Pablo Sastre
Denis Langlois, Frantziako giza eskubideen aldeko gizonari elkarrizketa
Denis Langlois, orain "bere toki"tzat daukan Parisetik:
"Euskaldunentzat ez da beranduegi oraindik"
Denis Langlois, lege-gizon, idazle, eta Frantziako giza eskubideen alde iharduten duen gizona dugu. Hemen, arestian Euskal Herriari buruzko Nazioarteko Bake Konferentzia bat proposatu zuelako aditu dugu haren izena azkeneko aldiz. Utz dezagun horraino iristeko korritu bidea berak konta diezaigun.
DENIS LANGLOIS. Aspaldikoz gero ari naiz Euskal Herrian buruzko Bake Konferentzia horren proposamenta bultzatzen: Gobernu espainola, Gobernu frantsesa, euskal indar politikoak, eta noiz edo noiz beharbada beste Estaturen batzuek, obserbatzaile gisa, parte hartuko luketa elkar hizketa horietan.
Euskal Herrian, Bilboko Autodeterminazioaren gaineko Konferenizia batean aipatu eta gero, azken hilabete hauetan pribatuki goi funtzionari frantses batzurekin mintzatu naiz eta gehienak, borondate onekoak baziren, ados zeuden errepresioa ez dela auzi hori konpontzeko soluzioa, mahaira eseritzea beharrezkoa dela.
Barne ministroari, Atzerri ministroari, idatzi izan diet, bigarren horrek hartu egin nau, baina Joxeren atea ate egokia ez dela konpreniarazi didate. Nik orduan gutun baten bidez Nazioarteko Konferentziaren proposamena aitzinatu nuen, eta erantzuna izan da, ez dela oso proposamen errealista, solasaldien publikotasunak negoziaketak berak galeraz litzakeela šnegoziaketa diskretoagoen alde ziren, beraz.
Orain, nik uste, negoziaketak berrar litezke, baldin eta Gobernu espainola eta ETAren aldetik borondate oneko seinaleak ematen badira; esate batera, ETAk odol atentaturik burutzen ez balu, eta Gobernuak euskal presoei tratu hobea ematen badie.
ARGIA. Orohar, zein dira Frantzian giza eskubideen alde zu bezala saiatzen den pertsona baten zer eginik premiatsuenak?
D. L. Kezkatzekoa da aberats eta pobreen artean irekitzen den habi geroz eta sakonagoa. Bi giza talde dira, batzuk iristen direnak eta besteak ezinean dabiltzanak. Egoera honek eskubide ausentzia sortzen du: langabetu batek ezin ditu bere eskubideak baliarazi, eskubide teorikoak gertatzen dira.
Pertsonaren eskubideei dagokienean, atzera egin dugu; nabarmenki, langil inmigratuei begira: egun, ez bait dago haien beharrik ghiago, xenofobia, arrazakeria igotzen dira. Krisialdi batean kanpotik heldu den guztia, frantses askorentzat behintzat, susmagarri bilakatzen bait da.
A. Pertsonaren eskubideak, berrien eskubideak...
D.L. Herrien eskubideak eta eskubide indibidualak batera defendatu behar dira, parez pare zaindu behar dira biak-ala-biak. Bilboko lehen esan dizudan hartan norbanakako eskubideak, herrienak eta Estatuen eskubideak aipatu ziren. Absolutoki, lehenbiziko biak behar dira azpimarkatu, Estatuen eskubideez Estatuak aski eta sobera arduratzen bait dira! Noski euskaldun askok beren Estatu propioa nahi dezakeenez gero, zuenean ere sentsibilitate desberdinak izan daitezke horretaz, baina independentzia ez da nire aburuz beharrezkoena orain: autodeterminazio eskubideaz baliatzea nahi du Euskal HerriakšEstatu espainola da hori independentziarekin nahasten ari dena.
A. Orain Ekialdean ere qutxiagotutako zenbait rri beren nolabaiteko autodeterminazioa lortzeko bidean jarri delarik, guretzat errazago litzateke... ?
D. L. Baina Estatuek situazioa atzera beren esku hartu dute. «Herrien Europa», aldi batez bideragarriagoa zirudiena, gaur berriz ere zailago ikusten dut: sorpresa eta gero mugek berriz ere garrantzia hartu dute.
Eta hala ere, 1993garre" nak, esperantza data bat izaten segitzen du, sentidu batean. Behar ekonomikock agian mugez gaindiko erregioak sorizera eramango dute. Akitania, Bordele aldea adibidez Frantziako beste erregioekin baino Euskal Herriarekin ("Pays Basque"diolarik, beti Hego eta Iparraldeaz ari dela argitzen digu) harreman estuagoak konkretatzen ari da dagoeneko.
A. Golkoko krisia dela eta, manifestaldi baten buruan ikusi zaitugu oker ez bagaude.
D. L. Golkoan, Kuwaiteko inbasioaren aitzakiz, petrolioa dela giltza, Estatu Batuek beren hegemonia irmatu nahi dute, gendarme gisa indartu nahi dute.
Frantzian, hasieran bazirudien jende gehiena Mitterrand sartzen ari zen gerra logikaren aldekoa zela, eta gezurra da:.jendeari alde zela sinistarazi zaio, baina herri frantsesak ez du gerrarik nahi; inongo herrik nahi ez duen bezala. Hala behintzat, lehengo larunbatean, munduan beste hainbat tokitan bezala, "Gerrari ez" lemapean manifestaldia egin zen Parisen, xifra guztiz fidagarrien arabera 20.000 lagun elkartu ginela. Zuek ohituta zaudete, baina honerako asko da hori. Hamabost urtez gero lehenengo aldiz, PSFz ezkerragoko mugimendu guztiak batu dira horretan.
A. Horrek bere eragina izango zuen Gobernu frantsesaren jarrera aldaketa baitan.
D. L. Dudarik gabe, eritzi publikoaren bakearen aldeko jarrerak lagundu egin du Gobernuak bere posizionamenduak malgutu ditzan, eta Irak eta Frantziako gobernuek ixilpeko negoziaketak burutu ditzaten.
Bestea erremarkatu nahi nizun ordea: Frantziako ezkerraren bizkortzea. Alderdi Sozialista boterera heldu zelarik, esperantza anitz deuseztu ziren. Zenbaitetan, patronalarekiko harremanetan kasu, eskuinak egingo lukeena baino politika eskuindarragoa egin izan du. Eta orain, gerraren kontrako manifestaldi hori eta batean, egunero manifestaldiak, ekintzak ari gara ikusten, deskontentu handia dago.
A. Ezkerraz ari garela eta, zer esango zenuke hil berri den Louis Althusserrez?
D. L. Althusser aspaldian hil zen. Dena den, esango nizuke niri marxismoa guztiz pasea iruditzen zaidala. Ez da dena bazter utzi behar, baina bai gertatzen ari denaren argitan berrikusi. Teoria bat da, besteren artean, eta on litzateke jendeak dauden beste posibilitateez erreflesiona dezan. ..
A. Itzul gaitezen hasierakora. Alta bada, badirudi Korsikari buruz Parisek kontzesio batzuk egin dituela.
D. L. Korsikan Gobernu frantsesak egitura administratibo, ekonomiko, kultu-ral berri, berezi batzuk bultzatu ditu.
Euskal Herrian, datozen asteak oso interesgarriak izango dira. Nik, hauteskundeak eta gero, berriz ere Joxerengana joko dut eta Iparraldeari buruz departamenduaren promesari eutsiko al dion, galdetuko diot.
Lehenbiziko fase batear Gobernu frantsesak Iparraldekoa bideratzen bada (Iparretarrek armak utzirik, egitura horien alde), orduan Gobernu frantsesak Gobernu espainolaren gainean eragin handia izan lezake, Hegoaldean ere bidea deblokatuz.
A. Baina Frantziak, zergatik amore eman behar du ezertan orain?
D. L. Datorren bolada honetan Europako mugak berdefinituko dira eta problema, ez Frantziarentzat bakarrik, baina konjuntoarentzat zuzendu behar da. Nik esperaniza badut, Frantziak, barne lasaitasunaren mesedean, minorien arazoak konpondu nahi izango dituela.
A. Zein beste minoria?
D. L. Korsika eta Euskal Herriaz ari naiz. Bretainia ere hor dago, baina beldur naiz beranduegi ote den haientzat. Euskaldunentzat. Iparraldean minoria izan arren, ez da berandu oraindik šbaina fite lan egin behar da, bitartean euskara atzera bait doa.
A. Zure ustez, daitekeena da autodeterminazioa Mendebaldeko Europan.
D. L. Hori indarren arabera da. Noski Korsika indarrez ezin inposatuko da, FLNCk ezin garaituko du Gobernu frantsesa, baina kontzesioak irabaz ditzake. Euskal Herrian erabat desberdina da, indar handiagoa dago, euskaldunak Gobernu espainolarekin buruz buru mintza daitezke šez independentziari buruz, hori Iparraldean utopikoa da egun eta Hegoaldean ez da lortuko segituan...
A. Indarra aipatzen duzularik, armen indarraz ari al zara?
D. L. Ez, euskaldun abertzaleen indarraz ari naiz. ETAk ezin du herri osoa ordezkatzen duenik pretenditu. ETAk eta Gobernu espainolak problema espezifikoez aritu beharko dute, baina oso azkar negoziaketa indar politiko, sindikal, kultural guztien gauza izan beharko da. Euskaldunek badituzte erreibindikapen amankomun batzuk Espainiako Gobernuari buruz. Horregatik ere, ETAren aurkako Ajuria-eneako Ituna absurdoa eta berorri sinatu duten alderdi abertzaleen kontrakoa iruditzen zait, Finean denek bait dituzte interes berdintsuak.
A. Gobernuak eman dizun giza eskubideen defentsagatiko saria dela eta...
D. L. Ni sariari oposatua nintzen, baina sari horrek lan egiteko posibilitate handiagoak eskaintzen bait zizkidan, onartu nuen.
Lantoki ere baduen bere etxe modestoan laga dugu Langlois. Hor burutu ditu, kontsultatu nahi dituenarentzako, besteak beste, «Dossier noir de la justice franēaise» eta «Dossier noir de la police franēaise», umeentzako «La politique expliqué aux enfants», eta beste dozena bat liburu. Liburuen teoriak praktikara eraman nahi duen gizona. «Horregatik nabil Golkoaren arduraz, eta Euskadiren arduraz, eta Frantziako presoen Estatutua landuz...» Eta, hain zuzen ere, Golkoari buruzko bilera batera joan behar duela eta despeditu gaitu.
Pablo Sastre
Kezkatzekoa da aberats eta pobreen artean irekitzen ari den hobi geroz eta sakonagoa.
Jendeari gerra logikaren aldekoa zela sinistarazi zaio, baina herri frantsesak ez du gerarik nahi.
Esperantza badut Frantziak, bere lasaitasunagatik, minorien arazoa konpondu nahi izango duela.
11-14
Gaiez\Gizartea\Giza Eskubi
Pertsonaiaz\LANGLOIS1
Egileez\SASTRE2\Gizartea
Ixabel Etxeberria
Roger Idiart apaizari elkarrizketa bere bizitzaz eta lanaz
ROGER IDIART
"Sustraietatik moztua geldi ez dadin pastorala herrietan egin behar da"
Roger Idiart apaiza Xalbador bertsolariari buruz egingo duen pastorala dela eta notizi bihurtu da. Aitzakia ederrašez bakarra ordeašSalgizeko erretor etxera joan eta bere bizitzako orrialde batzuk arakatzeko. Euskal kulturaren defendatzaile porrokatua, bihotzaren mintzoa nagusitu zaio argudioetan.
ARGIA. Gerlatik landako garaia ezagutu duzu. Kontaiguzu urte horietako gauza inportanteak zeintzu izan diren.
ROGER IDIART. Garai hartan etsai handia izan ditugu irrati-telebistak. Hankaz gora bota dute euskara. Horiek arma absolutoak izan dira, etxe guzietan sartu bait dira gure kultura itoaz. Bestalde, mundua aldatu da, jendea azaletik bizi da, gauzak ez dira sakontzen.
Hala ere, gazteek ez dute faltsukeria maite, lehen baino guttiago oraindik. Lehen isilean gelditzen ziren, bereziki aferen aintzinean, beraien ikusmoldea ez zuten azaltzen; orain ordea, ez dira beldur eritzi desberdinak agertzeko, erlijioa kritikatzeko. Lehen, batzuen ikusmoldea errespetatzen zen bakarrik. Hori aldatu egin da.
A. Enbataren sortzea ere barru barrutķk ezagutu duzu.
R.I. Bai. Tolosan ikasle nintzelarik lehena eskuratu nuen: Izugarri gustatu zitzaidan. Orduan bi anai bezala ginen Lartzabalekin eta aipatu nion nola aldizkari bat atera zen dena gatz eta piper, eta atsegin handiz ikusi nuela. Ez zidan aintzinetik ezer aipatu eta irriz hasi zen. Ez zidan erran lehenagotik berak moldatu zuela. Sorpresa izan zen. Horrela segitu genuen, ez genuen esperientziarik, beti gerlatan frantsesekin ibilia izan zen Iparraldeko jendea, ez genuen ezer ezagutzen, aprendiz ginen abertzalegoan. Gerlako errefuxiatuek floklorean ari ziren, musika, dantza erakusten, gehienak PNV-EAJkoak ziren, ez ziren militanteak. Berantago ETAkoak iristen hasi zirelarik beste su bat ekarri zuten.
Enbata agertu zelarik Europako federalismoaren alde azaldu zen. Bi dimentsiotan: Euskal Herria eta Europa. Gaur egun oraindik postura hau baliagarria da, ikusten bait dugu denen beharra daukagula, herri ttikiak elkartu behar direla.
A. Abertzale izate horrek zenbait arazo sortu dizkizu, ez da bada?
R. I. Elizan gauzak oso goxoan egiten dira. Ez zidaten erran ze apez gaiztoa abertzale arriskutsu horietarik nintzela, ez holakorik, esan zidaten: «Zu oso dinamikoa zara eta Zuberoara bidaliko zaitugu han zure beharra daukatelako". Larizabalengana joan nintzen horretaz zer zion galdetzea eta esan zidan: «joan behar duk, han ere baduk lana egiteko», eta bada hogeitabi urte hemen nagoela.
Joan den urtean apezpikoak proposatu zidan Ipar Ameriketara joatea. Harat joan nintzen. Hiru aste igaro nituen Californian kantuak erakusten eta komedia lantzen. Orduan apezpikoak jakin zuen hori eta proposatu zidan harat joatea. «Niet» erran nion. Eta nere arrazoinak eman nizkion: bat, azkaindarra naizela, eta orain Californiara bidaltzen baninduten arras urrun nintzatekeela. Bestalde, elkartasunak baditut presoekin bereziki, idazten diet asko eta gauza asko bizitzen ditut hemen, ez da momentua neretzat dena utzi eta Ameriketara joateko.
A. Zertan da Zuberoako kultura?
R. I. Hasieratik Zuberoako mintzairaren ikasten hasi nintzen eta hor bada nahiko lan. Kantuak egiten hasi nintzen ere hemengo berbetan eta kantuak zuberotarrez egiten nituen, erakusten zizkidaten. Nik esaten dut hemengo jendeak orain hogeitabi utte soportatzen nautela, uzten naute bizitzera lasai, nahiz eta batzuk abertzaleen aurkako amorratuak izan.
Nik ez dakit zer ekarri duten Zuberoari, aldiz erran dezaket Zuberoak asko ekarri didula, bai kultura aldetik, bai mentalitate aldetik. Ezin dezakegu pentsa zenbut ikasten den zuberotarra ikasiz. Badituzte esan labur asko filosofi handikoak. On da batzutan kultur txoke batzuk bizitzea, lapurtarra izanik, nahiz eta gogorra izan, aberasgarria izan da. Hasteko, lehen, herri gorri ala txuriak ziren hemen, bainan orain herriak ustu egin dira eta elkartzera behartuak izan dira eta tolerantzia asko dago. Orain arte Lapurdin eta Baxenafarroan izan ez duguna.
A. Lartzabal apezaz zer oroitzen duxu?
R. I. Lartzabal neretzat jende ttipiaren aldeko pertsona zen, xumea, kezka hori ba zuen. Enziklikak berriz hartu zituen eta doktrina soziala berria atera zuen eta baita ere beste gazte batzuekin sindikatak sortu. Lartzabal apez gorritzat hartzen zuten bainan defendatzaileak ere bazituen burgesen artean, horien artean Hazparneko Mathieu medikua.
Alemandarrek Frantzia okupatu zutelarik baziren larogeitamar gotzain Estatu osoan. Eta gotzain guzti horietarik lau agertu ziren faszismioaren kontra: Baionako apezpikua, Wastenbeuf flamendarra, Mathieu hazpandarra, Teef bearniarra eta Salieges Tolosako apezkikua. Besteek indarra errespetatu zuten bakarrik. Lartzabal ez zen horrelakoa, kontestatzailea zen.
A. Gaurko elizan bada kontestazio mugimendurik?
R. I. Uste dut Vatikanoko Kontzilioan aurrerapen bat izan zen, aurrera joateko gogo bat, baina integristak eta zirela medio geroztik presioak izan ziren integristen aldetik. Horiek dirudunak dira eta ez dute aldaketarik nahi. Horregatik aldaketa zenbaiten susmoa dutelarik berehala Vaticanora jotzen dute Eliza desegiten ari dela salatzera eta pittakan alderantzizko joera lortzen dute. Elizan ere erreakzioa oso indartsua da. Beti hala izan da nik uste, ez daiteke eliza ofiziala kontestatzailea izan, nahi ta nahiez beti botere bati lotua da, denetan berdin da, eta botere zertxobaitez duena usteldu egiten da.
Iparraldean berrogeitamar bat apez gaude Herrriarekin elkartean bildurik eta gutaz ez dira aldatzen, fedegabekoak garela diote.
A. Arestian presoekin harremanetan egoten zarela kontatzen zenuen.
R. I. Iduritzen zait gure gazte hoberenak edo hoberenetarik ditugula hor.
Ebanjelioan markatua den bezala: «Preso nintzen eta etorri zarete nere ikustera». Horiek preso izanik ez dugu eskubiderik lasai bizitzeko. Preso sartu dituzte beren adin hoberenean, ez dute dena esaten beraien eskutitzetan baina herri mina erakusten digute. Nik ez dut egin dutena jujatzen, neretzat frantses boterea da gu lehertzen gaituena, biolentzia hori ez dut onartzen, besteak horren ondorioak dira. Aski da lehen hori kentzea.
A. Aktualitatera itzuliz, pastoral baten proiektua burutzen ari zara. Emaiguzu berririk.
R. I. Kasik bukatua daukat Zuberoko pastoral berri bat, idazten dudan lehena, Xalbador bertsolariaren bizitzari buruz. Bertsoak egiteko zuen dohain, zaletasun hori izango da gaia. Baina idaztea gauza bat da bostea da ematea, herri oso bat mobilizatzea. Oraikoan Larraińeko herriak emanen lukešherri hanetan ematen inportantea da bostela pastorala bere sustraietatik moztua geldituko bait daš. Lehen errepikapenak azaroan hasiko dira. Koroak biltzen hasi dira, hamabi koro izango dira artzainekin eta. kantuak lantzeko. Kantu asko izango dira, jendeak erraz hartzen bait ditu kantuak.
Ixabel Etxeberria
Zu oso dinamikoa zara eta Zuberora bidaliko zaitugu han zure beharra daukatelako" esan eta bidali zuten Zuberoara Rogert Idiari. Hogeitabi urte egin ditu lan.
Roger Idiartek dio: "gazteek ez dute faltsukeria maite. Ez dira beldur eritzi desberdinak agertzeko, erlijioa kritikatzeko. Lehen zuen ikusmoldea aldatu egin da".
Gizon handien itzala (Lartzabal...) beti ondoan izan duela, ezin ahaztu ditu hauengandik jasotakoak. Bere lagun zaharrekin egindako hainbat kontu gogoratzen du oraindik...
35-38
Gaiez\Gizartea\Erlijioa\Eliza katol\Apaizak
Gaiez\Kultura\Antzerkia\Pastoralak
Pertsonaiaz\IDIART1
Egileez\ETXEBERRI11\Kultura
EƱaut Apaolaza
Angel Amigo zine-produktoreari elkarrizketa bere lanaz
Angel Amigo:«Euskal Zinemagintzaren beharretako bat bertako jendea da»
Hamar urte badira produkzioaren alde apostu egin zuenetik, eta harrezkero lan ugari eskeini dizkigu "Igeldo Films"en bitartez.Euskal Zinemagintzaz aparte munduko beste lekuetako produkzioetan ere aritua, «Santa Kruz Apaiza»z eta beste zenbait gauzetaz aritu gara hizketan.
ARGIA. Jende askok ez du oso garbi izaten zein izaten den produktoreen lana...
ANGEL AMIGO. Oso gauza zabala da, alde batetik aholkularitza teknikoa, beste alde batetik enpresari ere izan daiteke...ikuspuntu kultural batetik begiratuta, bultzatzaile zentzu bat ere izan dezake lan honek. Produktore baten eginkizuna proiektuak bilatu eta hoiek martxan jartzeko zer baliabide dauden ikustea litzateke. Hala ere, zenbait gauzen arabera, produktore guztiak ezberdinak garela uste dut, norberak bere funtzioa duelarik:autoreak, industrialak ..
A. Zuk Euskal Zinemagintzan lan hanndia egin duzu Konta egizkiguzu pixka bat horko gorabeherak
A.A. Produktore bezala hemen jaio naiz. Kasu gehienetan hemengo gai, hemengo sentsibilitatzetaz arduratuaz. Halere Mundu mailan ere zenbait proiektu ere burutu ditut Txina, Lisboa eta luxenburgon kasu. Nire ustez, euskal zinemagintzaz hitzegiterakoan, honi egin dakioken aportaziorik hoberena bertako tekniko, artista, gidoilari eta abar,kalera ateratzea da. Gaiak edo hizkuntza
A. Hizkuntza aipatu duzu Ekipo euskalduna sortzekoa zarela ustedut
A.A. Nahiko osatua daukat, halere bertan ez egonagaitik zenbaitetan kanpora jo beharra izaten da. Hemengo jendearekin lan egitea gauza garrantzitsua dela uste dut.
A. Zure azken lana,"Santa Cruz \ Apaiza'' izan da...
A.A. Azkenekoa ez, baina bai azkenekotakoa. Pelikula hau bai artista bai tekniko aldetik gure errekurtsoekin egindakoa izan da. Estreinua Donostiako Nazioarteko Zinemaldian izan zen, nahiko harrera onez. Distribuzioari dagokionez berriz, Warner-ekin batera oso distribuzio zabala prestatzen ari garela esan behar.
A. Aipa egizkiguzu ere beste gainontzeko lan horiek
A.A. Beste zortzi bat proiektutan aritu naiz. Horietako batzuk maya hizkuntzaz eginike, «Cronica del descubrimiento del viejo mundo", "lnvierno en Lisboa" eta Argentinarekin batera koproduzio moduan eginiko "Loraldia".
Eńaut Apaolaza
AIberto Irazu
61
Gaiez\Kultura\Zinema\Filmeak\Luzemetraia
Gaiez\Kultura\Zinema\Ekoizleak
Pertsonaiaz\AMIGO1
Egileez\APAOLAZA1\Kultura
Egileez\IRAZU1\Kultura
hemeroteka
1310. zenbakia | 1990-10-28
1309. zenbakia | 1990-10-14
Lege Oharra
RSS sindikazioa 