Xabier Letona
Hegoa erakundeko Iñaki Olasori elkarrizketa.
Iñaki Olaso:
"Afrikak duen arazorik larriena tribu kontzeptuaren gainditzea da"
Hirugarren Munduko parajeetatik itzuli ugari egin du Iñaki Olasok. Azkenaldi honetan Mozambiken igaro ditu hiru urte eta duela hilabete batzutatik hona Hegoa erakundeko elkarlaguntzarako proiektuen koordinatzailea dugu. Bilbotarra eta ingeniari indutriala. Bilboko Ingeniaritza Eskolan ziharduen irakasle bezala, gogaiturik gure Lurraren hegoaldeko bideetan murgiltzea erabaki zuen arte.
ARGIA. Ze ondorio izango du ðedo dagoeneko baduð nazioarteko distentzioak African?
IÑAKI OLASO. Batez ere, eta hori da orain ikusten ari dena, Europan ematen diren aldaketak eurek ere jasan beharko dituztela, mendebaldekoak zein ekialdekoak. Kolonismoa indartu egiten da, Iparrak Hegoerari bere modelo eta garapenari moldaturiko aldakuntzak esigitzen dizkio. Japoni, aldiz, inork ez dio ezer esigitzen, nola esigituko zaio bere eredu inperialarekin amaitu dezan? Ekonomikoki ederto asko sustraiturik dago eta kitto, Japon da. Frantziak adibidez, bertan inbertitu ahal izateko bere baldintzak jartzen dihardu. Kapital frantsesa eta Europar Komunitatekoa mugitu dadin batez ere baldintza politikoen aldaketa eskatzen zaie afrikar estatuei, rnendebaldeko eredu politioen kopia, pluripartidismoa eta abar, hots europar demokrazia Afrikan.
Latinoamerikan, aldiz, FMIk baldintza politikoez gain, batez ere bere baldintza ekonomikoak eskatzen zituen. Lehen gerra mundialaren aurretik bezala, potentzia inperialistek -orain gelditzen diren nagusiak Europa, EEUU eta Japonð euren gatazkak izango dituzte, baina horien ondorioak batez ere hegoak pairatuko ditu. Ikusi golkokoa bestela, funtsean iparra eta hegoaren arteko gatazka izanik hegoakoen artekoa bezala uler dadin nahi dute. Horrenbeste entzuten den nazioarteko ordenakuntza berri hori finean inperioen eraketa berri bat besterik ez da.
A. Herrialde azpigaratuen arazo nagusienetarikoa kanpo zarra da. Afrikaren kanpo zorra Afrikako estatu guztien Barne Produktu Gordinaren (BPG) %80 da. Nola atera egoera horretatik? Egiten al da zerbait modu koordinatuan?
I.O. Kanpo zorra latinoamerikako arazorik larriena da baina African ez da horrenbestekoa, zorra azken finean aurretik emandako mailegu batzuen arabera bait daude. Latinoamerikak 70. hamarkadan izugarrizko diru kopuruak jaso zituen, kapitalak egoera aproposa ikusi bait zuen eremu hartan, Afrikan sekula ikusi ez duena. Beraz, Afrikan kapitalak ez du inbertitu eta orduan itzultzekoa ere ez da gehiegizkoa. Arazo larrienetarikoa da ez duela kapitalen inbertsiorik erakartzen. Badaude Salbuespenak, Senegal, Zaire eta mediterraneoko nazioak batik bat. Baina, zeinek inbertituko du Burkina Fason, adibidez, abandonaturiko herria da eta; edo Etiopian, bertatik FMI ere ez da iragan eta.
A. Eta lurralde banaketa berriaren aurrean nola geratuko litzatekeAfrica?
I.O. Afrika, nahiko argi gainera, Europaren kontrol eremuan. Bestalde, Europak hor dihartu baita ere Ekialde Hurbila eta Erdikoa lotu nahian, baina hor EEBBekin egiten du topo. Afrikan Frantziak eta Sobiet Batasunak izango dute eraginik handiena, nahiz eta Sobiet Batasunak gutxiago hauek ez bait dute inbertsiorik egin bertan; bere laguntza militarra izan da batik bat, Angola, Etiopia, Mozambikek gutxixeago, Benin, Ginea... Eta hemendik aurrera lehengo gatazka militarrak ez dute zentzurik. Angolan kubatarrak iaz erretiratu ziren, Namibiak independentzia lortu du eta Hegoafrika ere zenbait aldaketatan ari dela dirudi.
Ingelesek ere izango dute eragin apur bat eta alemanek gutxiago, hauek izan duten bakarra lehen gerra mundialean galdu zutena bait zen. Aleman eta ingelesen arteko gerra Afrikan Kenia eta Tanganikaren (Tanzania) arteko gerra suposatu zuen, eta milioiak ziren. Senegal, Costa de Marfil, Sudan eta beste zenbait gerra mundialera joan ziren baita ere. Inperioek beti isladatu izan dituzte euren arazoak hegoan. Ingelesek eragin handia galdu dute batik bat Frantziak baino askoz txartuago jokatu duelako; ingeles eskumak ikusmira gutxiago izan zuen Frantziak baino. De Gaullek neokolonialismo berri honen antolamendu osoa asmatu zuen eta Mitterrandek etekina ateratzen jakin izan du. Begira bestela, Frantziaren menpe egondako herrialdeen artean ez da egon sobietarren aldekorik ðBegin kenduta agianð, eta gainera erregimen moderatuak, guztiak "ton ton Mitterrand"en atzetik.
A. Orain badirudi Hego Afrikaren "zabaltze prozesuarekin" hegoalde hartan indar ekonomiko indartsu bat sortu litekeela.
I.O. Hor aspalditik dago Hegoafrika inguruko nazioen arteko batasun bat, Frenteko Lerroa (Tanzania, Zambia, Zimbawe Mozambike, Angola, Leshoto eta Bostwana), Hegoafrikaren indar politikoari aurre egiteko sortua. Batasun ekonomikoa ere osatzen dute, SADCC. Baina inoiz ere ez dute lortu nahi zutena Hegoafrikak nahi duena egin izan du eta. Hegoafrikari oraindik ere inguruko herrialde ahul mantentzea komeni zaizkio, batik bat ezkertiarrak baldin badira. Mandela konfidantza botua eman behar zaiola esaten du, baina nik ez dut uste hain errez etsiko duenik. Nahiz eta itxuraz normaldu, bere barne bideak erabiliz ðzerbitzu sekretuak etab.ð inguruko gerrilei laguntzen edota beltzen arteko gatazkak areagotzen jarraituko du. Apartheidaren amaiera ez da argi ikusten oraindik, baina oso krisi handian dago eta eraldakuntza bilatzen ari da. Beraz, apartheida bukatu arte hegoalde hartan ez da sortuko batasun ekonomikorik, dagoena txiroak aberatsaren aurkakoa bait da. Apartheidak erori egin behar du, baina ondo, eta horretarako milaka txuri hil behar badute, hil daitezela, hitzen direnak beti beltzak dira eta. Baina lasai, ez dira hilgo, Australiara egingo dute alde.
A. Afrikako mugak erregelaren bidez egin zituzten europarrek. Horrek ere makina bat arazo sortu du. Aldatu beharko lirateke hobeto egiteko, ala zein da irtenbidea?
I.O. Oso irtenbide zaila. Printzipioz ikutu ere ez. Somalian bada, adibidez mogimendu pansomaliar bat, somalia bera, Keniako iparraldea... hartzen dituena, a ze saltsa hor gauzak mugitzen hasiz gero!. Horrenbeste muga ikutu beharko litzateke!
A. Baina berez oso era injustuan egin ziren ez, orduan?
I.O. Bai, nik esango nuke filosofikoki mugen ezartzea injustizia bat dela, eta gainera erridikulua askotan. Ze dunetan jarriko dira mugarriak Sahara eta Marruekosen arteko muga bereizteko?. Berlineko Hitzarmenaren emaitza da eta orduan oraindik Afrikako mugak egiten ari ziren. Baina arazoa da europar estatu eta nazioaren kontzeptua ez dela bera Afrikan. Afrikan estatuen egitura bultzatzea sekulako hutsegitea izan da. Baina, bestalde, nazioarteko ekonomian jardutea posible ahal da estatu egituratik kanpo antolatu gero? Gaur egun ez. Eta irtenbideak ere oso zailak. Bitartean mugak mantendu beharko dira, Afrikarrek antolakuntza modu berri bat bilatu arte mugak mantendu beharko dira. Munduko beste zonalde batzutan ere gertatzen da hori, begira Irak eta Kuwaiten arteko gatazka. Kuwait beti izan da Irak, ingelesek 60an eta petrolioaren esplotaziorako mugak jarri zituzten arte. Gertatzen dena da gero asentamendu bat sortu dela, baina berez...
A. Berez zein da Afrikak duen arazorik garrantzitsuena?
I.O. Tribua eta nazio kontzeptuen gainditzea. Kolonialismo ingelesak egin zuen horrelako saiakera bat, alegia, tribu bakoitza estatu bat izatea, eta nahiko ondo atera zitzaion. Hortik sortu ziren Zwazilandia, Lesotho (lehen Basutolandia), Botswana... Tribuen arteko elkarbizitza da irtenbide bakarra. Eta leku batzutan ederto funtzionatzen du gainera, Mozambiken adibidez, non lau tribu bizi diren elkarrekin. Inongo errekurtso ekonomikorik ez duten lurraldeetan ez da posible 200.000 pertsonetako estatu bat sortzea, hortik pasatzen den lehenengo multinazionalak ðpasatzen badað irentsi egingo luke bapatean Hegoafrikako xoxa eta zuluen arteko gatazka adibidez, zuriek bultzatutakoa izateaz gain, euren desberdintasunean ere badatza. Xoxak industrialak dira, eskulan merkea, eta zuluak, aldiz, nekazariak. Industrial modu berrien eta lehengo nekazal produkzio modu zaharkituen arteko gatazka da baita ere.
A. Pluripartidismoa esigitzen zaio Afrikari. Berorren finkatzeak edo ez zerikusi handia du tribu sistemarekin.
I.O. Pluripartidismoak arrisku bat du, estatu askotan partiduak tribuekin identifika ditezkeela ðeta zenbait kasutan horrela gertatu dað eta orduan partido baten nagusitasunak tribu batek bestea menderatzea dakar, azkenean borroka ideologiko demokratikoak etnien arteko gatazkan amaituz.
A. Zelakoak dira afrikarren arteko harreman ekonomikoak?
I.O. Harremana ekonomikorik garrantzitsuenak ez dira euren artekoak baizik eta iparreko herrialdeekin dituztenak. Mozanbiken bada abioi konpainia, baina Beninera joateko onena, merkeena eta seguruena Bruselara joatea eta handik Beninera. Dagoeneko laugarren munduaren kontzeptua sortzen ari da, hots ezertxo ezertxo ez duten estatuak. Mozambike adibidez munduko errenta perkapitarik txikiena duena da. Mapatik desagertzen bada ez da ezer gertatzen, kanpoan dauden familiartekoez gain inor ez da enteratuko. Hartu kontutan latinoamerikako herrialderik kaxkarrena, Haití edo Honduras adibidez, Afrikako erdi mailakoa dela. Gero gertatzen da baita ere, badagoela jende asko bere kontu produzitzen duena, bizitzeko beste eta kitto, ez dute elektrezitaterik, ez eta urik etxean bertan, baina bai jatekerik. Familiarteko trukea nahiko handia da eta hori ez da inon erregistratzen.
Xabier Letona
Mozambike moduko herriekin dagoeneko laugarren munduaren kontzeptua sortu dela azpimarratzen du.
Latinoamerikako herririk kaxkarrena Afrikako erdi mailakoa dela dio Olasok.
Hegoafrikan zenbait aldaketa ematen ari direla badirudi ere, Iñakik zalantza handiak ditu aldatzeko borondateaz.
16-19
Gaiez\Politika\Nazioartea\Lurraldeak\Afrika
Pertsonaiaz\OLASO1
Egileez\LETONA1\Politika
Pablo Sastre
Jose Maria Bengoa medikuari elkarrizketa bere bizitzaz eta lanaz
JOSE MARIA BENGOA
"Ez da eskuzabaltasunik behar, solidaritatea behar da"
Bere gurasoak, "Oteizarenak bezala", esaten digu, euskaldunak zituen, Dima eta Arrigorriagakoak, Bilbora iritsi ordea eta, "laborarien lotsa horregatik, euskaraz ezin zirelako lehiatu-edo", Jose Mariari behintzat, erdaraz baizik ez zioten erakutsi. "Osatu gabeko euskalduna", beraz, bere usteari jarraiki. Valladoliden medikuntza ikasi gainera eta laster 1936ko gerrak egin zuen eztanda. Hogeitabost urte zituen Bilbotik Frantziara ihes egin zuenean, eta Venezuela zuen helmuga.
J. M. BENGOA. Orduan, han lehendik zeuden jesuita batzuek lagundu gintuzten lana bilatzen eta toki bat egin genuen.
ARGIA. Venezuelan mediku aritu zinen.
J. M. B. Bai: mendian 1.500 metrotan zen Sanare izeneko nekazari herri tiki batean hiru urte egin nituen eta esatea badut esperientzia hori izan dela nire bizitza profesionalean gehien bete nauena. Hori eta gero Medicina social en un medio rural venezolano idatzi nuen, eta 1940an argitaratu nuenean Gobernutik deitu zidaten eta Caracasen Instituto Nacional de Nutrición sortu genuen.
55ean Nazio Batuen Erakundeak Genevera igorri ninduen, eta han Osasunerako Mundu-Erakundearen Elikadura saileko buru aritu nintzen, hemeretzi urtez. Gero jubilatu nintzen, eta Bilbora ala Venezuelara?, galdetu nion neure buruari, eta Franco bizi zelarik oraindik ba hara itzuli nintzen, urtero Bilbora etortzen naiz baina.
A. Zein ezberdintasun atzematen duzu hemengo, Europako gaisoa eta hango, adibidez Venezuelako gaisoaren artean?
J. M. B. Hasiera batean jendearen hizkera ez ulertzea izan nuen arazo. Gero berriz, hemengoen aldean ezberdintasunik handiena da, hemengoak, europarrak, gaisotasuna non duen behatzez seinalatzen dizun bezala, eta noiztik duen ere zehazten dizun bezala, hangoak berriz denetan izaten dituela sintomak, mina ez da hain konkretua. Gaisotasun kronikoak, hemen, tuberkulosia salbu, zaharretan ikusten dira, Venezuelan berriz, gazteek ere badute disenteria, badute gosea, estetako parasitoak, paludismoa, denetik.
A. Afrikan ere ibili zara. Zer ikasi zenuen han?
J. M. B. Kenian, Tanganikan (gaur Tanzania), Rhodesian (gaur Zimbabwe) ibilia nauzu. Artean, koloniak ziren horiek, eta ni arraza bereizkeriak izugarri galerazten ninduen, oso fuertea zen. Behin, Salisburyko parke batean nintzela beltzenizako banku batean eseri nintzen eta polizia bat etorri zitzaidan altxatzeko esanez. Horrelako gauzak... Beltzen artean oneza nabari zen baina, oso gutxi preparatuta zeuden Kongo belgiarrean esate batera (gaurko Zairen) hamar pertsonak zuten preparakuntza unibertsitarioa independentzia baino lehen. Gure lana, beka bat edo beste bideratzea, ur ttanttak ziren hondarretan. Kenian lagun batek esan zidan bezala, han ingelesek futbol zelaiak (herri guztietan badira) eta konzentrazio zelaiak (mau-mauentzat) besterik ez zituzten utzi. Urte haiek hala ere oso inportanteak ziren, oso dezisiboak. Gaur egun berriz narriadura antzematen da, Afrika batipat atzeraka doa, eta Latinoamerikarekiko urte batzutako aldean.
Apal-apal gora zetozenak, egun arin beherantza bait doaz. Eta Afrika, ez dakit aterako denetz. Latinoamerikan badut esperantza gehiago, han "subdesarrollo"aren kontzientzia bait dago, multinazionalek puñeta egiten ari direna.
A. Atzo entzun nizun hitzaldian zahardadeaz mintzatu zinen. Non bizi dira zoriontsuago zaharrak?
J. M.B. Venezuelan zaharra hobeto bizi da, familiari lotua bait dago; han familia handia ez da hautsi, Europan bezala. Familia nuklearra zaharraren kalterako da, zaharra sobran bait dago eta erresidentzian baztertu egiten da. Orain, han ere, gogoz ez baina baldintza ekonomikoek behartuta, zaharra ez bait da apartamentuan kabitzen, baztertzeko joera areagotzen ari da.
Hango beste abantaila bat klima da, zaharrari hotzak kalte handia egiten dio eta han ez dauka horren abrigaturik ibili behar. Finean, hango bizitza esperantza, ume hilkortasuna salbatuz gero, handiagoa da.
A. Ez ote dugu bizitza gehiegi luzatu nahi?
J. M. B. Hori Cajal-ek esaten zuen, gizakia bait da ugaltze fasea igarota bizitza gehien luzatzen duen animalia. Naturaren legeen kontra ari ote gara? Hortik etortzen dira endakatze gaisotasunak, geroz eta gehiago ikusten direnak. Nik horretaz beti esaten dut urteen kantitateari baino bizitzaren kalitateari begiratu behar diogula: ez dizkiogula bizitzari urteak erantsi behar, urteei bizitza eman behar diegula.
Zahartzaro on baterako hiru baldintza ipintzen ditut: zalantza ekonomikorik ez izatea, minik ez izatea eta ezintasunik, ezgaitasunik ere ez.
A. Elikadura eta maitasuna ere erlazionatzen dituzu.
J. M. B. Bai, zerikusi handia dute. Erakartze sexuala elikadurarekin oso erlazionatuta dago: pertsonaren gorputzean koipea non-nola banatzen den... Ongi hazi den pertsona, proportzio hobeak dituena, gehiago gustatzen da. Horra hor [Donostiako Kontsa parean gaude, gosalondoan, eserita] gazte batzuk korrika, edo paseoan, horiek ongi kontserbatu nahi dute, zertarako? Besteei gustatzeko, maitasunaren bila dabiltza. Elikadurak zeresan handia du. Jakina, kulturak ere badira: Afrikan adibidez, emakume gizenak gustatzen dira. Eta arrazak: zergatik, esate batera, ateratzen dira Venezuelatik hainbeste "miss Mundo"? Arraza nahasdura handia dagoelako.
A. Beste gai batera pasatuz: Osasunerako Mundu-Erakundeak, zein paper betetzen du egun?
J. M. B. Dauden arazoak gogorarazteko papera. Begira: Munduko gerra eta gero, hogeitamarren bat urtez, mundu azpidesarroilatuak gora eta gora egin zuen, poliki-poliki: bizitza esperantza 46 urtetik 62ra pasa zen, alfabetatuen kopurua %43tik %60ra pasa zen, ume hilkortasuna erdira jeitsi zen. 80etakoa aldiz "hamarkada galdua" deitzen da, arrazoiz. Hirugarren munduak nozitu du, ikaragarri: gelditu egin da desarroiloa.
Ekonomi zorraren ondoriozko ajusteek populazioari gerrikoa estutu arazi diote eta pobrezia emendatu da. Hottik sortu da "zor soziala" dei dezakeguna. Egokitze prozesu honetan ez genuke perspektiba humanoa galdu behar, eta malgutasun handiagoa beharko genuke. Baina oso fase arriskutsuan sartzen ari gara: Ekialdea erori denez gero, kapitalistak harrotuta daude, ez bait dira ezerren beldur. Gogoan hartu lehen, mende honetan zehar, soldatak igotzen baziren, kapitalistak iraultza sozialaren beldur zirelako igotzen zirela.
A. Izango dira, bada, iraultza sozial berriak...
J. M. B. Bai, baina ez dira iraultza ideologikoak izango. Intsekuritate soziala nagusitzen ari da, orain Latinoamerikan gertatzen ari den bezala: azken urte gutxiotan Lima, Caracas edo Bogotan, ezin zara gauean atera. Badira asaltoak, bada prostituzioa, bada mendizitatea, kartzelak mukurru beteta, nonahi ere biolentzia...
Miseria horri berriz, irtenbide okerrak bilatzen zaizkio; adibidez, dohainikako jana edo arropak banatzen dira. Horrekin pobrezia kendu ez baina pobrea seinalatu egiten da. Merkeago jarri, bada, gauzak, ez dadin pobrerik izan!
A. Zeinek du situazio honen errua?
J. M. B. Joan den hamarkada honetan, Ongizate-Estatuaren proiektua gelditu egin da. "Neokontserbadurismoak" merkatuaren legeei jarraitzen die, eta gastu sozialak desarroiloa galerazten duten zama gisa ikusten dira. Berdintasunaren eta zahardade seguroaren eskubideak galdu egiten dira... Ongizate-Estatuak, Latinoamerikan behintzat, porrot egin du.
A. Nola gainditu, gurean, erakutsi ohi dugun intsolidaritatea? Nola lagundu dezake Europako jendeak?
J. M. B. Europak eta EEBBek ez dezatela eskupekorik bidali. Estatu pobreago horiek beren errekurtsoez garatu behar dute ðhemengo Estatuen laguntzaz-. Europak-eta, kreditoak eman ditzatela, kredito "bigunak", beren interesak erlatiboki moderatuak izan daitezela. Ez da eskuzabaltasunik behar, solidaritatea behar da.
Azken hamar urtetan, Venezuelak zor gisa 30 mila milioi dolar ordaindu ditu ðeta berdin-berdin dago, ezer ordaindu ez balu bezalaxe dago! FMIk-eta interes fabulosoak ipintzen dituzte!
Pentsa injustizia soziala zein punturaino heldu den, arestian jakin bait dut Nederlanden jaboia egiteko mantekila erabiltzen ari direla. Mantekila, hainbeste A bitamina duen produktua! Monstruosidade maila horretara iritsi gara!
Nazioarteko foro berri bat zabaldu beharko litzateke. Orain merkatuaren prezioak zeinek ezartzen ditu? "Hamar handiek", eta horiek. Nahikoa litzateke kafearen prezioa %40an igotzea, Brasil eta Colombia bezalako Estatuek beren burua salbatuta ikusi lezaten. Eta Europari, dolar erdi baten ordez dolar bat ordaintzeak, zer dio? Berdin dio!
A. Norberekeria...
J. M. B. Parlamento europarrean ahotsak entzun beharko lirateke; baina, deputatu gehienek goiklasea ordezkatzen dute eta.
A. Aditu dugunez, Venezuelan aspaldian sortu zenuten Elikadura Institutuaren antzeko batetaz aritu zarete, Euskal Autonomi Elkarterako. Zein ezaugarri izango lituzke Institutu honek?
J. M. B. Gasteizen Gobernu berria osatzen denean, Osasun kontseilariari bisita egingo diot, eta ea zer egiten dugun. Ni neu etortzeko prest egongo nintzateke, inoiz behinka, Euskadira.
Eman beharko genituzkeen urratsak, nik uste, honakook dira: Bat, egoeraren diagnostikoa egitea. Bi, Euskal Herriarentzat [ Autonomi Elkartearentzat] elikadura jomuga batzuk ipintzea: zenbat kaloria, zenbat bitamina behar diren; bigarren honetan instituzioek inplikatu behar dute: zer ekarri behar den etabar erabakitzeko.
Hirugarrenik, populazioari begira, elikadura gidak egin beharko lirateke: gatz gutxi, koipe gutxi hartzeko aholkatuz, eta beste. Gero, elikadura sistema bat koordinatu: zenbat produzi dezakegun, zenbat inportatu, Europako Elkartearekin zein erlazio izan, esne edo haragi edo zein industria desarroilatu behar den. Hurrengoa, elikaduraren segimendu bat ð"monitoreoa" deitzen denað egin beharko litzateke: umeak, emakume haurdunak begiratu, inkestak egin... Eta, boskarren edo seigarren, ez dakit zenbat puntu esan dudan, dietista eskola bat sortu; Gasteizen ba omen dago bat, baina ez dakit bere berririk.
NORTASUN AGIRIA
Errepublika garaitik oroimen gezamina du, Guadarramako Fuenfrían egon bait zen gaisorik, birika tuberkulosiak jota. Valladoliden "Universidad Vasca" erreibindikatzen zuen "Euskal Ikasleak" erakundeko presidentea izan zen. Marañón, Ortega ditu gustoko, eta osaba Pío baino Caro Baroja du gustokoago. Gorgorio Renteria idazlearen alaba elantxobetarrarekin dago ezkonduta. Hainbat bidaia eta gero, gero eta gutxiago gustatzen zaio abioia. Barazkiak eta frutak aparte, arraina gustatzen zaio, eta haragitan arkumea bakarrik. Pelay de Orozcoren Oteizari buruzko liburua eta Agirreren Errepublikarentzako informea irakurtzen ari da eta orain Obabakoak-en espainolezko bertsioa erosi nahi du.
Pablo Sastre
"Han zaharra hobeto bizi da, familiari lotua bait dago".
"Parlamentu europarrean zuzena den egoera honen aurka ahotsak entzun beharko lirateke; baina, deputatu gehienek goi klasea ordezkatzen dute".
"Ez dizkiogu bizitzari urteak erantsi behar, urteei bizitza erantsi behar diegu".
32-36
Gaiez\Gizartea\Osasuna\Besteak
Pertsonaiaz\BENGOA1
Egileez\SASTRE2\Gizartea
Joxemi Saizar
Euskal Dantzarien Biltzarreko Jose Jabier Abasolo "Tiliño"ri elkarrizketa.
Jose Jabier Abasolo: "Dokumentazioa biltzeko leku egoki bat jarri beharra dago"
Durangoko Liburu eta Diska Azokara 9 urteroko bisitaldia egin eta Euskal Dantzarien Biltzarraren stand-ean Jose Jabier Abasolo 'Tiliño' iurretarra beste batzuekin aurkitu genuen. Bizkaian dabiltzen haizeen berri jakiteko aukera aprobetxatu genuen.
ARGIA. Nola ikusten duzu gaur egungo egoera Dantzarien Biltzarrean?
TILIÑO. Federazio mailan ez dago arazo nagusirik, Arabako federazioarekin dagoena alde batera utzita. Hutsune handi bat dokumentazio mailan ikusten dut. Jende asko etortzen zaigu materialaz galdetzen eta gauzak eskatzen: aldizkariak, liburuak, argazkiak, e.a. Hori dena toki egoki batean bildu behar dugu. Hutsune hori ezin daiteke horrela utzi, unibertsitatean edo federazioan edo beste toki batean bete behar dugu. Dirua eta jendea behar da zerbitzu hori osatzeko.
A. Eta haurrekin zer egiten da gaur egun Bizkaian?
T. Haur pilo bat dugu Bizkaian. Eskoletan eta taldeetan monitoreak ditugu udalek ordainduz. Bilboko eskoletan ikastaro batzuk egiten ditugu jolas dantzak eta dantza sozialak erakusteko. Dantza sozialak oso inportatteak direla iruditzen zait, jende guztiak plazan dantza egiten jakitea.
A. Horrek ez al du eragiten dantzaren kalitatea jaistea?
T. Ez, kalitatea bakarrik zaintzen badugu lehiaketetan dantza egitea bakarrik lortuko dugu. Errezak dira eta beldurrik ez da izan behar. Bestela lehiaketetarako bakarrik geldituko dira.
A. Ikuskariek kalitatea galtzen ari ote diren esan nahi nuen.
T. Beno, maila askotako taldeak daude: batzuk ikuskariak egiten dituzte eta beste batzuk dantza autoktonoak mantentzeaz arduratzen dira (Iurreta, Berriz, Igorre, Lanestosa,e.a.). Maila ona duten taldeak badaude: Beti Jai Alai, Andra Mari, Elai Alai, e.a.
A. Zein dira Durangoko azoka honetan aurkeztutako gauza berriak?
T. Aurten egindako bideoa, liburu eta aldizkariak ditugu hemen. Eskolan dantza irakasteko liburuxka bat, Bizkaian egina, 'Dantzariak' aldizkariaren azken aleak, aurten grabatutako bideoa. egokia den liburu bat argitaratu dugu aurten, Bizkaian egina.
Joxemi Saizar
57
Gaiez\Kultura\Dantza\Euskal Dant
Pertsonaiaz\ABASOLO1
Egileez\SAIZAR2\Kultura
Eñaut Apaolaza
ETBko aurkezlea den Maialen Iriarterekin
Maialen Iriarte: «Urrats haundia izan da «Egunkaria»k emandakoa»
Euskal Telebistako aurpegi ezagunenetako bat da. Betidanik albistegietan aritua, astebukaerero "Gaur Egun"go gertakizunen berri ematen digu Maddalenek.
ARGIA. Betidanik ETBko zerbitzu informatiboetan aritua zara. Konta egidazu zeintzuk izan diren hasi zinenetik hona albistegietan izan diren aldaketa nagusiak.
M. IRIARTE. Aldaketarik nabarmenena lan antolakuntzari dagokionean emandakoa da, erredakzio lankide bakoitzaren lana zehaztu eta norberaren ardura ta errespontsabilitateak finkatu bait dira Horretarako arlo ezberdinen erredakzio buruak izendatu eta bestelako neurriak hartu ditugu. Dena den, aurten egindako aldaketak izan dira eta ez dut uste balorazio sakon bat egiteko nahiko denbora denik
A Lau urtez kamara aurreko borroka horretan, edonolako albiste mota aurpegi onez ematen ikasia izango zara dagoeneko...
M.I. Ahalik eta jarrera normalena erakutsi behar da, eta hori noski jardunaren poderioz ikasten den gauza da. Beti ere errezak edo zailagoak toka dakizkizuke baina tratamendu serioa eman behar zaie daneri. Okerrena ez da hori izaten, hala ere, eguneroko albiste horien berri eman beharrak sortzen duen dinamika baizik "Tirania" txiki bat izaten da askotan dinamika hori.
A. Noizpait pasako zitzaizun hala ere momenturen batean parrez hastea edo eta albisteren baten berri ematen hasi eta zeharo nahastea.
M.I. Bai, motel. Behin txerri bat zela eta ez zela berri ematen ari ginela, algara bizian bukatu genuen Estepan Aldamiz eta biok. Hura izan zen hura! Horrelakoak alde batera utzita gurea serio hartu beharreko lanbidea da, denok geure patrikatik ordaintzen dugun medio batetan ari garelako eta seriotasuna zor zaiolako horri.
A. Lehen albistegietako dinamika gogorra aipatu duzu, bestelako programaren bat egiteko asmorik ba al duzu?
M.I.Oraingoz ez behintzat. Gustora egingo nuke hala ere astean behineko zerbait, lasaitasunez eta patxaraz egina. Baina epe laburrera ez da halakorik izango, aurreragoko utziko dugu.
A. Euskal komunikabideen mundu txiki honetan, nola ikusten duzu «Egunkaria» kaleratuta emandako pausua?
M.I. Euskararen aldeko edozein neurriren aldeko naiz, eta zentzu horretan urrats garrantzitsua izan da «Egunkaria»k emandakoa. Oso lan garrantzitsua egiten ari direla uste dut. Bestelako neurriak hartu beharko litezke ere.
A. Ze neurritaz ari zara?
M.I. Euskararen presentzia indartuko luketen neurrietaz ari naiz, euskarak merezi duen lekua emango lioketenetaz.
Eñaut Apaolaza
Alberto Irazu
61
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Saioak
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Aurkezleak
Pertsonaiaz\IRIARTE3
Egileez\APAOLAZA1\Komunikabid
Egileez\IRAZU1\Komunikabid
B. Artola
ELA sindikatuko Idazkari Nagusia den Jose Elorrietari elkarrizketa.
Jose Elorrieta ELAko Idazkari Nagusiaren eritzia hauteskunde sindikaletan
"Panorama sindikal berri bat irekitzen da teorikoki"
Hego Euskal Herrian hauteskunde sindikalak amaitu berri direnean, Euskal Autonomi Elkartean nagusitasuna erakutsi duen sindikatuko Idazkari Nagusiak Bilboko bere bulegoan hartu gaitu. Bederatzi galderei paper artean erantzun digu, badaezpadaere dokumentazioa hurbil izateko.
ARGIA. Lehenik eta ahalik eta laburren, hauteskundeen balorazio bat egiguzu.
JOSE ELORRIETA. Balorazioa egiterakoan, herrialdez-herrialde egin behar. Datu denak homologatu gabe daude eta gainera azken bi egunetakoak falta dira oraindik, baina orokorki nahiko ziurrak dira.
Balorazioa egitean lau sindikatu hartzen ditugu kontutan, ELA UGT, CCOO eta LAB, besteek ehuneko hamarra besterik ordezkatzen ez bait dute. Gipuzkoa mailan, ELAk gora egin du eta oso garrantzitsua izan da guretzat, hain kopuru handia gainditzea oso zaila zirudien eta. LABek ere gora egin du eta beste biek maila baxua bazuten ere, oraindik eta gehiago jeitsi dira. LABek bigarren postua kendu dio CCOOri. Bizkaian ELAk gora egin du eta LABek ere bai, baina portzentaia mailan hitz egiten ari naizenez, bi puntu besterik ez da igo eta ez da beraz igoera inportantea. Herrialde honetan bestalde, gure historian lehen aldiz UGT gainditu dugu. Ezkerraldean eta Gernikako komarkalean bakarrik lortu du LABek bigarren indarra izatea, ELAren atzetik. Arabaren kasua berezia da, lehenik beste sindikatu eta koalizioek garrantzia dutelako. Herrialde honetan ere ELA lehena izan arren, Gipuzkoan lortutako kopuruaren erdia besterik ez da. UST sindikatu erregionalistak ordezkaritza garrantzitsua lortu du eta sindikatu errepresentatiboek kopuru nahiko txikia lortu dute beste herrialdeekin gonbaratuz.
Euskal Autonomi Elkarte, mailan, ELAk hiruretan irabazi du eta bi sindikatu abertzaleek egin dute gorantz, ELAk hiru puntu pasa eta LABek ia hiru. Beste biak aldiz mantendu egin dira, UGT ehuneko 0.62a eta CCOO ehuneko 0,18 besterik igo ez direnean Nafarroaren kasua da berezia. UGTk nagusitasun osoa zuen eta orain gainera beste ehuneko hamabian igo da. ELA mantendu egin da eta LABek piskabat gora egin du. Beraz Euskadi mailan igo diren bakarrak bi sindikatu abertzaleak direla esan behar, UGT Nafarroan besterik ez bait da igo.
A. Beraz, batetik Nafarroak egoera berezia agertzen du eta bestalde euskal sindikatuek egin dute gorantz. Panorama sindikal berri bat irekitzen ote?
J.E. Teorikoki bai, ikusi behar zein estrategia duen LABek. Une honetan gure ustez LABen diskurtsua beste sindikatuen aurka joatea da, heuren ezberdintasuna agertu nahi du eta borroka planteatzen du, ez enpresarien aurka, beste sindikatuen aurka baizik. Testuinguru honetan ez dugu sindikatuen artean konponketa bat lortzeko aukerarik ikusten, LAB barne delarik. Honek esan nahi du urratsak ematen badira, edo eman badira maila askotan, ELA, UGT eta CCOOren artean direla eta LAB sartzen ez bada berak nahi ez duelako da. Teorikoki mapa sindikala nahiko berezia da EAEn, sindikalismo abertzalea (LAB-ELA) oso inportantea delako, baina zoritxarrez ez da posible. Praktikan ez da posible, baina gero teorikoki...
Nafarroari dagokionez, ez da lan erreza. Zein marko istituzional, indar nagusia, eduki behar da kontutan baina baita ere herrialde honetako langileek zer pentsatzen duten. Ezin da bururatu adibidez Erriberako langileek abertzale pentsatzea. Pazientzia eta lan on eta asko behar da, epe luzera begira.
A. ELAk marko autonomo propioa defendatzen du eta nola ulertu puntu garrantzitsu hau defendatzen ez duten beste bi sindikatuekin bat egitea, marko horren alde dagoen LAB sindikatua baztertuz?
J.E. Honetan hitza LABek du. Marko autonomo hitzak gauza asko esan nahi ditu, adibidez Eusko Gobernuak lege-ahalmena izan dezala, egun ez duena. Baina ez dakigu noiz osatuko den marko autonomo bat, beti gehiago plantea bait daiteke. Zerbait lortu baina beste zerbait lortu gabe dago, oso dinamikoa beraz. Baina marko autonomoa ez da hori bakarrik, baita ere esate baterako Negoziazio Kolektibo mailan Euskadi mailan negoziatzea guztia, eta hori ere ez dugu lortu. Arazo hau ez dago hainbeste Madrilgo Gobernuaren menpe, hemen dagoen planteamedu sindikala eta indarraren arabera dago. Gu kasu askotan bakarrik egon gara eta ELAk ezin ditu bere kasa marko autonomo horren urrats batzuk eman. UGTk ere bere aldetik malgutasun hat erakutsi du azken bi urte hauetan eta ikuspegi posibilista batetik ikusiz marko autonomoa, esan daiteke UGT eta CCOO ez daudela lehen bezain aurka puntu honetan. Ideolojikoki, teorikoki bai egongo direla, baina praktikan beste irtenbiderik ez dutela dakusate. Ados ez egon arren, gauza batzuk beraientzat ere komenigarri eta ekidi ezinezkoak direla onartu dute.
Hala ere noski badaudela kontradizioak, ELA sindikatu abertzale eta beste biak estatalak diren bezala, kontradizio printzipio bat dago hor. Baina praktikan ELAk duen indarraren arabera, egoera ekonomiko eta sindikalaren arabera, ezin dute planteamendu frontal bat egin. Gehien interesatzen zaiena begiratzen dute eta gure ustez hori positiboa da. UGTren azken lau urteon balantzea hauxe izango da: ELAk marko autonomoa planteatzen du eta guk ez, eta ELA gora eta gu behera. Beraz estrategia aldatu egin beharko du. Marko estatala aldatuko ez duten arren, ireki egin behar izango dira. Zorionez nik pentsatzen dut ez dutela UGT eta CCOOk markatuko estrategia hemendik aurrera.
Eta joko honetan LAB aparte egon da, ez du batere lagundu.
A. Bi hauteskunde izan dira denbora gutxian. Politikoki eta sindikal mailan eman diren klarifikazioek, parekotasunik ba ote?
J.E. Guk ez dugu inolako korrelaziorik ikusten. Zenbait tokitan izan daiteke, baina bestetan ez inondik-inora. Mapa politiko eta sindikala ari dira klarifikatzen, baina ezin dira bata bestearen gainen ipini. LABek Gipuzkoan duen indarrak mapa politikoarekin zerikusirik duela pentsa daiteke adibidez, baina nola ulertzen da orduan ELAk Nafarroan ehuneko hamabosta lortzea?
A. Jeltzaleen eta sozialisten arteko tira-birek, dirudienez oinarri ekonamikoa dute. ELAk onartzen al du puntuon defentsa?
J.E. Bai noski, Estatutoa osatzeko beharrezkoak dira. Baina bien arteko negozioak etenda egotearen zergatia, arrazoi partidistetan oinarritzen dela uste dut. Guk argi ikusten dugu Gernikako Estatutoa osatu gabe dagoela eta guri dagokigun arloan, beste batzuk dauden ala ez esan gabe, bi trasferentzi oso inportante daude; INPMa eta Seguritate Soziala.
A. Beraz puntu hoiek lortuko ez lituzkeen Gobernuaren aurrez-aurre jarriko da ELA?
J.E. Ez, lortzen ez bada, lortu ez dela esan beharko dugu, salatu egingo dugu. Hori gertatzea gobernu horren ardura litzateke, ez gurea. Guk hemendik aurrera Seguritate Soziala derrigorrezkoa dela esango dugu. Hori lortzen ez bada, azpimarratu egin beharko dugu eta kontra egin.
A. Europari dagokionez, zein egoeratan sartuko da Euskal Herria Europako Ekonomi Elkartean ?
J.E. Gure erronka industria egitura indartsu bat lortzea izango da ekonomikoki, eta kulturalki gure nortasun propioa mantendu ahal izatea. Politika arloan berriz, argi dago eraikuntza berri hori Estatuen bidez egingo dela.
Egia da enpresa handiak (multinazionalak kasu) eta Estatu baten babesa duten indar ekonomikoak izango direla egoera onenean kokatuko direnak, baina enpresa ertain eta txikiek ere lekua izan dezakete. Oso zaila daukagu, dudarik gabe. Baina herri bakoitzaren indarra, asmoa, istituzioak, nortasuna... izango dira erabakiorrak. Oraingoz EEE oso merkantilista da eta ez du bere barruan zati soziala jasotzen. Erritmo ekonomikoa azkarra da, baina soziala oso ahula, ia geldoa.
A. Eraikuntza honetan, kapital atzerritarra sartuko da, multinazionalak ugarituko dira, erabakiguneak hedatuko... Zein leku du sindikatu autonomo batek?
J.E. Enpresa maila asko egongo da eta zein dialektika garatuko den, ez dakigu. Etorkizun sindikala faktore askoren menpe dago, baina garrantzitsuena, hemengo langileek zer nahi duten jakitea da. Sindikatu espainol bat nahi duten, edo bertakoa. Gure ustez sindikato autonomo bat nahi dute, hemengoa. Eta gehiengoaren ordezkari bada zeresanik izango du sindikatu horrek.
A. EAEko egitura industriala aldatu da, norantz bideratuko da, langabezi estrukturala gaindituko ote du?
J.E. Europan langabezi estrukturala omen dago eta guk sindikatu bezala ezin dugu egoera hori onartu. EAEko langabezi estrukturala egia da, Espainian Europako langabezi kopuru ertainaren bikoitza dago. Gure egitura industriala garatu daiteke, eta ez enpresa handien mailan bakarrik, ertain eta txikietan ere. Garapen industriala ez da amaitu, nahiz eta egia den hemendik aurrera hirugarren sektoreak, zerbitzuenak, garrantzia handiagoa izango duen. Honen garapena ez da txarra, baina sektore industrialaren garapenarekin konpatiblea den ikusi behar. Zerbitzuak garatzen ez badira, ezin industria garatu. Zerbitzuen sektorea garatzea beharrezko baldintza da. baina ez nahikoa.
B. Artola
Elorrietaren ustez, bi euskal sindikatuek egin dute gora, ELAk eta LABek.
Enpresa txiki eta ertainek Europa berrian lekua izan dezaketela pentsatzen du ELAko Idazkari Nagusiak.
"Sindikalismo autonomoak izango du lekurik Europan" Elorrietak dioenez.
Jose Elorrieta, bere datuetan murgilduta.
8-11
Gaiez\Ekonomia\Sindikalgin\Sindikatua\ELA
Pertsonaiaz\ELORRIETA1
Egileez\ARTOLA3\Ekonomia
hemeroteka
1317. zenbakia | 1990-12-16
1316. zenbakia | 1990-12-09
Lege Oharra
RSS sindikazioa 