat egina. Honek ELA eta EAJren arteko haustura ekarri du. ELAk horregatik hautsi du, EAJ Euskal Herriaren burujabetzaren kontra egonda _hara tranferentziekin nola ari zaizkien adarra jotzen_, beste borrokaren kontra ere badagoelako. Sindikatuak Euskal Herrirako lan esparru berria eskatzen ari dira, beste marko juridiko-politikoa behar dela babestu ahal izateko. Polarizazio testuingurua hori da.
A. Nafarroan bizi zara aspaldi. Zein da azken urte hauetan bertan ikusi duzun aldaketarik esanguratsuena?
J.C. Ni bezalako komunista batentzat harreman produktiboak dira aldaketa oro ulertzeko giltzarria. Nafarroan harreman produktiboak askoz ere nekazaritza mundukoagoak zirenean, jauntxoen sistema ageriagoa zenean, Del Burgo eta Aizpun bezalako politikariak egokiak ziren sistemarentzat. Orain jende horrek ez du balio. Eta beste era bateko jendea sartzen da; azkarragoa, ez horren gogorra, eta arriskutsuagoa finean. Alli bezalakoez ari naiz.
Harreman produktiboak zertan aldatu diren? Allik, Gobernuaren aurrekontua egin aurretik, Woslwagen-en lehendakariarengana joan behar izan du, haiek beren egoitza hemen utzita edo hemendik aldeginda Nafarroako Gobernuaren aurrekontua ezberdina litzatekeelako. Nafarroak kanpoan saltzen dituen 100 pezetatik 64k W bikoitza daramate. A. Beste gai bati helduz, talde bakezaleek sekulako oihartzuna hartu dute aspaldion. Nola dakusazu mugimendu guzti hori?
J.C. 1983. urteko ZEN plangintzaren aplikazioa da. Plangintza hartan egun gauzatzen alderdi asko zeuden; informazioaren erabilera intentzionatuaz hitz egiten zen. Baita gizartearen aurrean ETA zahar eta berri baten arteko balizko ezberdintasuna bultzatu beharraz ere; batzuk onaketa besteak gaiztoak.
Talde sasibakezaleenamunduko bloke menperatzailearen aspaldiko asmakizuna da. Ipar Irlandan, esaterako, erabili izan da horrelakorik. Talde sasibakezaleak estatuaren atalak dira, eta hori egiaztatzeko nahikoa da dirua estatutik kobratzen dutela ikustea; berdin du Hego Euskal Herriko bi gobernutatik edota Estatu espainiarretik jasotzea.
A. Ezberdintasunik egiten al duzu? Elkarri ere zentzu berean epaitzen al duzu?
J.C. Elkarri Estatu espainiarren tresna oso arriskutsua da, eta baita klase menperatzaileena ere. Nahiz eta sinadura eman duten askok hori ez jakin. Elkarri, gainera, printzipio oso arriskutsu batetik abiatzen da: euskal arazoan bitartekari izan nahi izatea, alegia. Definizioz, ezin zara torturatua eta torturatzailearen arteko bitartekari izan. Edo torturatuaren aldeko zaude eta haren alde ari zara borrokan, edo torturatzailearen laguna zara. Berdin du hura indultatzea edo haren aurrean isiltzea. ETAren indarkeriaren kontra daudela diote.
Nola egon daiteke defenditzen ari denaren indarkeria legitimoaren aurka? Hemen indarkeria originarioa, lehena, erruduna, Estatu espainiarrarena da. ETArena defentsa zilegia da, beraz.
Baina badago beste printzipio arriskutsua ere: hemen inork ez duela arrazoi osoa, bakoitzak bere partea duela. Hori ere faltsua da. Egia existitzen da. Lurrak eguzkiaren inguruan birak ematen ditu, eta ez alderantziz. Haiek ideia guztiak errespetatu behar direla diote. Ideia denak ez dira errespetatu behar, pertsonak errespetatu behar dira. Hori borroka honetan etsaiaren lengoaia sartzea da.
Alberto Irazu
34-38
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\PSOE
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Besteak\Elkarri
Pertsonaiaz\DE LA CUEV1
Egileez\IRAZOKI1\Politika
J.J. Petrikorena
Jexuxmari Zalakain kazetariari elkarrizketa bere azken liburuaz
«Euskal prentsa abertzalegotik eteten bada, jai izango du»
Jexuxmari Zalakain «Joxemiren Uzta» liburuaz mintzatu zaigu:
Euskal prentsaren azterketa eginez osatu zuen doktorego tesia Jexuxmari Zalakainek, eta tesian oinarriturik «Joxemiren uzta» liburua plazaratu zion Durangoko Azokarako Txalaparta argitaletxeak. Euskarazko egunkariaren amets historikoari jarraiki zaio bertan, 1976. urtetik gaurkora prentsan emandako urratsen ibilbidean. Ibilbideaz eta helburuez mintzatu zaigu honakoan.
ARGIA. 1976an kokatzen duzu euskarazko prentsaren iturburua. Zertan oinarritzen da?
JEXUXMARI ZALAKAIN.
1976. urtean ARGIA eta «Anaitasuna» ziren euskaraz hegoaldean indartsuak zirenak, eta momentu hartan apustua egin zuten (hurrengo hiruzpalau urte zailetan argiago ikusi zena, prentsa elebidunaren sorrerarekin) euskarazko prentsaren alde. Hor eman zuten etena, publikoki, Euskal Herriari gerorako dagokion prentsa euskarazkoa behar zuela esanez.
«Zeruko Argia»tik ARGIAra pasatu zenean badirudi guzti hori gainbeheran etorri zela, lau katu geratu zirelako, askoz ere bitarteko gutxiagorekin; hala ere, dena emateko prest agertu zen belaunaldiak euskal prentsaren aldarrikapena finkatzeko mugimendu oso bat sortu zuen.
Mugimendu hori herrigintzarako proiektuan uztartu zuten eta zentzu horretan lanean aritu zirenen artean Joxemi Zumalaberen irudia azpimarratu dut, berak burua, bihotza, oinak eta besoak jarri baitzituen zereginean.
A. Kazetari mugimendua baino gehiago ere badela aldarrikatzen duzu, beraz.
J.Z. Euskal prentsa ez da kazetari mugimendu hutsa, politika orokorrari lotua dago, ez ezein alderdiren politikari, mugimendu abertzale zabalari baino, eta bere helburuetan Euskal Herri libre eta euskalduna aldarrikatzen ditu.
Testuinguru honetan ulertzen dut batipat Eusko Jaurlaritzak aurka agertu duen eraso historikoa, bere politika apurtu duelako. Gobernutik datozen erasoak oso ondo pentsatuak dira; ez dira noski, hau eta bestea produktu kaskarrak direlako pentsatuak, urteotan ikusi denez.
Jaurlaritza prentsa lokalari laguntzeko jarrera erakusten ari da orain. Hori apropos egina da, besteak etsitzeko (Belokiren proiektu famatu hura mamitzeko asmorik ez zegoen, baina egunkaria egiten ausartu zirenak atzera botatzeko asmotan landu zen).
A. Prentsa lokala aipatu didazu; zer leku ematen diozu urteotako garapena aztertzeko orduan?
J.Z. Arriskua seinalatzen dut, euskarazko prentsa bat ikuspegi nazional eta abertzale honetatik bazter ibiltzea. Ez litzateke mugimendua indartuko, eta mugimendua indartu egin behar da. Hala eta guztiz ere, euskararen beharretik eta errealitatetik sortuak dira, eta positiboki kontsideratzen ditut; ordea, niretzat izpiritua da inportantea, eta dinamika horretan aldizkariok zeharka laguntzen dute, euskaraz direlako, baina euskara hutsa ez dugu nahikoa, beste zerbait behar da.
A. Prentsa elebidunarekin kontrajarria dagoela diozu euskarazkoa. Zergatik?
J.Z. Elebitasunetik ez da salto egin euskarara, baizik eta alderantziz, euskarazko prentsaren apustuak ekarri ditu medio elebidunak ere ardura horretara. Euskarazko apustuak beste guztien gidaritza hartu du.
Azken hamarkada honetako ibilbideak prentsa elebiduna lehengo lekuan dagoela erakutsi du, euskara gehiago edo gutxiago sartzen dute, baina hor daude. Apustua erabat desberdina delako ez dute beren burua euskaldundu.
A. Egunkariaren ametsa bete ostean, Eusko Jaurlaritzak diru iturriak itxi dituela eta, konponbideez ezkor azaltzen zara.
J.Z. Lapurketa egiten ari zaio, zigor-gabetasun osoz. Nik uste dut laguntza hori egun batean etorriko dela, baina beldur naiz zeren truke. Justiziazko gauzak ezin dira ezeren truke eman, zor zaizkigulako. Beldur pittin bat ematen dit urte honek duen hauteskunde usainarekin, baina horren arabera etortzen bada dirua ongi etorria. Nik uste adi egon behar dugula hala ere, proiektua ez saltzen laguntza batzuen truke.
A. Aurrera begira nondik-nora ikusten duzu ibilbidea?
J.Z. Euskal prentsa, azken batean, bi ideia dira: Euskal Herriari euskarazko prentsa dagokio eta herri hau euskalduna bada bere prentsa euskalduna izango da, eta bestela prentsa erdalduna izango da Euskal Herrian.
Honek esan nahi du egoera hau irauli egin behar dela, eta iraultzeko lehen pausoa emana dago. Zer falta da orain? Ideiokin leial jokatuko dutenak, hau da, ez pentsatzea bakarrik orain egunkari bat egingo dut, gero bestea... Ez da nahikoa; nik uste dut 1976. urteko apustu hartan, eta geroztik, frogaturik geratu dela euskal prentsa abertzalegotik eteten bada jai duela. Izango dugu euskarazko prentsa baina ez euskal prentsa.
Beraz, militante profesionalak behar ditugu euskal prentsan. Egungo gabeziak diruarekin bukatuko al lirateke? Mila gauza gehiago egingo lirateke, baina horrek beste arriskua du zinez, benetan ondo hornitua eta ordaindua egonik, militantzia tasa goitik behera jaitsiko litzatekeela, hasierako proiektua arrisku handian jarriz. Oreka bat mantendu behar da, dirua behar da, eman behar zaio prentsari eta baldintzak hobetu, baina diruak proiektuari kosk eginik etortzen dira, trukean, eta hori da ezin dena.
Gero, prentsaren plangintza ez dago egina. Eusko Jaurlaritzak ez du deusik egin eta euskal prentsan dabilen jendea iraulia dago dauden proiektuak eusten. Proiektua egin behar horri berriro eutsi behar zaio eta hor kezkatzen nauena da inork ez duela horretaz hitz egiten.
J.J. Petrikorena
45-47
Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\ZALAKAIN1
Gaiez\Kultura\Literatura\Argitalpena\Narratiba
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Literatur l
Gaiez\Komunikabid\Prentsa\Euskaraz pr
Pertsonaiaz\ZALAKAIN1
Egileez\PETRIKOREN1\Kultura
Amagoia Iban
Karmelo Vivanco ETBko "Egunbete" saioko zuzendariari elkarrizketa
Karmelo Vivanco: «Ez goaz morboaren atzetik, eta alde horretatik, modaren aurka joan gara»
Bilbotarra, kazetaria eta «Egunbete» saioa egiten duen lan talde gaztearen zuzendaria, Karmelo Vivancok ez du egun bat bera ere lanik gabe igarotzen. Hori dio behintzat. Gogorra dela lana, atseginez egin arren. Hain gustukoa duen bidaiatzea ere ezin duela egin. Baina ez da kexatzen. Egun beteko lanak oraindik ez du itotzen.
ARGIA. Beste telebista kate batzuek erabilitako formula erabiliz sortu zen «Egunbete».
KARMELO VIVANCO. Baina horrek ez du esan nahi gaizki egina dagoenik. EEBBetan eta Europan jada erabiltzen zen formula euskal gaietara egokitzen saiatu gara.
A. Euskal gaietara egokitzea ez du eragotzi atzerrira joan behar izana.
K.V. Baina horrek diru asko gastatzea ekarri du. Kontuan hartu Rwanda, Bosnia zein Saharan egon garela, adibideak jartzearren, horrek dakarren gastuarekin.
A. Nola erantzuten du jendeak euren bizitzetan egun batez sartzen zaretenean?
K.V. Gogorra da hasiera batean. Jendea bere egunerokotasunean dela, gu kamera eta fokoz gainezka joaten gara, hori haustera nolabait. Hasiera batean, lehen bizpahiru orduetan, lehor agertzen da jendea, baina gero lasaitu egiten dira, eguneroko jarduna manten dezaten nahi dugula ohartzen direnean. Zerbait ikasi dugu gainera ekipokook: euskal herritarrak ez direla dioten bezain itxi eta hotzak. Atea irekitzen asmatzen baduzu, zabal zabalik uzten dizute.
A. Zein izan da irekitzeko aterik zailena?
K.V. Ez dakit... Bitxia izan zen, adibidez, karmeldar komentu batean sartu ginenekoa, klausurako mojak baitziren.
A. Jendearen jarrera gauza bat da, eta bestea, zuena.
K.V. Ez gara morboaren atzetik joaten, jendeak askotan hori uste duen arren. Basurtoko ospitalera joan ginenean, adibidez, errazena odola eta oinazearen bila joatea zen, baina ez genuen horrelakorik egin. Alde horretatik, modaren aurka joan garela esan daiteke. Hala ere, aditzen ditugu «hemen datoz putreak» eta antzekoak.
A. Bi urtez zaudete jada programazioan. Ikusleak erantzun ona eman duela dirudi.
K.V. Ez dakit. Egia esan, hona heltzen zaizkigun ikusle kopuruez ez gara gehiegi fidatzen. Gehiago fidatzen gara kalean jaso ditugun iritziez.
Amagoia Iban
63
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Saioak
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Zuzendariak
Pertsonaiaz\VIVANCO1
Egileez\IBAN1\Komunikabid
Aitziber Yarza
Inaxio Oliveri, EAko idazkari nagusiari elkarrizketa
«EAJk joko maltzurra eraman du, eta Albistur eta EUE jokoan erori dira»
Inaxio Oliveri, EAko idazkari nagusia
EA eta EUEren arteko koalizioa amaitu da urritik kinka larrian egon ondoren. Albisturrekin gertatutako tirabiraren ondorioz, EA ez da oso egoera onean geratu, EUErekin batera Madrilen zuen diputatu bakarra galdu baitu. Hala ere, Inaxio Oliveriren ustez, operazio honek ez du inolako hauteskunde kosturik izango. Datozen hauteskundeetan koalizioak lortutako emaitzak gutxienez errepikatuko direla uste du.
ARGIA. Xabier Albisturri konfiantza kentze hau Arzalluzekin burututako bileraren ondorio izan al da, edo lehenagotik dator?
INAXIO OLIVERI. Lehendik datorren gauza izan da. Arazoa izan da Albisturrek eraman duen jokaera ez zegoela alderdiak hartutako erabakien arabera. Bere gisa hartu ditu erabakiak. Gainera, zuzendaritzak zituen irizpideen aurkako bide batetik ibili da. Ez da EAJrekin harreman zuzenagoak eraman nahi zituelako izan, baizik eta leial jokatu ez duelako.
A. Koalizioarekiko, aldiz, oso leial azaldu da. Zer dela eta gertatu da hau?
I.O. Azken hauteskundeen ondoren koalizioa ahuldu egin da desadostasunak handitzen joan diren neurrian. Gauzak horrela, koalizioaren alde egotea zer den ez dakit. Albisturrek gehiago babestu du EUEren jokaera bere alderdiarena baino. Edozein militantek, nahiz eta koalizioko diputatu izan, leialtasuna izendatu duen alderdiari zor dio. Milante zaren neurrian baduzu zuzendaritzarekin ados ez egoteko aukera, eta hau publikoki azaltzeko aukera ere bai, baina bozeramaile izateko zuzendaritzaren iritziak onartu behar dituzu.
A. Albisturrek EUEren ordezkari bezala jarraituko al du?
I.O. Asmakizun politikoak egitea ez da erraza izaten, are gutxiago oso pertsonalak direnean. Kolektibo batek zer egin dezakeen jakitea errazagoa izaten da. Une honetan badirudi EUE ordezkatuko duela, baina niri iruditzen zait EAJren taldearekin bat izango balitz bezala jokatzea gerta daitekeela.
A. Kolektibitate batek zer egingo duen jakitea errazagoa izan daitekeela esan duzu. Azken hilabeteetako bilakaera ikusiz, EUEren etorkizuna EAJtik hurbil ikusten al duzu?
I.O. Errespeto guztiz, uste dut EUEk ez duela gai honetan ongi jokatzen jakin, ez du bere indarra neurtzen jakin. Askotan, bere iritziak EAri ezarri nahi izan dizkio, bien indarra neurtu gabe. Alderdi bezala etorkizun iluna ikusten diet. Hortik aurrera, azken hilabeteetako jarrera EAJtik oso hurbil ibili da, baina bestalde nik ez dut uste elkartze bat eman daitekeenik, ez baitut uste entitaterik duenik hori egiteko.
A. Ez duzu uste, beraz, EAJ horretarako prest egon daitekeenik?
I.O. Ez. Gainera sinetsi nahi dut EUEko jende askok beraien ibilbide abertzale, progresista eta ezkertiarrari ere jarraitu nahiko diola.
A. Albistur, Gipuzkoan batez ere, pisu handiko pertsona da. Ez al zaizu iruditzen Albisturrek hainbat jarraitzaile EAtik aldendu ditzakeela?
I.O. Ez. Militantzia ezagutzen dugu eta badakigu azken gertakizunetan zein iritzi duen. Honen adierazgarri da Asanblea Nazionalean denak iritzi berekoak izatea. Une honetan militante bakarrak ere ez ditu Albisturren tesiak defenditzen.
A. Istorio honetan EAJk piezak ongi mugitzen jakin du. Ez al da Albistur joko horretan erori?
I.O. Albistur joko horretan erori da eta EAJk gaizki jokatu du. Arerio politikoak gara, baina errespetoa behar da arerioen artean. Beste alderdia ahuldu dadin horrela zirikatzea ez da joko leiala. Pena bat izan da Albistur joko horretan erortzea. Baina hautesleek arrazoiak zeintzuk diren susmatzen du. Operazio honek ez du hauteskunde mailan kosturik ekarriko.
A. EUE ere EAJren joko horretan erori al da?
I.O. EUEren arazoa zera izan da, azken hilabeteetan gurekin zegoen gatazka ikusita harreman zabalagoak egitearen alde azaltzea. Alde horretatik, EAJren alderantz jokatu du. Kontuan hartu gabe elkarlana eraginkorra izateko baldintza batzuk behar dituela. Arazoa ez da Madrilen zuzenketak aurkeztea, hemengo politika baizik. Horretan, EAJk joko maltzurra eraman du eta Albistur EUE joko horretan erori dira.
A. Orain arte, EAJren aldetik elkarrizketak egiteko orduan ezezkoa jaso du EAk, orain, EAJk biltzeko prest dagoela dio eta zuek onartzen duzue? Ez al zarete zuek ere jokoan sartu?
I.O. EAJren baiezkoa ez dut uste Madrileko arazoengatik izan denik. Pentsatzen dut beste arazo batzuk izan daitezkeela. Inkesta famatu horren benetako emaitzak ziurrenik Gobernuak eta EAJk bakarrik jakingo dituzte, baina hor azaltzen da jende gehienak nahi duen gobernua EAJ-EA dela eta hortan oinarrituz eman daiteke EAJren aldaketa. Arazoa ez da intentzioa, EAJ esertzeko prest azaldu dela baizik.
A. Zer espero daiteke elkarrizketa horietatik?
I.O. Beti itxaropentsu azaldu behar da, baina errealista ere izan beharra dago. Beldurra ere, horrelako harremanak esperantza sor baitezake eta gero gai ez bagara frustrazioa sortzen delako.
A. Hauteskundeetan EUE gabe aurkezteak zer eragin izango du?
I.O. Nik uste dut gutxienez koalizioak lortu dituen emaitzak lortuko ditugula.
Aitziber Yarza
8-9
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\EA
Pertsonaiaz\OLIVERI1
Egileez\YARZA1\Politika
hemeroteka
1471. zenbakia | 1994-02-20
1470. zenbakia | 1994-02-13
Lege Oharra
RSS sindikazioa 