Xabier Otaegi eta Jose Ignazio Ansorena
Xabier Otaegi eta Jose Ignacio Ansorena pailazoei elkarrizketa
XABIER OTAEGI JOSE IGNACIO ANSORENA
"Ez gara artista eta ez aktore, saltsero baizik"
Tomavistas kaskar batekin bakero pelikula bat eginez hasi ziren haurrak dibertitzen. Pailazo sartu ziren. Showman profesional gero. Bitartean, BBVko langile bata, Kontserbatorioko musika irakasle bestea Donostiar donostiarrak. Kixki eta Mixki ziren. Txirri eta Mirri dira. Xabier eta Piter. 1972tik gaur arte elkarrekin dabiltza, umoretsu, Xabier Otaegi eta Jose Ignacio Ansorena.
ARGIA. Zortzi pertsonai elkar hizketatzera etorri naiz: Kixki, Mixki, Txirri, Mirri, Xabier, Piter, Otaegi eta Ansorena. Besterik ba al dago nire aurrean?
XABIER OTAEGl. Bai, asko dira.
JOSE IGNACIO ANSORENA. Baina denak oso antzekoak. Badira bada, Zurine eta Garbiñe atsoak, bada gu ere atsoak bezalakoak gara.
X.O. Baina azkenean bi pertsonaia dira hor barnean daudenak, dei itzazu Xabier eta Piter ala dei itzazu nahi bezala, bi tipo baino ez dira. Guri gertatu zaigu denbora labur samarrean pertsonaia asko egin behar izan ditugula.
J.I.A. Eta batez ere batzuk indar handi xamarra hartu dutela.
X.O. Maiteenak zein ditugun galdetzen zaigunean, beti erantzuten dugu Txirri eta Mirri direla, bada, esperientzia gehiena hanekin daukagulako, eta ondoen menperatzen ditugulako.
J.I.A. Esango nuke Txirri eta Mirrik kasik, beraiek menperatzen gaituztela gu.
A. Plazetan ez al zarete gehiago Kixki, Mixki eta Kaxh-amelull bezala ibili?
X.O. 1975-76 garaia izan zen gogorrena. Guztira, Kixki, Mixki eta Kaxkamelon bezala 300 aktuazio emanak izango ditugu. Garai hartako afizionatu talde batetan 300 saio ematea sineskaitza zen. Herri guztiak pasa genituela esan daiteke.
A. Donostiar batek esan dit zuek euskarara bikoiztutako 'bakero' pelikula ikusi zuela 1970 inguruan.
J.I.A. Bikoiztuta ez, guk egina zen! Kontatu al dizute hori ere? Hemezortzi urte inguru genituen orduan. Saltsero batzuk ginen, alde guztitan genbiltzan. Antzerkian hasi ginen. 'Atzipetutako Leoia' izan zen lehenengo obra. Horren inguruan haurrentzako jaialdia antolatzen genuen, eta hor atera zen pailazo batzuen beharra. Pelikulak egitearen kontua ere orduan bururatu zitzaigun. Neska batek bazeukan tomabistas kaxkar bat. ..
X.O. Superrotxo ez zen sikiera.
J.I.A.....eta 'Txarko roxa' pelikula egin genuen, `Rio Bravo' zela eta. Han ibili ginen indioarena egiten. Huraxe izan zen lehenengo pelikula. Gero egin genuen beste bat, 'El enfermo', gero 'To be or no to be'... Baina txarrak, e.
A. Saltsa horietan zer dela eta sartu zineten?Artista senak bultzatuta, euskaltzaletasunak eraginda. ..
X.O. Guk ez dugu artista, artista esango nuke, izateko senarik. Garai hartan ez zegoen euskal dibertsiorik haurrentzat, eta pentsatu genuen pailazoena edo txotxongiloena izan zitekeela hutsune hori betetzeko bidea. Euskaraz noski, euskararen arazoa zelako bultzatzen gintuena. Erraztasunagatik seguraski pailazoen mundura sartu ginen. Lotsagarri samar, orain ez genuke hori egingo baina, gure ez jakintasun horretan, bada, aurrera mutilak!
J.I.A. Ideiarik ez! Ideiarik ez!
X.O. Baina ausardia bai.
A. Garai hartako pailazo' bakarrak zuek zineten. Hor bide bat markatu duzue, ezta?
X.O. Hori nahi genuen prezisamente. Garai hartan, 1972an, kantariak tope topean zeuden. Bazeuden lehen mailakoak, Lertxundi, Lete, Laboa, eta bazeuden bigarren errenkakoak, haien poderioz sartzen ari zirenak. Pentsatu genuen agian pailazo euskaldun batzuk hasiez gero, atzetik etorriko zela gehiago. Eta kale egin genuen! Orain, ordea, badaude: Kokox, Kakax eta Kirriki, Kixkur, Koxkor eta bestea, hor daude Lasartekoak...
A. Zuen eskema berarekin jokatzen al dute?
J.I.A.Ez,ez,ez.
X.O. Plazatan gehiago ibiltzen dira, eskenatokitik ihes egiten dutela esango nuke. Animazio pailazoak dira eskenariekoak baino. Guk gehiago jo izan dugu espektakulartasunera.
J.I.A. Nahiko garbi ikusten genuen euskal haurrek idolo antzeko batzuk behar zituztela, modeloak. Leku guztietan gertatzen da. Micki Mouse eta abar zeuden baina beti kanpotik zetozen.
A. Lortu al zenuten idolo izatea?
J.I.A. Neurri batean bai.
X.O. Ez ginen horren bila joan ere, ez zen idolo izan nahi genuela.
J.I.A. Guk ez, baina bai Txirri, Mirri eta Txiribitonek.
A. Lortu al duzue pailazo hizkera berezirik?
X.O. Berezia ez. Lortu duguna da umeentzat ulergarria den hizkuntza.
J.I.A. Lanak eman dizkigu euskarak, e. Alde batetik, Euskal Herri osoarentzat ulergarria den hizkuntza erabili behar genuen, eta ez telebistan hasi ginenetik bakarrik. Euskara batu antzekoa egin behar genuen, baina bestetik kolokiala. Ezin da egin telebistako bikoizketetan egiten den bezalako euskara hotza. Eta bariatua, Txirrik era bateko hizkera du eta Mirrik bestelakoa. Erregistro desberdinak sortu behar ziren.
A. Kixki eta Miskitik Txirri eta Mirrira pasa zinetenean izena aldaketa soila izan al zen?
X.O. Hirugarren pertsonaren aldaketa izan zen.
J.I.A. Kaxkamelon egiten zuen tipoarekin istilua izan genuen. Istorioa triste samarra da. Berak erregistratu egin zituen izenak, eta galerazi egin zigun erabiltzea. Orduan istilutan has gintezkeen, baina izenak aldatu genituen eta kitto.
X.O. Lan moldea ere aldatu genuen. Ordura arte Kixki, Mixki eta Kaxkamelonek herriz herriko jaialdiak egiten zituzten. Hura gainera hiltzen ari zen poliki poliki. Agian jarraituko zuen, baina behintzat garai batean eduki zuen zera hori gabe. Euskal Telebistaren eskaera ondo etorri zen gauzak argitzeko eta esateko: bueno, non gaude, noraino iritsi gara eta zer egingo dugu. Beste planteamendua zen, ETBrentzat lan egitea, lan profesionalean sartzea...
A. Planteamendu profesionalari heldu zenlotenetik erronka handiena, agian, 'Funtzioa' izan zen. Zuzenean egitea...
X.O. Tira, horrelako gauzetan bagenuen esperientzia. Telebistan bertan eginak genituen hiru programa.
J.I.A. 'Don Don Kilikon' saioa zela eta nahiko nazkatuta bukatu genuen telebistarekin. Grabaketak aspergarriak iruditzen zitzaizkigun. Ordu asko pasatzen ziren, beroa... Haurrak dibertitu beharrean askotan aspertu egiten ziren, hainbeste ordurekin.
X.O. Oso pisua egiten hasi zen hori. Eta enpresa handi batekin lan egitea... Gaizki, gaizki.
J.I.A. Eta 'Funtzioa' eskaini zigutenean hasieran ezetz esan genuen. Gu ez gara ez artista eta ez aktore, saltsero baizik. Baina insistitu ziguten bastante, eta baietz baina baldintza bat jarri genuen, zuzenean egitea. Zuzenean egitea zoramena da, oso ona. Teatroa bezala da, pim, pam, pum! Disfrutatu egiten da. Eta gidoian ez daudenak gertatu eta inprobisatzen hastea... Horrelakoak gidoi barruan doazela uste du jendeak baina...
A. Entzun dut umore errazegia egiten duzuela. Puskerra, kaka, txisa...
X.O. Umeentzat txixak eta kakak eta puskerrak erabili izan ditugu, baina beste arloak ere landu ditugu, txiste politikoak erabili izan ditugu, txiste berdeak... txiste intelektualagoak bastante, baina agian asko galdu egiten dira. Baina argi dago telebistan ez dagoela umore zailegia egiterik. Ihesi egiten da erabat.
J.I.A. Umoreak ezin du izan intelektualegia. Umorea da umorea. Bere punttuan. Ez intelektualegia, eta ez ez-intelektualegia. Umorea, azken finean, distortsioa da. Gu ez gara beste munduko artistak, orain, kantitatea egiten dugu.
X.O. Asteroko kontua da gurea.
J.I.A. Hala ere, kaka eta txixa kontuak, niri behintzat ikaragarri gustatzen zaizkit! Ikaragarri! Txiki txikitatik! Eta pentsatzen dut, hemendik bi mila urtera, munduak irauten badu, kaka eta txixa gustatuko zaion jendea ere izango dela.
A. Telebistan politikoei adarra jo dieten lehenengoak zuek izango zineten.
X.O. Agian bai. 'Funtzioa'rako aurregidoiak egiten hasi ginenean Euskal Telebista bera guztiz beldurtuta zegoen. Lehenengo programetan gidoi guztiak eskatzen zizkiguten Ez ziren zentsurara iritsi baina... Beldurrez zeuden! Kaka eginda!
J.I.A. Tankera guztitako jendea sartu dugu. Batzutan PNVkoak ekarri ditugu, bestetan EAkoak... «Ez duzute Garaikoetxea eramaten», esan izan digute, eta gezurra da, Garaikoetxea gonbidatua izan delako, eta ez du etorri nahi izan. Alderdi guztitatik egon da bat edo beste moskeatu dena.
A. Harritu egin nintzen Joseba Arregi 'Albondiga inauguratzen jarri zenutenean.
J.I.A. Hiru politiko pasa ziren programatik: Arzalluz, Jon Idigoras eta Joseba Arregi. Beste piloa gonbidatu bai baina ez da modurik izan etorrarazteko. Etorri izan direnak oso jatorrak. Problemak bere aurrekoekin izan dira: asesor de imagen eta guzti, eta esan genion, "zuek asesor de imagen al duzue, itxura horrekin?", eta «bai, bai». Hiru tipo ziren eta... hartu zituen hirurak eta, "aide!, popatik hartzera", bidali egin zituen, eta bakar bakarrik geratu zen.
A. 'Funtzioa'ren beste etapa prestatzen ari zarete. Berritasunik izango al da?
J.I.A. Asko ezin dugu aldatu, lehengoak gara eta. Lehen bezain txarrak edo. Urtarrila hasieran hastea nahi dugu, baina zehaztu gabe dago kontua. Eta Gabon gauerako espezial bat egingo dugu. Handiagoa.
A. Jendeak sinesten al du Jose Ignacio Ansorena gizon serioa dela?
X.O. Hori oso zabaldua dago gainera. Jenio txarrekoa ere bada.
J.I.A. Izango naiz, jendeak esaten badu izango naiz. Ez da gauza txarra.
X.O. Kalean doanean duen rictusa oso serioa da, malaletxeduna. Lanean dagoenean tipoa oso serio jartzen da.
A. Txiste kontatzen ibiltzen omen da, aldiz, Xabier Otaegi bere lantokian, banketxean.
X.O. Nik kontatu baino niri kontatu egiten dizkidate. Kontatu egin behar izaten ditut trukean batzuk entzuteko. Baina normalean etorri egiten zaizkit.
J.I.A. Nik baditut baten batzuk beti txiste kontatzen jarduten zaizkidanak. Normalean txiste ezagunak baina tira, badazpada ere, beti antena jarrita joan behar. Jakinduria herrikoia ezagutu egin behar da.
A. Nahiko berriki egin duzuen ikuskizuna 'Egunkaria'ren aldeko kanpainaren Azken Festa izan da. Belodromoa bete beteta, arrakasta izugarria.
X.O. Hura izango zen seguraski gure aurrean jende gehien bildu duen saioa.
J.I.A. Benetan pozgarria izan zen. Horrelako saltsa asko montatu ditugu, baina horrelako jendetza... Pozgarria izan zen ikusten genuelako jendeak jasotzen zuela. Emozionantea.
X.O. Gainera, oroitzen naiz, Gontzal Mendibil kantatzen hasi zenean, jendeak txiskeroak atera zituen garai bateko kantaldi zaharretan bezala. Baina ez zen hori bakarrik izan: garai bateko jaialdien eta aurrera atera ahal izateko ekintzen giro hura sentitu genuen han.
Lepo leporaino bete zen.
J.I.A. Gure oroitzapenik ederrenetarikoa da.
A. Ea ba hurrengo elkar hizketa 'Egunkaria'rekin egiten duzuen.
X.O. Laster, espero dugu.
Imanol Murua
"Pailazo euskaldun batzuk hasiz gero, atzetik gehiago etorriko zirela pentsatu genuen, eta kale egin genuen!"
"Umoreak ezin du izan intelektualegia. Umorea da umorea. Bere punttuan".
30-34
Gaiez\Kultura\Antzerkia\Pailazoak
Pertsonaiaz\ANSORENA2
Pertsonaiaz\OTAEGI4
Egileez\MURUA2\Kultura
Mikel Arrieta
Jose Ramon Izagirre txirrindulariari elkarrizketa
Jose Ramon Izagirre
"Ziklo krosean benetazko profesionalak behar dira"
ARGIA. Nazioarteko txapelketetan lehen lekuetatik oso urruti zaudete oraindik, zergatik?
J.R.IZAGIRRE. Hemen oraindik ez dago honetara osoki dedikatzen den txirrindularirik. Bizi ahal izateko beste lanetan aritu behar gara, eta honela ezinezkoa da atzerriko txirrindularien maila lortzea.
A. Euskal Herriko txrrindulari profesional eta zaletu baten arteko ezberdintasuna zein da?
J.R.I. Ez dago ezberdintasunik. Kontratua pixkat hobetzen da, baina...
A. Profesional batek zenbat irabazi dezake ziklo krosean?
J.R.I. Milioi bat inguru. Era honetako kontratuekin ezinezkoa da honetara guztiz dedikatzea.
A. Zein motatako entrenamendua egiten duzue?
J.R.I. Orain mantendu besterik ez dugu egiten Ziklo kroseko entrenamendu gogorrenak udarakoak izaten dira: lau bost ordu bizikletan (aste bukaeratan behintzat), mendian korrika ibili, gimnasia... Entrenamenduetan ere aldaketak izan dira, serieak, medikuaren jarraipena...
A. Ziklo krosean munduko txapelketara begiratzrn duzue guztiek. Nola ikusten duzu aurten Holandan jokatuko dena?
J.R.I. Orainarteko maila mantentzen baldin badut joateko esperantza daukat. Emaitzei dagokienez, aurrean ibiltzea oso zaila da, baina saiatuko gara.
A. Izkara Munduko Txapelketara profesionalik gabe joateko prest agertu zen denboraldi hasieran. Zer diozu horretaz?
J.R.I. Izkarak gauza asko esaten ditu, baina gero ez ditu betetzen. Errepideko profesionalekin gurekin baina esperantza gehiago dituela ere esaten du, eta ni noski, ez nago ados.
A. Txutxi Izkarak ordea errepideetako profesionalen.aldeko apostua egin du orain arte.
J.R.I. Gu baino gehiago ibiliko balira, onartuko nuke. Errepideko profesionalek ordea ziklo krosa ez dute serioski hartzen, Mundako Txapelketara joan eta gu bezala ibiltzen dira, hori ezin da onartu.
A. Zein da espezialitate hoien etorkizuna?
J.R.I. Errepideko profesionalak ez behintzat. Ziklo krosean arituko diren benetazko profesionalak behar dira. Honetarako, errepidean gertatzenden bezala, babesleak beharrezkoak dira.
Mikel Arrieta
"Errepideko profesionalek ez dute ziklo-krosa serio hartzen".
44
Gaiez\Kirola\Txirrindula
Pertsonaiaz\IZAGIRRE4
Egileez\ARRIETA4\Kultura
Alberto Irazu
J.M.Gonzalez Bastida muskariari elkarrizketa
Larunbata hamazazpian omenaldia egin berri diote
J.M.Gonzalez Bastida: "Ez nago konforme musika modernoarekin"
Larogeitabi urte dituen arren, sasoia soberan du oraindik «Maisua» goitizenez ezaguna den gizon honek. Hainbat urtetan musika munduan atzera eta aurrera ibilia, etxeko piano zaharrak egunero gogora arazten dio baduela oraindik zer sortzerik.
ARGIA. Zu oso gizon polifazetikoa zara musika munduan, era askotako obrak sortu dituzu: obra erreligiosaak, txisturako eginak, musika sinfonikoa ere landu duzu besteak beste. Gainera, hainbat herrietako banda eta abesbatzetan zuzendari lanetan ibili eta Donostiako txistulariak zuzentzeko tartetxo bat izan duzu ere urte luzeetan. Denetatik egina zara...
J.M.G.BASTIDA. Denetatik egin dut bai, dena den, gehien-gehiena bandara dedikatu naiz. Obligazioa ere bandatik daukat, bandako lana izugarria da, zaindu egin behar da. Aita banda zuzendaria eta organista zen. Harek utzi zuenean nik hartu nuen. Bergaratik Zumaiara joan nintzen, han ere bandako zuzendari bezala aritu nintzen. Ondoren Hernanin, banda zuzendari eta organista moduan ibilia naiz. Handik, Gasteiza joan nintzen bandako zuzendari lanetan eta kontserbatorioan irakastera joan nintzen. Gaur egun, lasaiago, sortze lanetan ari naiz.
A. Hain zuzen ere, "Pasio Santua" obrari heldu omen diozu.
J.M.G.B. Bai, Don Luis de Eguia zenaren obra eder horrek bukatzea merezi du, hainbeste lan egin duen gizon horren omenaldi gisa.
A. Zuk sortutako obra zerrenda luze horretan, estima haundia diozunik izango da noski. ..
J.M.G.B. Zaila da esaten zein den onena. Azkena izaten da normalean gustokoena, onena. Aipagarri bezala, ez dakit datorren urtean joko ote duten, San Inazio Kantata, hori ondo dago.
A. Bestetik, txistu obrak idatzi dituzu, eta baita beste instrumentutarako idatzitako obrak txistura moldatu ere.
J.M.G.B. Oso gazte nintzela, zortzi bat urterekin edo, hasi nintzen txistua jotzen Bergaran. Hango txistulariek obrak behar zituztela eta, piezak sortzen hasi nintzen. Geroztik Alardeak ere asko egin ditut, Donostian, Bilbon, Gasteizen... Iruñan izugarrizko arrakasta izan nuen behin.
A. Badirudi txistua gero eta gehiago integratu nahi dela bandetan.
J.M.G.B. Txistua garai batean mendian eta kaleetan jotzeko instrumentua zen. Orain fin dago eginda, gero eta gehiago ari dira orkestetan sartzen. Flautaren paperean jarri dute ia txistua. Ni ez naiz horren aldekoa. Ez dakit ba! Pianoak orkestarekin ederki ematen du. Bibolinak zer esanik ez. Txistua, beste instrumentuen laguntzarik gabe, bakarrik jotzeko instrumentua da. Orkestarako nahiago dut flauta txistua baino.
A. Eta beste instrumentu herrikoiak? dultzaina, danbolina, ...
J.M.G.B. Horiek ere ez, oso narratsa geratzen da.
A. Ez lukete, beraz, orkestetan lekurik.
J.M.G.B. Ez. Baten batek jarri izan du, baina ez, hori ez da orkesten gauza. Txistua oraindik, tira, baina dultzaina eta gitarra bera ere ez dira orkestetako intrumentuak.
A. Garrantzi handia ematen zaio birtuosismoari.
J.M.G.B. Birtuosismoari ekiteko asko estudiatu behar da. Obra bat osatzeak ikasketa haundiak eskatzen ditu eta asko entzun behar da. Ez da zaila sortu behar obra. Konplikatuegiak asmatu ohi ditugu beti, nik neuk ere bai. Musika emozionatzeko egin behar da, musikak hori behar du lehenbizi.
A. Zein izan da zure karreran hartutako pozik handiena ?
J.M.G.B. Pozak asko eta haundiak izan ditut nik musika munduan. Haundiena ordea, Portugaleko kontsularen bitartez Lisboara joan ginenean hartu nuen, han Stravinski ezagutu bait nuen Nere ustez, mende honetako sortzailerik bikainena izandakoa. Astebete egon nintzen harekin, hark 86 urte zituela. Tirabira batzuk ere izan ziren, hasiera batetan bere obra Easo Abesbatzak kantatzerik ez bait zuen nahi. Koro txikia zela zioen, eta guk berriz, entzuteko esan. Honela, Aita Vitoriaren "Ave Maria" kantatu genion eta bukatzerakoan, «Zein koro ederra» esan zigun.
A. Eta kolperik haundiena?
J.M.G.B. Madrideko Banda munizipaleko zuzendari postua ez lortzea izan zen. 1944 .ean, postua ematera zihoaztela zirudienean ezezkoa eman zidatenean. Garai haietan ezin gintuzten euskaldunak ikusi ere egin eta horrexegaitik izan zenaren susmoa izan dut beti.
A. Makina bat obra egin dituzu euskaraz. Antzeko gora-beheraren bat ere izango zenuen noizpait obrak euskaraz eginagatik.
J.M.G.B. Lista izugarria duzu nahi izanez gero. Madriden ez nuen sekula estreinatu euskarazko obrarik. Bilbon bai, eta jakina, ez zidaten sekula ezer esan. Bertako abesbatz eta txistularientzako obra ugari egin ditut ere.
A. Gaur egungo musikarien artean zeintzuk aipatuko zenituzke?
J.M.G.B.Oso konpositore onak izan ditugu hemen, Guridi, Escudero eta Urteaga esate baterako. Hala ere gutxi geratzen gara, zaharrak gara eta! Gainerakoan gazteen artean, Bilbon Juanito Cordero,... Bernaola eta Larrauri modernisten artean. Baina ez nago konforme musika modernoarekin. Ez du emoziorik musika horrek, modernoa bada baina...
A. Ze prozesu jarraitzen duzu obra bat sortzerakoan?
J.M.G.B. Lehenengo letra aukeratu eta irakurri egin behar da ondo. Gero hari musika jarri. Lehenik musika sortu eta ondoren letra idatzi izan dugu noizbait, bi-hirutan uste dut.
A. Nola ikusten duzu herriko musika banden etorkizuna?
J.M.G.B. Ez dago dirurik, ezta garai bateko zaletasuna ere. Gero eta banda gutxiago dago. ondorioz. Kontserbatu egin behar dira, ordea. Gasteizen izan nuen banda ederra, han lan asko egin nuen, 2000 kontzertutik gora eskaini nituen haiekin. Irungoa ere ez zen makala. Garai batean jendea txiki-txikitatik sartzen zen bandan jotzen. Orain ez dago halakorik, gazteek ez bait dute nahi!
A. Omenaldia egin berria dizute.
J.M.G.B. Bat ez bi. Orain binaka datozela dirudi. Lehenengoa Gaztelubidek eskaini zidan, datorren laurnbatean, hilaren 25ean Easo Abesbatzak Victoria Eugenian.
Alberto Irazu
Garbiñe Ubeda
Obra asko sortu ditu txisturako maisuak.
56-57
Gaiez\Kultura\Ekitaldiak\Omenaldiak
Gaiez\Kultura\Musika\Musika trad\Txistua
Pertsonaiaz\GONZALEZ8
Egileez\IRAZU1\Kultura
Egileez\UBEDA1\Kultura
Eñaut Apaolaza
Egin Irratiko "Kale gorrian" irrasaioko Maribi eta Ixiarrekin elkarrizketa.
Goiz freskoak "kale gorrian"
Bi neska gazte hauek astegunetako goiz latzak prexkotasunez betetzen dizkigute. Orain dela hilabete kale gorrian egotea edo "Kale Gorrian" egitea erabakiaren aurrean bigarrena hartu zuten, eta harrezkero hortxe ditugu bazterrak astintzen bederatzietatik ordubatak arte.
ARGIA. Nola antolatzen duzue zuen programa?
KALE GORRIAN (Maribi eta Ixiar). Programa zenbait zatitan banatzen diagu orduen araberan. Lehenengo orduan asteko egun bakoitzeko pertsona jakin batek (Rafa Castellano eta Patxi Larrainzar adibidez) egora politikoarekin loturiko gai bat jorratzen dik "Tintontzitik Ateratako Keinua"n. Bigarren orduan aldez aurretik aukeraturiko gai bat diagu zeina gonbidatu baten eskutik lantzen dugun, gertuko gaiak direlarik gehienetan. Gero lankide batek Facundo Tajada pertsonaia eta inguruko beste zenbaiten gora-beherak kontatzen zizkiguk. Honetaz aparte, liburuak komentatu ohi dizkiagu, geure saioa sukaldean entzuten ari direnei zenbait errezeten berri eman, lehiaketak ere izaten dira... danetatik izaten da pixka bat.
A. Zuen programa hasi berria da, ez?
K.G. Gu Urriaren hamabosta ezkeroztik ari gaituk saio honekin, hain zuzen ere "Egin Irratia" egun osoz emititzen ari denetik. Aurreko programaren gauza batzuk errespetatu dizkiagu eta berri batzuk sartu programa hobetzearen itxaropenez.
A. Programara deitzen dutenekin jolasa eta broma gogoko duzuela ikusten da.
K.G. Bai batez ere azkenengo orduan. Sari bat jartzen dugu, baina gutxien ajola duena entzuleak erantzuna badakien ala ez da, hori aitzakia baino ez da etxekoandreekin, edo ordu horretan deitu nahi duenarekin hitzegiteko edo xirikan ibiltzeko. Horren lekuko batzuetan saria ondo erantzun ez duenak eramaten duela da.
A. Entzulegoarekin jarraituaz, nolakoa da zuen entzulegoa?
K.G. Gure entzulegoan denetik zegok... erreferentzia telefonoan diagu: etxekoandreak, lanetik deitzen duenik ere badago...bazen bat ia egunero deitzen ziguna inkestak egiten ari zen bitartean kale gorrian. Honekin lotuaz, gure beldurra hori huen, hau da, irratsaioak ez ote zuen entzuleen aldetik behar bezalako erantzuna izango, baina hauek oso ondo portatzen dituk.
A. "Egin Irratia"ren zabaltzearekin batera euskarak bere protagonismoa gordeko al du?
K.G. Goizetan egin den aldaketa nagusienetako bat hori izan duk, euskara gehiago sartzea. Momentu honetan %80 euskaraz da, eta gehiago sartzeko asmoarekin gainera.
Eñaut Apaolaza
Alberto Irazu
69
Gaiez\Komunikabid\Irratia\Egin Irrati
Egileez\APAOLAZA1\Komunikabid
Egileez\IRAZU1\Komunikabid
X. Letona
Kepa Landa, Alcalako kasuan akusazio partikularra daraman abokatuari elkarrizketa
Kepa Landa, Alcalako kasuan akusazio partikularra daraman abokatua:
"Atentatuaren atzean ahalmena duen norbait dago"
Urtebete igaro da jadanik Madrilen Iñaki Esnaola larriki zauritu eta Josu Muguruza hil zituztenetik. Atentatuaren atzean izan zitekeen esku beltzaren inguruan eztabaida bizia sortu zen: eskuin-muturraren mendeku hutsa al kalkulu politiko zehatzez estatuko aparatoetatik zuzendutako ekintza? Akusazio partikularra daraman Kepa Landa abokatuarekin izan gara, ikerketa une honetan non dagoen jakin asmoz
ARGIA. Urte bete eta gero azal iezaiguzu zer eman duten ikerketek epe honetan.
KEPA LANDA. Nik hiru fase ikusten ditut ikerketan. Lehendabizikoan egin zitekeen apurrarckin has i ginen, eta zera zen, Alcalako Hotelean gertatutakoa zehatz mehatz jakitea. Hasiera batean, poliziak berak gertaeren errepikapena egin ondoren, bertsio bat eman zen. Baina geroxeago zehaztasun askoz handiagorekin egindako bigarren errepikapen baten bidez bertsio hori ezertan geratu zen. Azken errepikapen honekin funtsezkoak diren gertakizun batzu argi geratu ziren. Lehena, hiltzaileetariko batek Esnaolari zuzendu zizkiola tiroak, eta bigarrena beste hiltzaileak Josu tirokatu eta gero Jon Idigoras tirokatzen saiatu zela. Eta eman ez bazion Jonek ea zer gertatzen zen ikustera bueltatu zenean, burua bakarrik bueltatu beharrean gorputz osoa bueltatu zuelako izan zen, eta horrek libratu zuen. Hau guztiok nahiko garbi ikusten dugun gauza da. Honek beste gauza bat erakusten du, tiratzaileak trebezia handia zutela, mogitu izan ez balitz buruan emango ziotekeen eta.
Hau finkatu ondoren bigarren fasea letorke, atentatua nork burutu duen jakitea alegia. Eta maila honetan poliziak abuztuan zenbait pertsona atxilotzen ditu, komunikabide eta politikoen aurrean Alcalakoa konponduta dagoela erakutsi nahian. Eta honek hirugarren fasean sartzen gaitu, zeinak bi adar izango lituzkeen bata ea atxilotutakoak benetan diren errudunak eta bestetik, eta hau litzateke neretzat garrantzitsuena, ea Alcalan gertatutakoa zergatik gertatu zen eta ea nork bultzatu zuen.
A. Beraz, zure ustez, oraindik badago zer ikertu.
K.L. Bai, eta zenbait puntutik abiatzen naiz hori esateko. Bi pertsona haiek nola jakin zezaketen non zeuden, nortzuk zeuden, eta nola zeuden Alcalako Hotelean, eta gainera une zehatz hartan gainera? Nola era horretako ekintza bat burutu ondoren atera ahal izan ziren handik lasai asko, pertsona horien atzean joan ahal izateko ere inork inongo daturik jaso ez bazuen ere. Beraz, hasiera batetik heldu garen konklusioa, atentatuaren atzean ahalmena duen norbait dagoela izan da. Baina poliziak ez du bide hori jorratu nahi antza, eta komunikabideak eta eritzi publikoa ere badirudi konforme daudela orain arte eman dituzten emaitzekin. Gu ez gaude batere konforme.
A. Nola heldu izan da ikerketa une honetan dagoen lekura?
K.L. Lehenengo gertakizunekin zerikusirik izan duten pertsona guztien inguruko datu bilketa egiten hasi ginen, Hoteleko jendea, lekukoak, mahaikideak, ondoren gertakizunarekin zerikusirik izan zuten pertsonak... Noski, horrekin oso zaila zen jakitea nortzuk izan ziren egileak, nahiz eta hasieratik poliziak iragarri zuen bazekiela nortzuk izan ziren eta atxiloketak epe laburrean izango zirela. Alabaina, abuztura arte ez da agertzen egileen inguruko arrastorik, zenbait pertsonaðnire ustez nahiko modu harrigarrianð atxilotzen dituzten arte. BatekðDucekðgertatutako guztia kontatzen du, gauza batzu sinesgarriak eta beste batzu ez. Eta seinale guzti horiek ari gara ikertzen orain. Maila honetan zenbait kazetari ere lan handia egiten ari dira.
Jon Idigoras mugitu izan ez balitz buruan emango ziotekeen .
A. Eta zeintzu dira seinale horiek?
K.L. Horiekin ari gara lanean eta orduan ezin ditut aitatu. Une honetan nire zalantzak zeintzu diren esaten baditut, datu horiek inoiz ez daitezen argitu jende askori zer egin beharko ez lukeen esatea bezala litzateke. Ez naiz sartuko puntualak diren gaietan. Uztailaren bukaeran Duce atxilotzen dute eta ondoren beste atxiloketak hileran datoz, hori da azalpen ofiziala. Une honetan bost pertsona daude gartzelan: Yolanda Gonzalez, Antonio Lopez Gonzalez ð"el joyero''ðJose Bartolome ðarmazaltzaileað, Angel Ouce eta Ricardo Saez de Inestrillas. Nik abuztuko hilean iragandako gauza guzti horretaz zalantza oso handiak ditut eta. orain ezin badut, noizbaiten azalduko ditut, gauzak ilunegiak bait daude. Gaur egun ez dut ulertzen hile horretan gertatu ziren gauza oso garrantzitsu batzu.
A. Ducek lehenengo esaten du Inestrillas zela bigarren hiltzailea, gero ezetz... Nola ulertzen duzu hori?
K.L. Ducek lau deklarazio ditu, lehenengoan, poliziaren aurrean, ez du ezer esaten. Ondorengo hiruretan errudun egiten du, eta, azkenik, gutun batean azaltzen du Inestrillasek ez duela zer ikusirik atentatuarekin. Baina niri benetan inporta zaidana errudun egin duen deklarazioetan Inestrillasen gainean esaten dituenik ea egia diren ala ez jakitea da eta bide horretan gaude. Dauden adierazpenez gain badaude beste zenbait elementu objetibo Inestrillas errudun egiten dutena, baina ez horrenbeste Alcalako kasuari dagokionean, baizik eta beste batzutan. Ez, ez da oso ondo ateratzen ikerketetatik.
A. Agertu berri dira Inestrillasen lagun batzu esanaz atentatuarengana beraiekin igarozuela. Zer diozu?
K.L. Ba nahiko txarto eraman dutela istorioa. Ez du sinesgarritasunik, eta ez da bidea hori. Inestrillas han zegoen ala ez jakitera heltzen bagara beste elemendu batzuengatik izango da eta ez koartadagatik. Lekuko bakoitzarekiko deklarazioa ikusi ondoren osotasunean aztertu behar da koartada, eta nire ustez txarto planteiatutakoa da gainera.
A. Zer esan liteke erabilitako armez, urtegian agertu ziren pistolak.
K.L. Ez dut ikusi oraindik armen txosten amaitua baina badirudi topatutako armak, pistola eta errebolberra, Alcalan erabilitakoak direla. Topatu badira Ducek non zeuden esan zuelako da, beraz garbiago azaltzen da bere errua. Armen saltzaileak ere ezagunak dira. Lopez Gonzalezek Azaroaren 20a baino egun batzu lehenxeago saltzen dio pistola Duceri, ilegalki gainera.
A. Atentatuaren unean HBko hautagaien mahaiaren onduan hiltzaileekin. Nahiko agerian da Gobernuak ez zuela horrelakorik espero harremanetan zeuden bi pertsona ere aipatu izan da.
K.L. Gauza asko aipatu izan da baina, egia esan une honetan ez dago datu objetiborik esateko janlekuan hautagaien ondoan zeguen inork atentatuarekin zerikusirik zuenik. Baina honek ez du du esan nahi atera ez litezkeenik.
A. Atera da baita ere HBkoei egun horretan babesa eskaini zitzaiela eta une oro izan zirela bigilatuak...
K.L. Batzuk diote HBkoak oso ondo zainduak zeudela ðhorrela balitz oraindik dena izango litzateke harrigarriagoað. Baina Barne Ministeritzak guzti hori gogor ukatu du. Alcalan gertatutakoaz hi maila daude bata penala erabat, prozedura judizial baten bidez agian noizbaiten han gertatutakoa argitu eta norbait epaitzeko balio izango duena. Baina nire ustez Alcalan gertatutakoa estatu krimena da eta estatu krimen batean erru politiko eta etikoak daude, bide judizialari ihes egiten dizkiotenak. Orduan nik une honetan izan ditzaket datu sendoetan oinarritutako zihurtasun morala baina agian inoiz frogatuko ez direnak informazio iturriek informazioa sumariora pasatu nahi ez dutelako edo oso informazio frogagaitzak direlako. Bada bigilantzia zegoela esaten duen jendea eta ez dut esaten hori esateagatik.
A. Eta ba ahal da esaten duzan hori islada dezakeen datu zehatzik?
K.L. Nire ustez botere faktikoak errealitate bat dira eta horiek ziri bat sartu nahi izan zioten negoziaketaren inguruan gertatzen ari zen prozesu politikoari. Ez litzateke arraroa pentsatzea atentatuarekin HB mendiratu egingo zela baina HBk ondo jokatu zuen eta ez zuen jokaeraz aldatu. Nik ez dut dudarik Estatuko zerbitzuak barruan daudena, duda daukadana da ofizialki jokatzen duten ala estatuko interes paralelo batzuen aginduz. Nahiko agerian da baita ere gobernuak ez zuela horrelakorik espero. Hau prozesu batren pieza bat besterik ez zela seinale garbiak daude. Prozesua geldierazi egin da gainera, eta geldierazteko ahalmena duenak ezagutza ere izanúbehar du, eta ezagutza duenak badu baita ere errua. Den den, ez dut uste oraindik denbora gehiegirik pasa denik gauzak argitu daitezen. Estatu honetan normalean gauzak polikiago dihoaz. Badirudi datu asko agertu direla baina agian norbait interesatua egon litekeelako kasu honetan dena konponduta dagoen eritzia emateko. Gainera babes politikoa eta ideologikoa, nortzuk izan ziren goi mailako bultzatzaileak, ez da inoiz argituko bide penaletik, baina beste eremu batzutan oso garbi geratuko dira.
Gainera gauza hauek gertatzen dira, besteren artean, hori gertatzeko giro soziala sorterazten delako, eta hori paktuko alderdi politikoak eta kominikabideak sorterazi dute. Adibidez, azken hauteskunde kanpainan Arzalluzek mitin batean galdetzen zion Esnaolari ea zenbait minuta nondik jasotzen zuen. Inpunitate eta hoztasun osoz egindako adierazpenak dira eta egiten dituztenek jakin beharko lukete zer ekar ditzaketen horrelako jarrerek.
X. Letona
8-11
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Gerra zikin
Pertsonaiaz\LANDA8
Egileez\LETONA1\Politika
Lege Oharra
RSS sindikazioa 