Xabier Letona
Bob Sutcliffe ikerlari britaniarra munduko garapena eta ekologiaz
«Agintariak ekologiaz baliatuko dira Hirugarren Munduko garapena geldiarazteko»
Bob Sutcliffek, Nicaragua, EEBBetan eta Euskadin irangan ditu azkenengo urteak, nahiz eta bera Londresen bizi, eta hiruretan ihardun du irakasle gisa unibertsitatean. Krisi ekonomikoa, 1930eko depresioa eta gaur egungo kapitalismoaren egoera aztertu ditu sakonean, besteak beste. Orain herri azpigaratuekiko ikerkuntza lanetan ari da Hegoa zentruan. Eta dagoeneko euskara apur bat ere ikasi du, «hurrengoan euskaraz» diosku elkarrizketa bukaeran.
ARGIA. Nola heldu da lurra gaur egungo egoera ekologiko tamalgarrira?
BOB SUTCLIFFE. Munduak gizakiak dituen beharretarako aina baliabide du printzipioz. Bi alor ikus beharko lirateke ea baliabide natural hauek arrazionalki erabiltzen diren batetik eta bestetik ea horiek nork erabiltzen dituen. Gaur egun gero eta argiago dago ðeta horrela ikusten du munduak gero eta gehiagoð gizateriak baliabide horien erabilera irrazionala egiten duela eta gainera zenbatek bestek baino askoz gehiago gastatzen duela.
A. Gero eta gehiago ikusten badira arazo horiek, suposatzen da gero eta neurri gehiago hartuko direla arazoei aurre egiteko.
B.S. Mundu garatuan gaur egun nahiko kontzientzia dugu lehenengo arazoaz, baliabideen erabilera irrazionalaz. Hiru modu daude horri aurre egiteko. Batak eskatzen du baliabide gutxiago eta hobeto erabiltzea, baina horrek gure ohizko bizimoduan aldaketa handiak eragingo lituzke. Egungo baldintza politikosozialak aldatu beharko lirateke eta hori ez da atsegina. Horren adibiderik garbiena automobila da, Indian behia sakratua den moduan Europan eta EEBBetan autoa da.
Bigarrena izango litzateke bizimodu mota bera mantentzea baina baliabideak gehixeago kontrolatuz errekin gutxiago erabiltzea kutsadura... Hau egiten da apur bat baina honek ez luke suposatuko arazoaren konponketa, honek Lurraren baliabideen gutxitze azkarraren prozesua apurtxo bat geldierazteko besterik ez luke balioko.
Eta hirugarrenak lehen munduko ikuspegiaren aldaketa bat suposatuko luke, hots, pentsatzen da Lurraren galera ekologikoa Hirugarren Munduko herrialdeen jokabidetik datorrela (eta ikuspegi hori bultzatu egiten da komunikabideetatik eta orohar sistematik), guztiz alderantzikoa denean. Maliko (Afrika) biztanle batek urteko ikatz kilo bat gastatzen badu Kanadako batek 10.000 kilo. Kontzientzia berri bat sorrerazi beharko litzateke. Herrialde garatuetan bizitzaren kalitatea hondasun materialen edukitzearekin lotuta dago, eta honek lehen gaien zerraztelkeria dakar.
A. Azkenengo urteetan gero eta gehiago hitzegiten da baso tropikalen egoera larriaz eta hauen desagertze prozesuaren ondorioz lurraren berotzeak eragingo duen hondamendiaz.
B.S. Mundu garatuan garrantzi handiagoa du basoen hiltzeak herrialde azpigaratuetan urtero gertatzen diren milaka eta milaka heriotzak baino. Horrek ez dio eragiten gure bizimalari baina baso tropikalen desagertzeak bai. Agintari politikoak, eta indar atzerakoi eta inperialistak gero eta indartsuagoa den kontzientzia ekologikoaz baliatuko dira Hirugarren Munduaren garapena geldierazteko. Finantziazio iturriek laguntza ekonomikoaren tsantaiaz gero eta gehiago eskatzen dute herrialde azpigaratuak neurri ekologikoak har ditzaten. Europak aspaldi desagertarazi zituen bere basoak baina ez du ordainketarik egin. Orain berak egin ez zuena besteei inposatzen die, eta gainera bere bzi maila mantendu ahal izateko. Gainera askotan Hirugarren Munduak ingurugiroa erasotzen duenean mundu garatuarekin duen harremanagatik da: multinazionalak, kanpo zorra ordaintzeko dibisen produzitu beharra...
Dena den desberdina izango da eragina herrialde garatuetan eta azpigaratuetan. Beti bezala dirua duenak bai herrialde mailan eta bai indibidualki, han eta hemen, hobeto erantzun ahal izango du.
A. Zeintzu dira herrialde azpigaratuen errekurtso eza eta arazo ekologikorik larrienak?
B.S. Errekina adibidez. Hirugarren Munduan sekulako krisia dago etxeko errekinarekin, egurrarekin alegia. Lehen Munduan oraindik inon egon ez den mailako energi krisia. Bestetik, lurraren esplotazio basatiak (eta askotan behartuta daude horrela egitera) lurrean sekulako erosioa eragiten du. Guzti hori konpontzeko baliabide ekonomikoak behar ditu herrialde garatuetatik, baina arazoa dirua harantz joan beharrean, dirua handik datorrela. Fluxu desberdinen kalkulua eginez gero (maileguen bueltatzeak, interesak, kapitalen ihesa...), hots, ikusten badugu garatuetatik azpigaratuetara doana eta handik datorrena ikusten dugu bigarren hau askoz ere handiagoa dela. Lehen Munduko pertsona bakoitzari urteko 200 dolar datorkio Hirugarren Mundutik. Diru kopuruan daude eztabaidak baina bestela mundu guztiak onartzen du hori. Beraz pobrezian bizi, beren probreziatik arazo ekologiko larriei aurre egin behar diete eta gainera mundu garatuko pertsona bakoitzari 200 dolar eman behar diote.
A. .Noiz arte iraungo dute baliabideak lurrean, mugatuak dira...
B.S. Hori garbi dago. Ez dago ikerketa erabatekorik horren gainean, baina nahiko garbi dago jadanik muga iragan dugula, eta hemendik aurrera baliabideen esplotazioa kontrolatzen ez badugu hondamendi handi bat etortiko zaigula baina ez dakigu ze eratakoa. Golkoko gerran, besteak beste, arazo hau ere badago. Petrolio aurkikuntza berririk ez bada, hemendik hogei urtera petrolio erreserben %90 Ekialde Erdialdean izango da, eta beraz zonalde horren kontrolak nazioen ekonomien kontrola suposatuko du.
A. Baina duela hogei urtetik hona ere berdin esaten zen, petroleoa gastatu egingo zela baina oraindik badirudi asko dagoela. Eta berdin gertatzen da beste lehengai batzuekin.
B.S. Bai, hori egia da. Azken bi mendeetan sarritan errepikatu izan da argumento hori. XIX. mendetik aipatzen zen hori ikatzarekin eta gaur egun badakigu oraindik ehundaka urtetarako ikatz dagoela. Baina argumentazio horren arazoa da noizbaiten egia izan behar duela, baliabideak mugatuak bait dira. Arazoa da, noiz? Lurrean egon litezken baliabideei buruz gero eta ikerketa gehiago egiten dira, beraz gero eta murritzagoa da kontrolatzen ez den eremua. Petrolio kontsumitzaileak zoro moduan dihardute petroliotokien bila, baina Golkotik kanpo gero eta gutxiago aurkitzen da.
A. Hitzegin dezagun arazo honek dituen alternatibetaz.
B.S. Hori da zailena. Arazoa da mundu garatuaren kontzientzia ekologikoaren handitzeak arazoak Hirugarren Mundura eramaten dituela, hondakin toxikoak hara eramatea eta abar. Baina hau ere bukatu egingo da, Hirugarrek munduko gobernu eta agintariek ere kontzientzia eta neurriak batzen doazelako. Zenbaitzuren esanetan teknologiak eragiten du arazo hau, orduan irtenbidea da atzera egitea teknologiaren eremuan. Bestetik teknologia erabilzea irtenbide moduan, energia alternatiboak... Baina teknologia testuinguru sozial batez lagundurik joan behar du. Gaur egun oraindik askoz ere gehiago gastatzen da petrolioa bilatzen ingurugiroa kutsatuko ez duten energian ikerkuntzan baino. Finean teknologia ez da neutroa, eta potere ekonomikoak erabakitzen du zertan ikertu. Kohetetan inbertitzen denean kohete hobak ateratzen dira, energia alternatiboetan inbertituko balitz aterako lirateke.
A. Zenbaitzuren ustez herrialde garatuek industria transferentzia bat egin beharko lukete Hirugarren Mundura, eurena gutxituz noski, bai mundu arrazionalago bat gauzatze bidean eta baita ere oreka ekologikoaren bidean.
B.S. Duda barik bidea hori da baina zailtxo ikusten dut hori posible izatea egungo mundu kapitalistaren pentsakeraz. Lehenengo lana banatu beharko litzateke hemen, eta bizitza maila hastialdiarekin igo beharko luke. Aberatsak gara hondasun materialetan baina horrek ez du esan nahi gure giza beharretan aberatsak garenik. Arazoa finean da zer diren giza beharrak eta nork sorrerazten dituen. Argi dagoena da, lurrak baliabide nahikorik ez duelako, mundu guztia ezin dela bizi Europak eta EEBBk duten bizimailarekin. Horrela balitz lurraren hondamendia gero eta gertuago egongo litzateke, eta jadanik gertatu izango zatekeen agian.
A. Ez zaude, beraz oso ikuspuntu baikorrarekin, baina lehen aipatu duzu kontzientzia ekologikoa handitzen ari dela, bai herrialde garatuetan eta baita azpigaratuetan ere. Horrek luzerara ondorioren batza eman beharko ditu.
B.S. Bai, eta gauza garrantzitsu bat gertatzen ari da maila horretan sistema kapitalistaren alderdi defendatzaile ortodoxoak arazoaz hitzegiteko gero eta behartuago daudela. Esan beharra dute zerbait egiten ari direla, eta niretzat hori zinismoa eta oportunismo hutsa da, baina hala ere garrantzitsua da, horrek erakusten duelako presio sozial batek hortaz hitzegitera behartzen dituela. Ilun ikusten dut etorkizuna eta hondamendi handiak gertatu arte ez dut uste alde guztietatik benetazko kontzientziarik eta neurriak hartuko direnik. Egia da sarritan esan direla gauza hauek, historian zehar krisi handiak izan dira eta oraingoz aurrera goaz. Baina non dago muga? Hor dago gakoa.
Xabier Letona
16-19
Gaiez\Gizartea\Ingurugiroa\Ekologia\Ekologia
Pertsonaiaz\SUTCLIFFE
Egileez\LETONA1\Gizartea
Myriam Gartzia
Euskal Herriko Golf Elkartearen Lehendakaria den Jose Luis Mendezi elkarrizketa.
Jose Luis Mendez, Euskal Herriko Golf Elkartearen Lehendakaria
"Zelai publikoak eraikitzeko borondaterik ez dago"
ARGIA. Zein da horrenbeste golf zelai egitearen arrazoia?
J.L.MENDEZ. Figura handiak sortu direlako, bai estatu mailan Ballesteros bezala, zein Euskal Herri mailan Olazabal adibidez... tenisarekin bezala Santana sortu zenean, interesa sortzen da. Hala ere Estatu Espainiarra Europako azkena da instalazioetan eta trena ez galtze arren, turismo dibisak ere hor bait dira, baina ezin da esan benetazko augea denik. Azkeneko 10 urtetan federatuen kopurua Europan %231 igo da eta golf zelaiak %78ko gorakada izan dute. Gorakada hau batez ere Frantzian, Alemanian eta Suitzan nabaria izan da. Baina herri horietan "Udal Iharduera Plangintzak" daude eta parke publikoak dira gehienak. Hemen berriz, administrazioarekin zailtasun eta trabak agertzen dira golf zelaiak egiteko. Golf publikoa hemen ez da esistitzen. Eta hori behar da, elite itxurako hori kentze arren. Masifikatu behar da.
A. Eta instituzioetatik, ze neurritan eta ze laguntza mota behar da golf zelai publiko horiek lortze arren?
J.L.M. Hori jakitea nahiko genuke. Kontutan izan behar dugu haiek ere oztopo handi bat dutela: lur falta. Patrimonio falta, munizipala edo Autonomi Elkarte mailan. Golf zelaiek landa haundiak behar dituzte, ondorioz erosi beharra dago eta espekulazioaren eraginez asko garestitzen da, bestalde euskal orografi menditsua ez da batere ona. Gainera golfa elite kirol bezala ikusia dago eta ez duela laguntzarik merezi uste da.
A. Baina Elite deportea da...
J.L.M. Bai, zelai publikorik ez dago eta ondorioz jende gutxik praktikatzen du. Ez publikorik eta ez pribatu merkerik. Beti izan da horrela, Europan (Bretainia salbu) behintzat. Golf zelaia egitea garestia da, eta Euskal Herrian gehiago, menditsua denez lur mugimendu asko egin behar dira. Lur falta da arazoa, golfa bera ez da elitista klub pribatuek bihurtu dute elitista. Klub publikoak orain arte ez dira posible izan, eta horietako borondaterik ere ez da egon, aurrekontu handiak eskatzen dituelako.
A. Zenbait talde herrikoi eta talde ekologista batzuk golf zelaien kontrakoak dira?
J.L.M. Hori arazo generala dela uste dut. Andaluzian ere izan da. EEUUn ere... informazio falta izan daitekela uste dut. Guk jasotako ikerketen arabera lurraren erosioa ebitatu egiten da.
Myriam Gartzia
24
Gaiez\Kirola\Golf
Pertsonaiaz\MENDEZ1
Xabier Letona
Francisco Letamendia "Ortzi"
«Ezker abertzaleak aldaketa prozesu bati ekin zion 1 987an»
Burgosko Epaiketan abokatu lanetan ihardun zuen. l972-1975eko tartean exilioa ezagututakoa. 1977 eta 1979an Kongresuko diputatua, lehenbizikoan Euskadiko Ezkerratik eta ondoren Herri Batasunatik. 1982an Pariserako bidea hartu zuen eta bertan ekin zion burutu berri duen tesiari, "Euskal Nazionalismo erradikala Erakunde armatuak eta talde politikoak». Tesia barne duen zortzi liburutako bilduma bat argitaratu berri du oraitsu Sendoak. Zortzi urtetako lanaren ondoren gustora dihardu Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle gisa, Informazio Zientzien Fakultatean.
ARGIA. Historikoki aipatu izan da euskaldunak beti egin izan diola aurre kanpotar inbasioei, ez dela okupatua izan eta abar. Zer da hor mitoa eta zer errealitate?
ORTZI. Talde etno-nazionalak identitate ezaugarri batzuen inguruan egituratzen diren taldeetan oinarritzen badira ez dago dudarik badagoela eromu sinboliko funtsezko bat , hizkuntzarena, talde etno-nazional euskaldunarena dena. Eta talde horrek arrakastaz eutsi die beste kultura batzuei, horren adierazgarririk onena hizkuntza hori indoeroparraurrekoa dela eta oraindik zutik dirauela. Bestalde, giza taldea eta ingurunearen arteko harremana aztertzen duten geografoen ustez, mendietako herriek beren ezaugarri etnikoak mantenarazteko joaera handiagoa izan dute lautadetakoak baino. Hori ikusten da baita ere gaur egungo Euskal Herrian.
A. Zure lanean murgilduz, laburbilduz zeintru dira ateratako ondorioak?
O. Argi dago, Euskal Herrian bi eratako gatazkak daude orohar, estatua duen herri baten nazionalismoa eta estatu bako nazionalismo baten artekoa. Eta gero bada Autonomi Estatutua onartzen dutenak eta berau onartzen ez duen nazionalismo erradikalaren inguruan biltzen den populazio eremua.
Tesian etengabe jartzen ditut aurrez aurre euskal nazionalismoa eta espainiar nazionalismoa. Beraz, euskal nazionalismoaren faseak aztertzeaz gain espainar nazionalismoa ere aztertzen dut . Nazio-estatuek euren nazionalismoa ukatzen dute, guk argi dakusagunean nazionalismorik ahalmentsuenak direla. Estatu bako herrien nazionalismoa beti sortzen da aurretik sortutako nazionalismo bati erantzun behar diolako. Euskal nazionalismoaren azterketa sakon bat egiteko beharrezkoa da lehenbizi espainiar nazionalismoaren azterketa serio bat egitea. Historiografia liberalak -estatuko unibertsitateetan eta EHUn batik bat nagusi denað esoainiar nazionalismoaz mintzatzen denean, nazionalismo frankistaz hitzegiten du eta berau desagertzean bada ez dago espainiar nazionalismorik. Eurentzat geratzen diren bakarrak nazio bako nazionalismoak dira, psikopatologiatik gertu, euskal nazionalismoa modukoak... Historiagile liberal eta sozialdemokraten ðgaur egun jada ez dago ezberdintasunik iað ikuspuntua da, eta oinarri zientifikorik gabekoa. Gaur egun adibidez, euskal nazionalismo autonomikoa eta erradikala aztergaitzak dira nazio-estatu berriaren ezaugarriak kontutan hartzen ez badira.
A. Eta zeintzu dira ezaugarri horiek?
O. Ezaugarri hauek dira balizko modernizazioa eta abar, nazio espainiarra nagusi den autonomien estatua eta hirugarrenik espainiar nazionalismo zaharraren eragina. Euskal nazionalismoak eta nazionalismo arradikala ðbatik bat talde armatu baten izateakð nazio-estatuaren espainiar nazionalismoa indartzen du. PSOEren nazionalismoa hiru ezaugarrien bilgune bat da, nazionalismo zahar liberal-modernizatzailea, autonomien estatuaren izatea non ama nazioa Espainia den, eta nazionalismo zaharra. Aliantza bat gertatzen da oraindik estatu aparatuetan oso sustraiturik dagoen nazionalismo zaharra eta berri horren artean. Prozesu konstitugilean autodeterminazio eskubidea modu esistentzialista batean bota zen atzera, ez zen eztabaidatzen, "hau Espainia da eta kitto".
Nazio-estatuek euren beharrei erantzuteko autonomien estatura edota estatu erregionalera jo behar dute. Estatuen partehartze eta planifikazio maila handitu ahala erregioen egitura honen beharra gero eta handiagoa da.
A. Azkenengo hamarkadetan ETAk modu berezian nabarmendu da euskal nazionalismoan. Ze nolako garapen izan du hamarkada hauetan.
O. Lau fase daude. Lehenbiziko batean erantzun biolentzia bat dago, EKINek (eta batzutan EAJren gazteriak ere) egiten duena eta ETAren sorrera eta hizpahiru urte geroago arte irauten duena, 1962-63a arte. Hemendik aurrera fusio edo totalizazio prozesua ematen da, aurreko diskurtsoari jarraitzen zaio baina ekarpen funtsezko bat egiten zaio, hots, Hirugarren Munduan diharduten nazio askapen mugimenduetan bezala biolentzia da nazio ardatzaren sortzailea. Talde armatua iraultzaren protagonista moduan definitzen da. Guzti hau biltzen duen kontzeptu bat sortzen da, "gerra iraultzailea". Hemendik aurrera ETA iraultza aurrera eraman behar duen estatu taldea bezala definitzen da. Baina 1965ean "gerra iraultzailearen" kontzeptua atzean geratzen da eta "ekintza-errepresioa-ekintza" kontzeptua sortzen da, biolentziari modu arrazional batez funtzio instrumental bat ematen zaio, lotan eta geldi dagoen euskal hiritar kolektibitatearen kontzientzia iratzar araztearen funtzioa ematen zaio hain zuzen. Biolentziaren erabilera maila txikia da baina nahiko modu azkarrean sorrerazten du ETA legitimatzen duen komunitate nazional bat, 1968 eta 1972 arteko epean batik bat errepresioaren aurkako komunitate moduan egituratzen dena.
A. Gero (p-m)ak eta militarren arteko eszisio kontuak datoz...
O. Ondoren, hirugarren eta laugarren faseak datoz. Nukleo armatu hori estatu-talde bezala definitzen da lehenbizi (72-74ko urteetan) eta hurrengo urratsean errepresio komunitateak nukleo armatua legitimatzen du. Azken hau 1962tik apur-apurka gertatzen da, 1983a arte, "KAS bloke zuzendaria" ponentzia gauzatzen den arte. Gaur egungo nazionalismo erradikala beraz lau mailatan egituratzen da: ETA "KAS bloke zuzendari aren abanguardia moduan", "KAS bloke zuzendaria" abanguardiaren ordezkari gisa, HBren inguruan egituratzen den herri batasuna zeinak KASen zuzendaritza onartzen duen, eta laugarrenez. NAEM (Euskal Nazio Askapenerako Euskal Mogimendua), bi mogimenduren uztartzetik datorrena. ETAtik etorritako mugimendua eta subiranotasun nazionala eta independendentziaren aldeko mogimendu herritar guztia. Bederatzi urte daude prozezu honen gauzatzean, ETA militarraren 1974ko urriaren Agiritik 1983ko "KAS bloke zuzendaria" arte.
Nire ustez gaur egun arte dirau honek baina bi aldaketatxorekin. Bizkaiko HASIko zuzendaritzak "alderdi zuzendaria"ren inguruan duen ikuspuntua, eta 1987ko "KAS bloke zuzendaria"ren gehigarria non alderdi zuzendariaren planteamenduaren desbideraketa zuzentzen den.
A. Historia egitean gatazka frango aterako da segurasto, ez? Horrez gain, zuk historia aztertzeaz gain bizi egin izan dituzu oso gertutik une horiek.
O. Bai, bai. 1978-1980a artean oso mogimendu asanbleario gogorra izan zen eta hori HBrengan ere isladatzen da, zenbait pertsona independientek ohiartzuna hartzen du HB mailan. Monzón, Castells, Ni neu, Periko Solabarria... Une batean KASnðHASIn batik batð bada horrek eskutatik alde egingo dion beldurra, HB alderdia bihurtuko denaren beldurra alegia. HASIk onartu egiten du egoera hori ondo datorkiolako, eta horrela 1987a arte ðalderdi zuzendari gisaðberak eramaten du ia zuzendaritza politikoa. Eta honek eragiten du zelabaiteko geldiune bat, HBk ðherri batasuna moduan egituratu arren eta abangoardia bat onartuð bere ihardun sozialean bere ezaugarri multzoa eraikitzen duelako: mogimendu autonomikoaren gaitsezpen frente modura egituratzen da, errepresioaren aurkako erreferentziak sorrerazten ditu, magimendu erradikal berriekin egiten du topo...
Mogimendu sozial handi eta zabal hori denboraldi batean HASI moduko talde baten esku geratzeak aipatutako geldiune hori sorrerazten du. 1987tik aurrera gauzak aldatu egiten dira apur bat, ihardun sozialean sortu berri diren mogimenduetan lan egiten duten HASI moduko erakunde dinamikoek indarra hartzen dute. Negoziazioaren kontzeptua ere aldatzen da apur bat. Orain adibidez, HBk zeregin garrantzitsu bat izango luke negoziazioaren ondoren...
Dena den nik uste dut aldaketa prozesu horren hasieran besterik ez gaudela. Oraindik asko falta da eta nik beharrezkoa ikusten dut gardentasuna, ezker abertzaleak bere gauzak kaleratzearena. Eta maila honetan adibidez uste dut Egineko eritzi orrialdeetan askoz ere gehiago eztabaidatu beharko litzatekeela ezker abertzalearen garapen eta kontraesanetaz, bere mesederako gainera zalantza barik. Uste dut une honetan badaudela tapoi batzu eta horietako bat Eginekoa. Ez da jokaera ona gauzak eztaltzea eta ezer kaleratu ez dadila.
A. 1982an Pariseko bidea hartu zenuen. Gauza asko esan ziren Parisa alde egin zenuenean. Azalduko zenituzke gora behera haiek.
O. 1987tik aurrera gertatutako gauza askok arrazoi apur bat eman didatela uste dut. Ni ez nengoen batere ados HBk KASekiko zuen subordinazio mailarekin, eta gaur egun ere ez Nik uste dut HBk bere identitate ezaugarriak dituela eta harremanak subordinaziozkoak baino koordinaziozkoak izan behar dutela. 1980an ekin zitzaion printzipio horri eta KAS guztia zegoen ados berarekin. Burutu ziren zenbait lanen arabera HBren eginbeharra errepresioaren aurkako mugimendua zuzentzera, kanpo harremanetara eta eremu instituzionalera (baina KASen subordinaziopean) mugatu behar zuen.
Uste zuten independienteren batzuren nahi HB alderdia bihurtzea zela eta hori ez zen horrela, beste arrazoi batzuen artean ez zelako hori nahi eta independienteok ospea bai baina indarrik ez genuelako. Garai hartan HBk errepresio handia jasan zuen, oso inguratuta zegoen eta egoera horietan egiturak ere asko estutzen dira. KAS mailan akatsak onartzea ez da erraza baina nik uste dut 1987-88an hasi zen prozesuarekin koordinatze prozesua horretaranzko urratsak ematen ari direla. Baina nire ustez hasi besterik ez da egin.
A. Eta oraintsu Txema Montero eta beste zenbait pertsonarekin gertatu denak ere zure ustez ba al du zerikusirik guzti horrekin?
O. Ez dakit. HBren botu emailea naiz baina ni ez naiz HBko militantea, orduan ez dakit gauzek nola funtzionatuko duten gaur egun eta ez dakit eztabaiden nondik norakoaz, baina suposatzen dut prozesu berberaren eztenkadak izango direla. Nik beti apoiatuko dut HBren pisu politikoaren gehitzea suposatzen duen guztia.
A. Zure lanean ezker abertzalearen zatiketa ere landu duzu modu sakonean.
O. 1976an jadanik ETA (pm)ren egitura politiko militarra aurrera eraman ezina da. Baina Otxagabiako planteiamendua ere ez zen zuzena, nahiz eta garai hartan askok sinistu genuen hartan. Borroka armatuaren garapenean jarrera logikoena ETA militarrak eraman izan duena da, hots talde estatu baten egituratzea, eta hori bermatu eta egungo gizartearen aurka egingo duen gizarte eremu bat sorreraztea. Suposatzen dut Irlandan eta berdin funtzionatuko duela.
Otxagabiako planteamenduetan borroka armatuari burgesiaren kontrako funtzio instrumental soila ematen zaio. Borroka armatuak beti eramaten ditu muturretara gauzak eta biolentzia legitimatzen duen taldea barne etsai modura hartzen du aurkako muturrak (kasu honetan bi, espainiar esttatua eta "pakeraren aldeko frentea").
A. Eta ETA (p-m)ri dagokionean?
O. 1978-79an borroka armatuaren oso erabilera txikitik borroka horren erabilera terrorista batera iragaten da, populazio zibilaren aurka... ETA abanguardia eta ETA (p-m) erretaguardiaren eskema hori apurtzen hasten da. EIAk gero eta gehiago baztertzen du borroka armatua, borroka instituzionala eta hauteskundeetan gero eta indar gehiago jarriz, baina "borroka" hitza gero eta gehiago baztertzen da bere ordez "partehartze'' nagusituz.
1981-82 biolentzia estrukturala eta instrumentalari buruzko diskurtsoa desagertu egiten da eta EIA aterabide negoziatuaz hitzegiten hasten da baina aterabide honek borroka armatuaren amaiera suposatzen du. Hala ere, hasieran diskurtso bera jarraitzen du, Amnistia, Nafarroa, indar errepresiboak... Eta hor ematen da (p-m)en arteko eszisioa, VII. eta VIII. asanbladak. Orduan hasten dira zortzigarrenekoak Auzolanekin mogimendu politiko berria bultzatzen nahiz eta honek ere porrot egin. EIA eta EPK-k bat egiten dutenean borroka armatuak berea egina zuen. EIAk aktiboki jokatzen du horren alde eta Nueva Izquierdak esaten du "desagertu behar bada desagertu dadila berez, baina guk ez dugu espreski hori bultzatuko".
A. Zein da prosesu horren elementu klabea zure ustez?
O. Hemen funtsezko gertakizun bat dago, bergizarteratzearen agerpena eta onarpena. Berorrekin estatuarekin identifikazio bat gertatzen da. Horrek baldintzatuko du etorkizuneko EE. Eta orduan hasten dira EEkoek desmitifikazio prozesua deitzen dutena, hots, independentzia, iraultza eta estatu sozialistaren desmitifikazioa. Estatu autonomikoarekin identifikatzen da eta horrela aurreko guztiarekin apurtu beharra du. Erabateko kontraesana sortzen da, lehenbizi ðnahiz eta erretagoardia izanð estatuaren antagonikoa den talde armatu batekin identifikatzen zara eta ondoren gartzelatik ateratzen zaituen estatuarekin identifikatzen zara. Gero 1983tik 1985era EEk planteiamendu eurokomunista baten barruan oraindik PNVrekin hauteskundeetan lehiatuko den ezkerreko talde indartsuan amezten du, baina ikustean hori ez dela inolaz ere posible EEk eremu autonomikoan leku bat hartzea besterik ez du nahi. EE, beraz, iragan barik geratzen da eta prozesu guzti horren amaiera 1988an gertatzen da Konstituzioaren onarpenarekin. Estatuarekiko tentsio gune bakarraren desagerpena suposatzen du honek. Eta gaur egun EE edozein gauzetarako balio duen alderdi bisagra da. Egungo partehartzea gobernuan adibidez, gaurko ogia baina biharko gosea da.
NORTASUN AGIRIA:
1944ko otsailean jaio zen Donostian
Algortan bizi da
Urte gorabeheratsuak bizi ondoren bere ametsetariko bat beterik: Doktorea Pariseko VIII. unibertsitatetik, «Tres honorable»arekin
Abokatua eta irakaslea EHUn
Bizitza intelekuala politikoa baino nahiago
1981a bizitzako urterik larrienetakoa iragan zuen
"1982an, Parisen nire buruaz beste egin izan banu ez zatekeen arraroa izango"
Zinea, artea, bidaiak eta armonika jotzea gustoko
Xabier Letona
35-39
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Historia
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\HB
Pertsonaiaz\LETAMENDIA2
Egileez\LETONA1\Politika
Eñaut Apaolaza/Alberto Irazu
Joxe Arantzabalekin Arrasate Telebistaz
Joxe Arantzabal: «Telebista txikiak babesteko bidea ireki da»
ATB Telebistak komunikabideen esparruan urrats nabarmenak ezagutzen ari den Arrasateko herria du zeregin nagusia. Euskararen problematikarekin hestuki lotua, ATBko zuzendari den Joxe Arantzabalekin heuren asmo eta helburuetaz aritu gara.
ARGIA. Komunikabideen esparruan urrats nabarmenak ematen ari zarete Arrasate inguru horretan, hor ditugu, horren lekuko, Arrasate Press aldizkaria eta ATB Telebista. Zein erantzuna izan du herriak hauen aurrean?
J. ARANTZABAL. Erantzuna oso ona da. Halare bidea urratu duena Arrasate Press izan da behar bada. Euskal Herri mailan zazpi mila ale ateratzen ditugu eta herrian bertan lau mila, Arrasateko etxe gehienetara heltzen gara beraz. Horren haritik, telebista ere dexente ikusten dela uste dut. Joan zen astean "Alkatearekin Berbetan" izeneko programa egin genuen inguruko kazetari batzuk konbidatuta eta azken ordu laurdenean jendeari aukera eman zitzaion deitu eta alkateari galderak zuzenean egiteko, programa osoan zehar telefonoa ez zen gelditu eta sekulako erantzuna izan zen.
A. Arrasate Press eta ATB Telebistak proiektu amankomuna osatzen dute beraz, Euskarari garrantzi handia ematen zaio bietan...
J.A. Bai, helburu berdintsuak dauzkate. Aldizkaria Arrasate Euskaldundu Dezagun taldeak argitaratzen du eta ATBn bestelako erakundeak ere inplikatuta daude. Helburuak berdintsuak dira halare, euskaraz informatzea eta nolabait euskararen bitartez herria integratzea.
A. Bestetik, Abenduaren bukaeran "Euskal Herriko Telebistaren Elkartea" sortu zen, herri mailako bost telebista bildu ziren hor. Zuek ez zineten bertan ordea, sartzeko asmorik bai? Nola baloratuko zenuke emandako urrats hori?
J.A. Oraindik ere sortzen ari dela esango nuke nik, estatutuak eta eztabaidatu gabe bait dande oraindik. Elkartea sortzeko erabakia oso positiboa izan da, eta oso beharrezkoa gainera. Telebista txikiak babesteko bidea ireki da ,baita ekonomiko aldetik ere. Denboraz sare polita sor daiteke, programazioa zabaldu ahal izateko saioen elkartrukea da elkartearen funtzioetariko bat.
A. Zeuen egoera legala finkatzeko bidea ere izango da noski...
J.A. Sortzen ari den errealitate berria da eta horrelako egoeretan oztopoak ipintzea edota kontrolatu nahi izanaren politika ikusi ohi da, asmo horietatik babesteko elkartea aproposa eta beharrezkoa da.
EÑAUT APAOLAZA ALBERTO IRAZU
61
Gaiez\Komunikabid\Telebista\Herri teleb\ATB
Pertsonaiaz\ARANTZABAL1
Egileez\APAOLAZA1\Komunikabid
Egileez\IRAZU1\Komunikabid
hemeroteka
1324. zenbakia | 1991-02-03
1323. zenbakia | 1991-01-27
Lege Oharra
RSS sindikazioa 