Mikel Asurmendi
Jean Batiste Bidart, "La Santé"n preso dagoen Filiperen aitak:
«Ez ditugu gure semeak jujatzen ahal, egin duten hautuaz»
Baigorri aldera abiatu gara arratsalde hotz batez. Bere betebeharretan aurkitu dugu, etxalde berean daukan atelierrean. Bere emaztea, Kati, Parisera joana zen egun horretan, Filipe bisitatzera. Berarekin lanean diharduen Betti, bigarren semea, herrian bertan tellaturen batean ari dela azaldu digu. Nonnahitik dario apaltasuna, gizon tantai honi. Naturaltasuna gailentzen da oroz gain bere baitan. Hona jarraian, berak prestaturiko kafe baten beroaldira ukaniko solasa.
ARGIA. Presoen aldeko "Ahaideak" batasunaren partaide zara. Esaten ahal diguzu, zer den elkarte hau?
J.B. BIDART. «Ahaideak» elkartea, Iparraldean lehenengo jendea preso eramaten hasi zirelarik sortu zen. Aita-amak, anai-arrebak, haien laguntzeko mugimendu bat behar genuela antolatu pentsatuz, elgarretaratu ginen. Haien laguntzeko maneran, hemengo legearen arabera batasun bat sortu genuen.
Hilabete guziz biltzen gara, ikusteko zer problema duten han. Hilabetero dirua igortzen diegu. Horrela uste dut solidarizatzen garela; ikusiz, haiei pentsatzen duten batasun bat badela.
A. Filipe orain presondegian dago. Alta, zure familiako beste semeek ere, ezagutu dute itzala. Nola eraman duzue egoera gogor hau?
J.B.B. Ardura pentsatzen genuen gure mutikoei. Baina, zer nahi duzu, mundu honetan denek badute gurutze bat eramateko. Gurutze hori bakotxak behar du ibili, eta ahalaz, kanpoan erakutsiz ez duzula arrangura soberarik. Zeren, zure arrangurek ez dute nehor arrainatzen, eta partikularki, nola zurgina naizen, ene ofizioan bortaz borta behar dut ibili. Beraz, ez du balio batzuri eta bertzeri ene penen kondatzen ibiltzeak.
A. Zu giristino izanki,nola kausitzen duzu, bai zure semeak, hala nola beste euskaldan militante zenbaitek harturiko bidea: hots, biolentziarena, IK erakundeak daramana?
J.B.B. Ni ene partetik bortizkeriaren kontra izan naiz beti. Baina, hain segur, gazte horiek ez dituzte gauzak nik bezala ikusten. Zer nahi duzu, nik badut siniste eta fedea zerbaiten gainean, eta horiek badute fedea gure Euskal Herriaren gainean. Haiei, bide onena hartu dutela iruditzen zaie. Guk ezin ditugu jujatzen ahal egin duten hautuaz.
A. Nola ikusten duzu egungo gazteria, Baigorrin? Abertzale gunea da, baina gazteen arteto zatiketa aipatu izan da, ez dea hola?
J.B.B. Ez zait iruditzen. Jende gehienak euskararen alde dira. Zenbaitzuri egia erran, ez zaie iruditzen euskara beharrezkoa denik. Nik, ene partetik erraiten dut euskara gure arbasoek utzi ondasun bat dela eta, hura behar dela begiratu. Badira anitzek horrela ikusten dutena. Gero, hainbertze kanpotiar bada sartzen denik, eta haiekin jendea nahastekatzen da, eta euskara geroz guttiago aditzen da haien artean. Bertzalde, nola telebista ere beti haurrendako gauza errazagoa den piztea, eta hura beti erdaraz ari bait da, hortako, euskara zenbait aldiz, zenbait lekutan, bakantzen ari ote den, naski. Bertzenaz, ez dut uste gazteen artean zatiketa ematen denik, ez dute elkarrenganako gogortasunik erakusten.
A. Hemendik so eginda nola ikusten duzu Hegoaldea?
J.B.B. Nik ene partetik arras untsa. Lehenago ez ginen joaiten biziki urrun Euskal Herrira. Hemen, ondoan, Erratzun, lagun anitz ukan dut beti, mintzairan ez dugu batere diferentziarik batetik bertzera. Anitzekin aritzen gara eleketan zenbait alditan. Erratzu eta Elizondoko jendearekin aiseago kurutzatzen naiz. Bordeleko edozeinekin baino.
A. Hegoaldean azken urteotan negoziaketa eginkor baten beha dira. Zuk menturazko egoera horrekin batean, Iparraldeko arazpa trenkatzen ahal dela uste duzuia?
J.B.B. Horretaz badira anitz pentsamendu egiteko. Nola azken denbora honetan, libre utzi dituzte kortsikar eta guadalupear, eta horiek, iruditzen zait euskaldunek merezi luketela bertzeek bezala ukaitea. Izan dadin Frantzian ala izan dadin Espainian. Batzuendako lege bat bada, bertzeendako ez du zergatik bertze bat egon behar.
A. Zure semeak, Filipe, berriki, prentsa bidez, alderdi, talde, eta gainontzeko mugimendu politiko abertzaleen arteko "elkartasun eta batasun"aren beharra aipatu izan du. Zer iruditzen zaizu, berak eginiko gogoeta hori?
J.B.B. Gauza behkoa dela pentsatzen dut. Zeren eta, halako leku tipian gara, halako jende gutti gara gu tartean, eta ez dakit zenbat alderdi garen. Biziki indar gehiago eginen genuke, elgarren artean hobeki entzuten bagenu. Frantziako podereak šedo Espainiakoakš irri egiten bait du gure artean den bereiztasunaz. Hainbertze alderdi elgarretaratu ordez, aitzina egiteko partez, bata bertzearen kontra aritzen gara, lekuan gelditzen edo gibelkatzen.
A. Duela urte bat, Filipe bakartasunera kondenatua izan zen. Nola da gaur egun?
J.B.B. Gaur egun biziki hobeki da. Kartzela berean da, baina goiz-arratsaldetan ateratzen da bere gelaskatik, Han atzemaiten ditu presokideak eta ardura mintzo da haiekin. Gero, hark nola eraman duen bakartasuna; behar dut erran, aldi guziz erraiten zigula: "Zer nahi duzu. nik hartu dut bide bat, eta hau haren segida da". Orduan. erraiten zuen: «Ni beha nindagoen egun batez edo bertzean zerbait holako. Enetako ez ezazue arrangurarik izan".
A. Garai batean txarrena gerta zekiokeela pentsatuko zenuten, ezta?
J.B.B. Hori gauza segurra duzu. Hainbertze aldiz entzun izan dut poliziaren partetik: "Edo hura edo gu izanen gara", "lkusten baduzu zure semea, errakozu errenda dadin". Egon gara anitz urtetan Filipe ikusi gabe, eta orain kartzelan da baina, bederen, badut ikusteko xantza.
Hamairu urtetan hasi zen bere aitarekin zurgintzan eta bai zeregin horretan aritu ere beti. Lau seme ukan zituen lehen emaztearekin, hura duela hamabost urte zendu zelarik berriz ezkondu bait zen. Zaharrena Filipe da, 37 urte dituena. Bigarrena Betti, aitari zurgintza lanean segituko diona. Hirugarrena Jojo, Irulegi irratian ari dena. Babi da gazteena, Altxari kooperatiba batean diharduena. Jean Battit, herrian ezagutzen dutenez, Ibaigura koralaren partaide dugu. «Gazteekin ibiltzea biziki gauza ona da, adin bateko jendearendako. Honek beti ideia gisa gazteak atxikiarazi dauzkit. Gazte horietako edozeinekin kurutzatzen naizelarik, beti heldu zait agurtzera; eta bero egiten du bihotzean», esaten digu.
Mikel Asurmendi
28-29
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Presoak\Atxiloketak\Atxiloketak
Pertsonaiaz\BIDART3
Pertsonaiaz\BIDART2
Egileez\ASURMENDI1\Politika
Joseba Azpeitia/Jon Sarasua
Pello Zabala
«Fraileok kalean bizitzera jo dugu»
Frantziskotar hau hiru arlotan ezagutzen dute Euskadi Irratiko entzuleek: Eguraldiaren informatzaile, musika klasikoaren programaren egile eta igandeetako meza emaile. Irratiko ahots anitz hori bere fraile bizitzarekin uztartzen du Pellok. Aurten aspaldiko partez Arantzazutik kanpo dago, urte lasaia hartu eta Gasteizen teologian eguneratzen. Bertan hartu gaitu, txandalez jantzita eta elkarrizketa bukatzeko presarik gabe.
ARGIA. Goazen eguraldiaren gorabeberak arakatzera...
PELLO ZABALA. Beharbada egiten ditudan lanetan hori da gutxien inporta zaidana. Hasieran Arantzazuko obserbatorioan datuak hartu besterik ez nuen egiten. Gero Euskadi Irratiko hasieretan Arantzazu inguruan egiten zuen eguraldia esateko deitu zidaten, ondoren tontamentean hasi nintzen goizeko programan iragarpena egiten. Piskanaka piskanaka, bestek ez zuela nahi eta, irratiko eguraldiaren iragarle egin nintzen, eta erantzun beharraz ikasten eta irakurtzen hasi nintzen. UZEIn terminologia piska bat zehazten ere ibili ginen eta gero eta gehiago gaian sartu.
A. Nola funtzionatzen duzue hemengo iragarleok?
P Z Ez da zientzia zaila meteorologia. Iragarpen nagusiak Madrilgo zentrutik datoz. Guk hura apur bat egokitu egiten dugu. Usabiagak ere hori egiten du, nahiz eta berak Madrilgoek adina jakin. Hangoa egokituta eman behar da. Gainera arazoak sor daitezke, Inglaterran adibidez sortu izan dira, iragarkizuna gaizki emanda sortu diren ezbeharrengatik epaibidean sar dezakete iragarlea. Beraz erantzunkizuna Madrilgo zentruan dago eta guk piska bat gurera egokitzen dugu.
A. Azken bi urteetako sustoaren ondoren aurten eguraldia "normaldu" dela dirudi.
P.Z. Azken bi urteekoa ez da izan klima aldaketa, hori beti esan dugu. Bi urteetako lehorteak lehen ere gertatu izandu dira. Bi urteok urari buruz eragin txarrekoak izan dira, baina mapari buruz erabat ezberdinak. Ondorioetan berdinak izan dira, baina lehen negua izotzezkoa izan zen, neguan gure parean ibili behar zuten antizikloiak askoz iparralderago ibili ziren, eta horien jiran zetorren haize hotza izan genuen. Joan den urtean, beherago izan ziren eta euria andaluzian ekarri zuten, hona hegoa. Aurtengo negua normala izan da, eurii, elur eta tenperatura aldetik.
A. Tenporen gaia ere buruan darabilzu.
P.Z. Hori estudioan dago. Probatu nahian ari naiz hiru-lau urtetan. Eta tranpa dexente dauka. Tranpa horiek hartu nahian nabil. Hau dena asmatzen duena hor goiko etxekoandrea da. Etxekoandrea ez da eguzkia, ilargia baizik. Eta horrek baditu bere tranpak, baserritarrak ez dakit zenbateraino esaten dituztenak edo aurrekoetatik jaso dituztenak. Horiek ulertu nahian nabil. Hori egiteko era, behin eta berriz ikustea da.
Adibidez, ilbehera eta ilgora ostiralean tokatzeak bere zentzua aldatzen duela diote. Horrek printzipioz inongo zentzurik ez du, baina tenporetako ostiraletatik etor daitekeda ikusi dut gero. Nik inoiz egin dudan hankasartzerik haundiena azken udako tenporekin egin nuen. Gero ohartu naiz, kasualidadez tenporetako ostirala tokatu zela, ilberako tenporetan. Izan liteke. Beste baserritar batzuek diote inportanteena tenporetan gelditzen den haizea dela, eta hori bai, hori beti betetzen da. Horregatik diot estudioan dagoela, ea baserritarrek hain sutsuki defenditzen duten horrek baduen bere tranpatxoa. Izan ere ez dago ezer idatzirik eta inork ez dizu ezer zehatzik esaten. Estudioan daukat, afizio horretan nabil eta uste dut merezi duela tenporak aztertzeak.
A..Meteorologia asko hobetu eta zehaztuko al da?
P.Z. Baietz uste dut. Radar meteorologikoek gauza asko erreztu dezakete. Adibidez iritsi den frente batek zenbat litro emango dituen eta dena. Orain arte Meteosat horrekin gabiltza, baina askotan engainagarria ere bada (laino ikusten dena, kristalezko hegolainoen itzalak dira eta laino bajuak ez dira ikusten askotan). Radarrak zeharkako kortea egingo du, berrebun kilometro inguru hartuz, eta horrek askoz datu gehiago biltzen du: Zenbateko hezetasuna duen lainoak, zabalera, altuera... Gertatzen dena da informazio puntuala dela, momentukoa.
Egia esan meteorologian gauza ezjakin asko dago. Noiz laino batek euria botzatzen duen eta zergatik, eta noiz ez, ez dakigu. Hori asko aztertu dute euri artifiziala lantzen jardun dutenek, eta azkenean erabaki dutena da, ez dakitela.
A. Beste arlo batera pasatuz, oraingo fraile bizitzarekin gustora aurkitzen zarela aipatu diguzu. Zertan aldatu da?
P.Z.Elizan orokorrean izan diren aldaketez aparte, aldaketa haundia geuk, frantziskotarrok izan dugu. Alde batetik, jatorriz frantziskotarrak beste anaidietatik berezi samarrak izan dira. San Frantziskok bere garaiko formekin apurtu eta beste era batera eratu nahi izan zuen bere ordena, berak herrian bizitzea nahi zuen, ez konbentuan itxita. Baina elizatik ez zitzaion utzi eta lau mendetan konbentuetan egon gara. Orain, berriz, konbentuko bizitza utzi eta pisotan eta kalean bizitzera jo dugu; hau da, kristauen modura, kristau normal gisa. Hala ere, erdizka bizi gara, aspaldiko konbentu eta elizak ezin ditugu utzi. Asko pisotan bizi dira, beste batzu etxe zabaletan, eta eoste batzu konbentuetan, Arantzatzun bezala.
A. Aldea egongo da batzuetatik besteetara...
P.Z. Konbentuetan oraindik badago lehengo ordutegi eta usadio zaharren zera hori eta zaila da pertsona zahar batzu hortik ateratzea. Baina gainerakoan, Arantzatzun bertan ere ez gara bizi lehengo ordutegi zehatzetan. Beste fraternidade txiki hauetan berriz, berez ikusten da, beste era batean antolatzen dira. Gainera, orain han eta hemen gabiltza, parrokietan, bilerak... eta ezin dugu denok ordutegi berdina bete. Gauza hoietan asko aldatu da, gustora gainera, egin behar zen gauza zelako.
A. Joan den urtean Arantzazuko eskola itxi egin zenuten Zer egiten dute orain Euskal Herriko frantziskotarrek?
P.Z. Arantzazuri dagokion zatian, Kantauriko Probintzian berrehun eta piku frantziskotar egongo gara. Gipuzkoan zortzi bat anaidi ditugu, Bizkaian sei bat, Araban bakarra Gasteizen. Nafarroan bestea eta beste probintziatan gainerakoak. Lanak ere ez dira gaur egun konbentukoak. Berrehun hoietan bada abokatua denik, unibertsitateko irakasleak, gure probintziako bat musiko dago Parisen, misioetan asko...
Egia da Arantzazuko seminarioko iturria agortzen joan dela eta gauza batzu utzi egin behar izan ditugu. Arantzazuko eskolan lehendik konturatzen ginen lan antzua egiten ari ginela, 12 urtetako bati ezin bait zaio esan "zuk bokazioa daukazu" adin horretan ezin da esan. Saiatzen ginen bere sentikortasun hori piztu eta zerbait egin zezaten gizarte bidean. Erlijioso bokazioa hogei urtetik gora izango du, duenak bokazio bidean pertsona helduagoekin sartzea erabaki genuen eta eskola itxi.
A. Arantzazu zertan geratzen da orduan?
P.Z. Arantzazu orain santutegia da, beste ezer baino lehen. Santutegiei dagokiguna da datorren jendeari atentzioa jarri eta zerbitzua egitea, haien erara jarriz. Han urte guztian, igandeetan batez ere, erromesa dago eta horri erantzun behar diogu, gure ordutegiak eta abarrak moldatuz.
A. Elizaren barruan dabiltzan joera aurrerazale, askeapenzale, kontserbadore eta abarretan, ordena batzuei baterako edo besterako fama ematen zaie.Ba al dago frantziskotarrak nonbait kokatzerik?
P.Z. Nik uste kasu ezberdina izango dela batean eta bestean. Tokian tokiko arazoak eta erantzunak daude hor. Brasilen Boff eta hauek beren arazoak dituzte, Askapenaren Liberazioan sartuta daudenak dira misioetan Bolibia aldean eta daudenak. Asko aldatzen da. Estatu Batuetako eta Poloniako frantziskotarrak, adibidez oso ezberdinak dira elkarrengandik. Oso mundu ezberdinak.
A. Fraile berrietako bokaziotan nola zabiltzate Kantauriko Probintzian? .Nora bideratuko dira fraile berriak?
P.Z. Oraingo frailegaiak ez dira neurtzen lehen bezain zehatz, apaiz bihurtzearekin. Gaur egun ikasketak oso ezberdin egiten dira, igoal karrera bat egiten ari da, eta bitartean soldaduska egin behar du. Gero bide horretan pastoral lana egiten dute askok, parrokietan edo, ikus dezaten non konprometitu nahi duten. Gero tartean datoz nobiziatu urteak, teologia ikastea. Bidea askoz luzeagoa da. Gainera gehienek ez dute meza eman nahi. Tarte horretan hamabost hamasei izango dira azken urteotakoak. Gutxi dira.
Garbi dago hauek ez direla sartuko lehengo egitura trinko hoietan. Herri haundi samarretan, gazte jendearekin eta beste ibiliko dira asko. Gaur egun konbentu haundietan bizitzeak ez du zentzu haundirik, jende gutxirekin. Pisuetara jotzea da joera. Egiten den lan oso anitza da. Irakaskuntza ez dugu gure lan bezala ikusten, lan beharrezkoagoak ba daudelako eta gizarteak horren kargu hartu duelako. Beharra non den hango lanak egiteko gara fraileak. Gaur egun parrokiko lanak asko. Beste batzuk badaude, suelto, irakasle edo beste lan klaseak urratzen lehen ere erreztasuna izan dugu, beste lanetara, adibidez "Jakin" bezalako euskararen inguruko lanetara dedikatzeko.
A. .Musika mailan jakitun eta irratiko programa egile zara. Ez al dago musita klasikoa gainerako musika komertzialaren artean zoko batean galdtuta?
P.Z. Alde batetik gaur eguneko eskea gauza arinenganakoa da. Euskadi Irratiko klasikoaren ordua piska bat elitista gelditzen da beharbada. Entzuleak nahiko bereziak dira, baina arratsaldeko ordu horretan entzulego polita omen du. Musika klasikoa oso zabala da eta historia horretan oreka piska bat jartzen saiatzen naiz, XX. mendekoa ere sartuz. Gauza politak ere egin daitezke esplikazioak eman, musika beste arteekin (pinturarekin) konparatuz programak egin eta abar. Nik ez dakit jendeak zenbateraino eskatzen duen musika klasikoa, baina nik uste dut merezi duela eta aukera eman behar da. Euskal Herrian koruen inguruan jende dexente dago eta hortik ere badator musika klasikorako joera.
NORTASUN AGIRIA
Amezketan jaio zen duela 47 urte, Fernandoren odolekoa
Fraileak herrian ikusita 7 urterekin fraile izateko arra
31 urte Arantzazun
Gaztetako barneko iraultza gogoak euskaran eta musikan bota zituen
Piano eta organu jolea, konposaketan badu irabazitako saririk
Fraile bizitzarekin gustora «baina oraingoarekin»
Joseba Azpeitia Jon Sarasua
35-38
Gaiez\Gizartea\Erlijioa\Eliza katol\Apaizak
Gaiez\Komunikabid\Irratia\Euskadi irr\Esatariak
Pertsonaiaz\ZABALA7
Egileez\SARASUA2\Gizartea
Egileez\AZPEITIA1\Gizartea
Miel Anjel Arana/J.J. Petrikorena
Imuntzo eta Belokirekin trikitixaz
Doinu biziak eta musika molde berriak plazaratuko dituzte soinu eta panderojoleok
Imuntzo eta Beloki: «Eboluzioari ateak zabaldu behar zaizkio»
Baserriak eman zion izengoitia Juan Ramon Azpitarteri, Imuntzo. Eleuterio Jauregik, Makalok, bigarren abizena nahiago izan zuen musika kontuetarako, lehena ezaguna izaki, eta lagun artekoa, berriz, Imuntzori gustatu ez zitzaiolako. Animoak piztuta, trikitixa medio, umore eta festagiroa zabaltzen ederki asmatu duen bikote honek, aurki jarriko du bere sorpresatxoa kalean.
ARGIA. Nola ikusten duzue eratu berria den Trikitilari Elkartea?
IMUNTZO, Bilera burutzeko adina jende urtean behin bakarrik lortzen du Trikitilari Elkarteak. Biltzen diren 50-60 horietatik gehiengoa zaharra da, aspaldi honetan trikitixa munduan gehiegi ez dabilena, eginkizun nagusitzat omenaldia antolatzea duena. Ez diot meriturik kentzen inori gorazarrea eskaintzeari, ez dut egin behar ote den zalantzan jartzen, baina gazteei interesatzen zaizkien gaiak, txapelketak esate batera, ez dira aipatu ere egiten.
BELOKI Trikitixaren mesederako egin lezakeen guztia ongi etorria da. Beste edozertan jarri aurretik, ordea, ilun dauden kontuak behin betirako argitzea luke eginkizunik premiazkoena. Azken aurreko txapelketatik honuntz, lau urteetan ezagutu ditugun berrikutzak zer diren azaldu behar du, eta bide batez zer den fandangoa, zer trikitixa, zein den historia, nondik datozen aldaketak eta nora garamatzaten argitu. Debatea serio sortu behar da, ezeren beldurrik gabe, aportazioak egiten dituen jendeari deitu eta haiekin eztabaidari ekin behar zaio.
ARGIA. Zer iruditzen zaizkizue txapelketak?
IMUNTZO. Jende asko biltzen duten neurrian interesgarriak dira, gazteria zaletu egiten dute. Kontu haundia behar du izan, ordea, antolatzaileak. Ezin zaio sormenari inolako mugarik jarri. Eboluzioari ateak zabaldu behar zaizkio, trikitixa hil egingo bait da bestela.
BELOKI. Joera berrietan hasi direnei ez zaie meritua aitortu, ez da hauen sormena zuzen baloratzen jakin izan. Erraza da oso betidanik entzun izan dugun klasikoaren arabera juzkatzea piezak. Belarrietara sekula iritsi ez zaigunari eritzia errespetoz emateko gauza ez gara izan.
ARGIA. Txapelketa eskaera badago. Zabaltasuna behar omen da. Posible al da denentzako balio izango duten erizpideak finkatzea?
BELOKl. Argitzeke dauden arazoei irtenbidea aurkitzen ez zaien arte harritzen zait.
ARGIA. Joera berriei ateak isten zaizkiela diozue. Aldatuko al da egoera?
BELOKI. Ateak itxi baino, itxita zeuden lehendik, ez bait da inoiz azterketa sakonik egin. Jendea oso tradizionalista izatea, eta hortik dator iskanbila guztia, onargarria izan liteke, baina hitz egin dezagun, ideiak sortuko dira. 86ko txapelketan jendeak betikoa entzungo zuela uste zuen, baina han tokatu zitzaiona oso diferente eta nahasia egin zitzaion. Ez zuen salto ikaragarri hori onartu.
ARGIA. Onartuko al du?
IMUNTZO.-Denbora medio.
ARGIA. Nondik datorkizue bokazioa?
IMUNTZO. Gurean ibiltzen zen artzaiak irakatsi zizkidan neri hark zekizkien kantuak. Hari esker hasi nintzen musika maitatzen. Bost urte nituen orduan. Sei bat urte nituela solfeo ikasten hasi nintzen. Solfeo bost urteak egin, armonia bi, eta soinu haundia hiru urte egin nituen. Hamalau urte betetzerako, seko nazkatuta, utzi egin nion eta trikitiari ekin nion.
BELOKI. Nik dantza izan dut gustoko. Trikitixak, egia esan, ez ninduen gehiegi erakarizen hasieran, Imuntzo ezagutu nuen arte. Nere lehenengo saioa atabalarekin egin nuen musika munduan, txistulariekin jotzen nuen. Horixe lehenengo instrumentua. Gero txaranga batean hasi nintzen. Azkenean, Albizturko pandero-jolearengana jo eta harekin ikasi nituen lehenengo kolpeak, atabala medio erritmoari heltzea ez zitzaidan zaila egin.
ARGIA. Nolakoa dator azkenengo diskoa?
IMUNTZO. Aurreko diskoko kantuak goxoagoak, melodikoagoak, sentimentalagoak dira oraingoan grabatu ditugunak baino. Disko berrian kaleratuko ditugunak, soinu aldetik bizi-biziak, digitazio haundikoak izango dira.
ARGIA. Soinu eta panderoaz gain, beste instrumenturik disko honetan?
IMUNTZO. Lehenengo kantua baladen tankerakoa da, lentoa. Horretan pianoa, bibolina, eta txeloa agertzen dira soinu eta panderoaren lagungarri. Bigarren kantuan, bateria, akustika, flauta eta klarinetea. Tronpetak, teklatuak,...
ARGIA. Horrek zer esan nahi du klasiko bihurtu zaretela?
IMUNTZO. Ez, erritmo aldetik bizi-biziak dira, alaigarriak, lehengoen antzean, baina musikalki oraingo erakoak dira.
ARGIA. Norenak dira doinuak?
IMUNTZO. Musika geurea da. Epelarrek ere parte duela esan beharra dago. Hark, nahiz eta panderoa utzia izan, asko lagundu digu.
ARGIA. Kantuen letrak, norenak dira?
BELOKI. Letrekin ni arduratu nintzen. Batzuk nik asmatutakoak dira, beste batzuk liburu zahar eta berrietatik hartu eta moldatu ditudanak, Joxe Austin Arrieta, Aresti eta beste hainbat autoreen letrak hartu eta errima eta neurria egokitu dizkiedanak. Beste batzuk Pello Zubiriak, Mikel Mendizabalek, Joxean Ormazabalek, Narbartek... guretzat bereziki sortu dituzte.
Gaien aldetik, ironikoak, ekologiari buruzkoak, Egunkariari eskainitakoa,... zerrenda zabala osatzen saiatu gara.
ARGIA. Zer du on trikitixak?
IMUNTZO. Izugarri indatzen ari dela, gazteen artean batez ere.
BELOKI Azken urteotan, apreziorik bat ere ez zitzaion lekuetan agertzen hasi dela. Rock munduari begiratuz gero, maiz hartu izan da kontutan. Diskoteketan ere jotzen da trikitixa gaur egun. Ez da berbenetako lagungarri soila, protagonista ere bada.
ARGIA. Ez al da trikitixa, modernizatze bide horretan agortzen ari? Ez al da instrumentu bat gehiago bilatatzen ari?
BELOKI. Beste hainbat instrumenturekin jotzeak ez du agortzen ari dela esan nahi. Alderantziz dela esango nuke. Orain arte beharrik izan ez duenak trikitixara jo izana erakargarritasuna somatu dion seinale.
IMUNTZO. Trikitixa beste edozein instrumenturen mailakotzat jotzen da gaur egun. Garai batean talde batek sortutako kantuak jotzea agintzen zitzaion trikitilariei. Orain, ordea, trikitilariek sortutako kantuak jotzen dituzte taldeek.
BELOKI. Modernizatzea ez da sekula egin ez dena egitea. Taldeen mailakoa izatera heltzen ari da.
ARGIA. Orduan, hamar urteren buruan, altaboza jarri eta soinua eta panderoa joko da ala ez?
IMUNTZO. Denetarako jendea dagoen bezala, horretarako ere izango da hor. Toki aproposak ere egongo dira. Gaur egungo festa askok horretan iraungo du.
ARGIA. Zein da zuen bidea, taldea?
IMUNTZO, Ez dakit. Ez gara horretan pentsatzen jarri. Ez dugu etorkizunerako planik egitea maite.
ARGIA. Zer du txar trikitixak?
BELOKl. Egia da azken lau urteotan trikitixa asko zabaldu dela, leku askotara heltzen dela, jendeak gauzak antolatzen dituela, baina honek ere badu bere alde txarra. Txapelketa gehiegi antolatzen da, haurrekin batik bat. Honek umeak gehiegi erabiltzea dakar.
IMUNTZO. Beste alde batetik ere, batzuk sakela ederki berotuko dute umeen kontura. Ez da bide egokia.
BELOKI. Ikusi izan ditugu umeak negarrez, gurasoak elkarrekin haserre, epaimahaikoekin marmarrean. Askotan gurasoen frustrazioen ispilu dira gauza hanek. Okerreko pausoak ematen dira.
ARGIA. Ikasleari ba al dakarkio abantailarik txapelketak?
IMUNTZO. Abantailarik? Endredo besterik ez dira. Lau pieza ikasi eta menderatu arte izugarrizko denboraldia egin behar duzu soinua hartuta. Tentsio haundia jasaten da. Ondo irteten ez bada, gehienetan, bihotzondoko ederra hartu eta etxera! Txapelketan parte hartu behar duen umeak bizpahiru ordu eskaini behar dizkio egunero soinuari, eta estudioak?
ARGIA. Zertan erakusten zaio ikasleari trikitixa eskoletan?
IMUNTZO. Kantuak ikasten aurrena. Kantua ikasi eta menderatutakoan, piezari bere zentzua ematen, gozatzen, ze erritmotan jotzen den, parte bakoitza nola jo beharra dagoen, gozo-gozo jo behar badute nola, garbi jo behar denean nola...
ARGIA. Non geratzen da guzti horretan bakoitzaren nortasuna?
IMUNTZO, Zenbaiti antzematen zaio, baina oso gutxiri.
ARGIA. Bultzatzen al dituzue ikasleak gauza berriak egitera?
IMUNTZO. Nik bai, baina ez dira atrebitzen. Musika ondo jakin behar da, akaso, horretarako. Dakigunok ere ez dugu aparteko saiorik egiten askotan.
Mie1 Anjel Arana J.J. Petrikorena
42-44
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Diskoak
Gaiez\Kultura\Musika\Argitalpena\Diskoak
Gaiez\Kultura\Musika\Musika trad\Trikitixa\Trikitilari\IMUNTZOET2
Pertsonaiaz\IMUNTZOET2
Egileez\ARANA3\Kultura
Egileez\PETRIKOREN1\Kultura
Myriam Gartzia
Mikel Londorekin Getxoko Udal Irratiari buruz
Mikel Londo: «Herriaren zerbitzuan dagoen udal irrati bat gara»
Getxoko Kultur Etxearen azkenengo pisuan Getxoko Udal Irratia dugu. Bertan, hiru estudio, auditorium bat eta bi erredakzio geletan Getxoko informazioaren berri ematen saiatzen diren lagunekin hitzegin dugu.
ARGIA. Zein paper betetzen du Udal Irratiak Getxon?
MIKEL LONDO. Oso paper garrantzitsua betetzen du. Gure helburu garrantzitsuena informazio lokala ematea da. Jendeari interesatzen zaio bere inguruan gertatzen dena eta gure funtzioa ahalik eta lasterren informazio hori botatzea da.
A. Oso zaila da albiste lokalak lortzea.
M.L. Ez. Kontutan izan behar dugu Getxok 80.000 biztanle dituela eta Bizkaiko herri garrantzitsu bat dela. Ez dugu informazioa bilatu behar, informazioa sortzen da. Adibidez, Getxon hamaika ekitaldi antolatzen dira. Ohizko informazio iturriak ere baditugu: Udaltzaingoa, Ertzantza, Epaitegiak, Kultur Etxea eta Udaletxea.
A. Zenbat pertsona zaudete lanean?
M.L. Albistegietan bost pertsona gaude, beste bi kirol saioak egiten, hiru tekniko eta zenbait pertsona berri etorriko dira radio formula egiteko. Kopurua oraindik ez dago zehaztuta. Momentu honetan «inpas» egoera baten gaude, gure programazioa ez dago finkatuta.
A. Momentu honetan nolakoa da zuen programazioa?
M.L. Lau informatibo nagusi ditugu, bi erderaz eta beste bi euskaraz, eta orduro flash informatiboak. Bestalde, kirol saioak eta kultur saioak ditugu. Ostegunetan gazteei zuzendutako saio bat dugu eta hilero Caracas-eko Eusko Deia Irratiarekin programen elkartruke bat egiten dugu.
A. Talde herritarrek parte hartzen dute Getxo Irratian?
M.L. Momentu honetan ez dago horrelakorik. Dena den, udal mandatarien helburu bat hauxe da, herriko talde desberdinak parte hartzea Udal Irratian.
MYRIAM GARTZIA
61
Gaiez\Komunikabid\Irratia\Mosku irrat
Pertsonaiaz\LONDO1
Egileez\GARTZIA3\Komunikabid
X. Letona
Gorka Martinez HASIko kongresuaz mintzo:
"Instituzioek herri ekimenaren adierazbide izan behar dute»
Urtarrilaren 12 eta 13an HASI (Herriko Alderdi Sozialista Iraultzailea) erakundeak bere IV kongresua burutu zuen Nafarroako herrixka batean. KAS blokea eta HBren barruan duen lekua, barne egoera, Euskal Herriko une politikoa eta nazioarte mailan azken urte hauetan eman diren aldaketak jorratu dituzte. Gorka Martinez exekutibako kidearekin izan gara IV. kongresu honen emaitzak ezagutu asmoz.
ARGlA. Ze asmorekin abiatu zineten kongresu honetara eta zeintzu dira atera dituzuen ondorioak?
GORKA MARTINEZ. Lehenbizi testuingurua kokatu beharko genuke, batik bat ikusirik azken hiru urte hauotan baldintza politikoak argitzen joan direla. Guk uste dugu fase berri batean gaudela, negoziazio polititoarena,eta bai Estatu Espainirra eta bai NAEM (Nazio Askapenerako Euskal Mugimendua) fase horri egokitzen ari zaizkiola euren eguneroko ihardunean. Argi da Estatu Espainiarrak errepresioaren bidea hautatu duela gatazka konpontzeko (horretarako gainera Ajuria Eneako hitzarmenaz baliatuz), eta egoera horrek baldintzaturik jokatu behar izan du askapen mogimenduak. Munduan zehar ateratzen ari diren joera eta ideia berriak ulertzeko gure ulermen ahalmena garatu behar dugu etengabe. Eta horren baitan kokatu behar diitugu HBren barne mailako antolaketa berria, KASeko barne mailako lanak, gero eta ideia indartsuagoen kaleratzea (estatutu nazionala adibidez), egitura sozial desberdinetan egin den lana... Kongresu honetan ideia guzti horick aurrera nola eraman ikusi dugu, bai antolakuntza aldetik eta baita ere ideien azterketaren aldetik. Kongresuan, beraz, analisi horretatik abiatuta joera politikoaren zehaztean eta Mogimenduari eta Euskal Herriko gizarteari begira nola antolatu behar dugun ikustean ihardun dugu.
A. Aurreko kongresuan HASIk KAS blokea eta HBren baitan bete behar zuen funtzioa zela eta kaleraketak izan zenituzten. Dagoeneko nola dakusazue pasarte hura?
G.M. Beharrezkoak izan ziten kaleraketa haiek eta joandako jendearen saltsa maltsa harek utzitako eraginari dagokionean ahaztuta daukagu, sotoan. Kongresu harek alderdiak blokeko gainontzeko taldeenganako zituen behar batzu eta beste zenbait kontraesan atera zituen mahai gainera, bere funtzioa etabar. Emaitzak ikusirik aldrebeskoa badirudi ere, guretzat positiboa izan zen, azken finean gure betebeharraz sakontzea ekarri bait zuen. Harez gero alderdiak konfidantza handia hartu du eta honek HASIko militanteari ere segurartasuna ematen dio bere eguneroko lanean. Eta honek irudi aldaketa dakar: militanteak pertsona itxi eta misteriotsu moduan ikustetik, ezer gordetzekorik ez duten militanteak eta aportazioak egiten dituen erakunde bateko pertsona jator eta langileak ikustera.
A. Eta uste duzu hori benetan gertatzen dela?
G.M.- Bai, eta funtsezko arrazoi bategatik, gure erreflexioan apur-apurka konturatu izan garelako badagoela gizarteak egiten digun eskaera bat, eta zera da: utz diezaiogula gizarte horri protagonista izaten. Hots, egingo dugun lana zabala izan behar du, gizarteak lanerako elementuak bezala ikusi gaitzan eta ez gidari bezala. Askotan gerta liteke zenbait egitura politiko edo sozialetan militantea ez dela ezaguna HASIko militante bezala baizik eta taldeko langile fina bezala. Eztabaidak erakutsi digu badaudela zuzendu beharrekoak diren zenbait bizio eta joera. Hori ez da gauetik egunera egiten, baina dagoeneko egiten ari da.
A. HASIk KAS blokean eta HBn duen betebeharraz mintzatu zara. Ze betebehar da hori?
G.M. KASen barruan egoera politiko orokorrari buruzko analisiak beste egitura batzutara eramatea, batik bat HBra, baina beti ere beste analisi bat gehiago bezala. Gure Herri honen askapen prozesuan HBk funtsezko zeresana du, epe motzean zein luzean. Masa borroka eta borroka instituzionala dira bere lan esparruak, eta maila horretan gure lana da eremu horietan lana ondo egin dezan ahalik eta azterketa elementu gehienez hornitzea. Beraz, ez da gidaritza kontua, baizik eta ekarpenak egitea. Zelabait esateko ogia nahi izanez gero irabazi egin behar dugula ogi hori. Baina ez da ekarpenak egitea bakarrik, HBk baliabide tekniko eta humanoak behar ditu, eta gu ezin gara zerura begira egon. Gure Herri honetan eta HBren baitan dauden sentsibilitate desberdinak biltzeko kapazak izan behar dugu. Posible da zenbait unetan zerbait HBk ikusten duenetik zerbait modu desberdinean ikustea, eta orduan HBren ikuspuntutik egin beharko dugu aurrera, bere zerbitzuan bait gaude.
A. HASIk indarra galdu ei du HBen baitan bertako "independienteen" mesedetan.
G.M. Ńabardura bi: ez dago bi militante mota HBn. Bata ez da "militantea soilik'' eta bestea "HASIko militantea HBn". HBko militanteak dira guztiak. Baina, bestalde, zelabaiteko indarra galtzeak ere poztu egiten gaitu, lehengo joera okerra zuzentzen ari garela erakusten bait digu.
A. Zein da Euskal Herriko egoeraren gainean egin duzuen analisia?
G.M. Ezker abertzalearen inguruan biltzen den proiektua dago batetik, zeinaren inguruan esparru sozial handi bat biltzen den. Eta bestetik estatuaren osaketa konstituzio espainoletik ulertzen dutenen proiektua. Bi proiektu horien enfrentamenduaren areagotzean dihardu estatuak. Isolamendu sozialaren ahalegina handia izan da eta gizarte honetako bi alderdien arteko borroka bultzatu dute. Oso gogorra izan da hori. Gure aldetik ikusi dugu hasiera batean Hitzarmenaz egiten genuen azterketa ez zela egokia eta zuzendu egin dugu. Ez dute lortu ezker abertzalea ahultzea, eta hori argi ikusi izan da azkenengo hauteskundeetan.
Argi ikusi da baita ere ETAren ihardun politikoak eta blokearen gainontzeko aldeak sekulako garrantzia duela ezker abertzalearen proiektuaren mantentzean eta gatazkaren irtenbidearen bilatzean. Finean, Hitzarmenekoak eurak ahuldu dira. Azkenengo hauteskundeek Herri honetan hiru proiektu daudela erakutsi dute, PSOE estatuaren ordezkari gisa, EAJ euskal burgesia erregionalistaren proiektu gisa, eta HB Herri honen subiranotasuna eta eraldakuntza sozialaren proiektua. Argi da beraz eutsi egin behar diogula egoerari, estatuaren nahia oraindik suntsitzea delako eta ez negoziatzea.
A. HBk gero eta parte hartze gehiago izan dezake instituzioetan. Maila horretan aitatu izan da kongresuan gogor aztertu duzuela gaia. Ba al da aldaketarik?
G.M. Instituzioetan izaten dugun parte hartze handiago eta txikiagoaren arabera neurtzen dute sisteman dugun integrazio maila. Borroka instituzionala guretzat beste borroka mota bat da, ez dugu iharduera politiko bide bakar moduan. Bultzatzen ari gara HB barnean gaia eztabaidatu dadin baina beste borroka batzuekin batera ulertuta, talde sozialak eta herri ekimen eta mobilizazioarekin lotuta egon behar du. Herri ekimenenaren adierazbide izan behar du. Egun baino gehiago joateak egoera politikoak baldintzatuko du.
Baina herri ekimenarekin izan behar duen loturaz gain, gaur egun funtsezkoa da lan instituzionala jarraitzea, bertan egindakoak eragina bait du gizarteko arlo eta taldeetan. Ezin gara boletinaren zai geratu instituzioak zertan ari diren jakiteko. Honek esan nahi du bertan izan behar dela, baina horrek ez du esan nahi parte hartzen egon behar denik. Honek bi ekarpen dakar: batetik alternatibak ezagututakoaren gainean egiteko ahalmena, eta talde sozialei beraiek ez dituzten zenbait elementu eskaintzea. Eta noski, gero eta jarraipen hobea egin gero hau ahalik eta ondoen aprobetsatzeko. Gure ustez bide egokian gabiltza gai honetan. Hauek ez dira euskal instituzioak, ez dira eraikuntza nazional eta sozialerantz garamatzaten instituzioak.
A. Munduan aldaketa ugari eman dira eta ematen ari dira, batik bat Europako Ekialdean eta SESBn. Urte askotan harantz begira igaro ondoren, nola eragin dizue eredu horien desagertzeak?
G.M. Guretzat krisi hori positiboa izan da. Argi ikusi genuen perestroikak eragina izango zuela bai bere inguruko herrialdeetan eta baita ere askapen prozesuan dauden mogimenduetan. Euskal Herriari eta NAEMari ere eragiten dio. Erakusten digu ezin dela mimetismorik egin ereduekin, eta bakoitzak bere eredua landu behar duela. Historikoki bestalde, eta batik bat ETAk, eredu desberdinetatik jan izan du apur bat, maoismoa, marxismo-leninismoa...
Guk uste dugu honek ez dakarrela ideologia sozialistaren desagertzea, baizik eta berritzeko eta egungo errealitate aldakorretara egokitzeko aukera bat suposatzen duela. Marxismoak zerbaitetarako ahalmena badu egoera desberdinen analisia egiteko da eta analisi horretatik jokabide zehatza ateratzea. Horixe egin zuen Leninek 1917an. HASIk marxismoan du errealitatearen analisirako tresnetariko bat, baina ikuspuntu zabal eta ez dogmatiko batetik abiatuz, historia eta giza garapenaren analisiari zabaldua. Egia da ekialdeko herrialdeak eredu gisa izan ditugula, baina ez erreferente bakar moduan, horregatik ez dugu gure norabidea galdu beste alderdi askok bezala.
A. Eta orain nola dakusazue sozialismoaren bidea Euskal Herrian?
G.M. Gure helburuetariko bat Euskal Herrian esplotazio bako gizartea eraikitzea da. Ez da komunismoari uko egiten diogunik, baina KASen asko aztertu izan dugu klase borrokaren atal berri bat, hots, borroka nazionalak, eta hauek azken urteetan une bizienetarikoak bizitzen ari dira. Beraz, gizarte sozialista bat Herri honen izate eta erroetatik atera behar du, eta ez ikuspegi ekonomikotik bakarrik. Horretarako demokrazia parte hartzailea bultzatu behar dugu gure askapen prozesuan, zeren eta gure proiektu politikoa modu horretan aurrera ateratzeko kapazak ez bagara, zaila izango zaigu ondoren proiektua gauzatzea. Ekialdeko akatsa gizartearen parte hartzeari uko egitea izan da, eta bere ordez sistema burokratiko bat sortzea. Ez dugu eredurik baina zerbait argi badago zera da, demokrazia partehartzailea eta nazio ikuspuntua oinarrizkoak direla sozialismoaren gauzatzerako.
A. Gaur egungo zenbait arazo zehatz ere aztertu dituzue, autobia, euskara, amnistia...
.M. Azken finean negoziazio politikorako oinarrietan datza amnistiaren arazoa, hots bide errepresiboa ez dela konponbidea. Finean, proiektu politiko baten alde borrokatzen dutenen askatasuna da amnistia. Euskarari dagokionean, bera izan behar du Euskal Herriaren hizkuntza bakarra. HASI erakunde euskaldun bat izan dadin mekanismoak jarri ditugu. Ideia abstraktoa gainditu dugu eta militantea euskalduntzeko tresnak jarri ditugu.
Autobiaren arazoari begira, oinarrian arazoa elkarrizketaren bidetik konpondu behar du, ekimen sozialei zor zaien errespetutik. Ez digu balio erabakita duten proiektu baten aldeko alderdien nahiak. Proiektu zehatz bat armen bidez inposatu nahi da, eta ez zaio inongo aukerarik ematen proiektu desberdinen eztabaidatzeari. Instituzioek herri baten bilakaerari dagozkien funtsezko arazoak daudenean gizarteari zuzenean erabakitzen utzi behar zaio, ez dezatela inposatu. Eta, azkenik, Golkoaren arazoaren inguruan. Gatazka soberania kontutan kokatzen dugu, finean herrialde arabiarrek euren errekurtso naturalak kontrolatzeko ahalmenik ez zaielako ematen. Alde guztietatik daude erru ugari baina argi da, arazoa herrialde arabiarren artean konpondu behar dituzte, gerrek ezer ez dutelako konpontzen eta arazoak elkarrizketaren bidez konpondu behar direlako.
X. Letona
8-11
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\HASI
Pertsonaiaz\MARTINEZ4
Egileez\LETONA1\Politika
hemeroteka
1322. zenbakia | 1991-01-20
1320. zenbakia | 1991-01-13
Lege Oharra
RSS sindikazioa 