X. Letona
Iñaki Esnaola abokatuari elkarrizketa
Iñaki Esnaola:
"PNV eta Earekin gobernua osatzeko proposatu dugu"
Alcalako atentatua jasan ondoren berrogeitabi urteko abokatu debarrak hemen handiarekin ekin dio politikagintzari. HBk hauteskundeen ondoren egingo duenaren inguruko zenbait berrikuntzaz mintzatu zaigu. PNV eta EAri gobernua osatzeko proposamena luzatuko diote, negoziazioaren inguruan diskrezioa aitatzen du prozesua oztopatu ez dadin eta HBren baitan oraindik lan handia egingo duela iragartzen du.
ARGIA. "Euskal Herri berria" aukeratu duzue lema moduan. Zeintzu lirateke Euskal Herri berri horretarako zuek proposatzen dituzuen funtsezko oinarriak?
IÑAKI ESNAOLA.Funtsean betikoa, marko aldaketa. Dena den aldaketa horretan zutabeak lirateke autodeterminazioa, lurralde batasuna eta euskara hizkuntza nazional gisa lortu eta bermatzea. Argi diogu ; euskara beharrezkoa izan behar duela. Aspertuta gaude Espainiako Konstituzioak dioenarekin, alegia, gaztelera dela beharrezkoa eta beste hizkuntzak eskubideak direla. Horri buelta eman behar zaio.
A. Aipatzen duzun Euskal Herri berri horren gauzatzeari begira HBk azken hilabete hauetan garatu duen Nazional Autonomi Estatutuak (NAE)garrantzi handia ei du. Dena den, orain nahiko ixildu da, badirudi gainontzeko alderdiek neutralizatu egin dutela edo...?
I.E. Bai, hori egia da, tresna handiak dauzkate hori lortzeko. NAE aldaketarako tresna bat da baina ez da gure prolektu osoa, beste alderdiekin eta gizarteko sektore desberdinekin eztabaidatzeko oinarriak dira. Guk honekin ez dugu boste Garaikako Estatutu bat egin nahi, gure ideia da eztabaidarako tresna izan dadila. Posible da horrekin gure eta beste alderdien ereduak erkatzea? Posible liteke, esaterako, transizio epe bati begira hemendik 40 hartzea eta beste batetik 60 ehun osatzeko? Esaten dute HB beti lelo berarekin ati dela, marko aldaketarena eta abar... Eta gauzak ez dita zuritik beltzera bapatean aldatzen. Finean zera da, ea gelditu behar dugun azken zortzi-hamar urteetan bezala edo aldaketarako unea heldu den, eta aldaketa ez guk bakarrik baizik etabeste alderdiekin batera. Ikusiz gainera Europan gauza ugari gertatzen ari direla, nazionalismoen mogimendu handia, hauen garrantzia etorkizuneko Europan... Horretarako balio du NAEk. Eta maila honetan hauteskunde hauetan esaten dugu -gutxi, hori ere egia da- guk ere badugula Gasteizeko gobernuan izateko bokazioa, baina maila horretan. Laburtuz, NAE aldaketa horretarako tresna da eta baita ere alderdiak aldaketa horretarako presta daitezen.
A. Hori lortu nahi izango du, baina ez dirudi gainontzeko alderdiak horretarako oso prest daudenik. Orduan...?
I.E. Ez? eta are gutxiago hauteskunde garaian. Baina euren baitan ere kontraesan ugari daude. Esango ez dudan burukide batekin hitzegiten komentatzen zidan nola Sobiet Batasunean izan den eta nola Gorvaichovek Europako arazo nazionalari egiten diola so, zelabait gero berak hango arazo nazionalean erreferentzia puntuak izan ditzan. Orduan, nire ustez, honek adierazten du hemendik lau urtera Europa nondik nora hasiko den abiatzen. Gure eskubide nazionalak esigituz Madrilen aurrean indarra egiteko garaia heldu da dagoeneko. Eta indar hori botere politikoa lortzeko izan behar du, noski, eta prozesu hori aurrera eramateko beharrezkoa dugu alderdi abertzaleen borondatea.
A. Inkesten arabera hauteskundeen ondoren gauzak ez ei dira asko aldatuko, horrek esan nahi du orain arte egon ez diren elementoak izan beharko direla zuk esan nahi duzun guzti horrek abiada har dezan, ez?
I.E. Bai, bi tresna behar ditugu aipatutakorantz abiatzeko: bata negoziazioa eta bestea alderdien borondatea. ETAren elkarrizketan nahiko malgutasun ikusi dut eta prest dagoela biolentziaren arazoarekin amaitzeko lehen bait lehen. Noski eskatzen du baita ere bideak jar daitezela arazo politikoak konpon ditezen.
A. Negoziazio botsak agerpena egiten du berriro. Argeleko prozesuak sortutako espektatibak handiak izan ziren, are handiago HBko sektoreen ingurutan. Ez al litzateke oso harriskutsua HBrentzat bigarren porrota?
I.E. Bai, argi da ETAk ez duela nahi bigarren porrot bat eta gauzak zihurtatzera dihoala, eta Diario Vascok kontaktuen inguruan kaleratu zuen orrialde hartan oso garbi ikusten da hori. Gobernuak, bestalde, -edo poliziak filtratu du dokumentu hori eritzi publikoak ikus dezan ETA ze posturatan dagoen kontaktuen aurrean. Negoziazioaren inguruan bigarren frustrazio bat askoz gogorrago izango litzateke. Gobernuak aurrekoan ere oso ondo jokatu zuen horrekin, eta gainera euki zuen denbora arazoari buelta emateko eta esateko erruduna ETA izan zela. Kontaktuak beti izaten dira gehiago edo gutxiago, finean arazoa da ze kontaktu den egokiena eta ze bidea erabili behatzik harrapatu gabe.
A. Bestalde, zenbait analistek aitatu dute Corcueraren desmendidoa ere ez dela osogogorra izan.
I.E. Bai, egia da. Baina beti bezala egin dute, atea jo eta gero ukatu. Baina beno HBtik argi daukagu ez dugula jarraitu beharbeti kontaktuen historia horrekin, pasatzen utzi behar da hori eta kitto. Jendeak hartuko du bere eritzia. Orain egin behar dena da itxaron eta ez oztopatu atera litekeena, hemendik aurrera diskrezio handiz jokatu behar bait da.
A. Konformatuto zinateke HBk bere indarrak mantenduko balitu?
I.E. Dudarik gabe igo egin behar dugu. Baina globalki hartuta bai, ze azken urte hauetan izugarrizko konbatea libratu dugu paktoaren kontra. Gipuzkoan gu jeistea obsesio bilakatu da besteentzat. Hor PSOE eta PP burrukan ari dira guardia zibil eta polizien botoa lortzeko -kuantitatiboki ez direnak gutxi- eta hortik galtzaile EE aterako da, ze guk badakigu azken hauteskundeetan behintzat EEk jaso dituela boto batzu hortik.
A. Paktuari dagokionean, hasieran behintzat badirudi ez zeniotela eman behar besteko garrantzirik.
I.E. Bai, hor seguraski gure lehendabiziko azterketa ez zen egokia izan. Gero ikusi dugu nola poliki poliki min egin digun. Baina horrek efektu bikoitza du. Hortik bi alderdi ateratzen direla garaile bezala, PNV eta PSOE, baina EA batez ere galtzaile ateratzen da eta agian EE era bai. Gu guizki egon ginen Paktoaren eraginarekin eta batez ere Argeliakoaren ondoren. Orduan bi hauteskunde etorri ziren berehala, ekainean eta urrian, lehenengoetan behera egin genuen, bigarrenetan eutsi eta orain berriro ere gorantza goaz. Paktuak tope egin du jada, ez dute mezu gehiagorik. Hauteskunde hauetan guzti hori ikusiko da.
A. Mezua bukatu diozu, baina Paktuko alderdien artean entzun da dagoeneko HB mantenduz gero tuerka gehiago estutu beharko dela.
I.E. Guk ere hortik ikasi dugu eta tranpa horretan ez erortzeko nola moldatu ikusi behar dugu, eta ezer ez badago erabakita ere, aztertu beharko dugu datorren udal hauteskundeak eta gero zer egingo dugun. Diputazioek harreman handia dute udalekin eta planteatzen ari gara joateko posibilitateaz, eta Batzar Orokerretara joateko posibilitate handiak daude. Hola bada, Gipuzkoan behintzat mapa elektorala aldatu egingo zen. Eta une honetan, adibidez, autobiaren arazoan pentsatzen dut. Orain gogor daude baina hauteskundeen ondoren ikusi egin behar, Gipuzkoan behintzat gehiengoa kontra bait dago, eta ez autobiaren kontra agian, dagoena da erreferendumaren alde.
A. Eta hauteskueen ondoren ateraho dengobernuari buruz, zeintzuk eratuko dute, nola ikusten duzu.
I.E. Badirudi PNV eta PSOErena izango dela, gainera dagoeneko sinatuta dutela diote. Guk gure aldetik proposamen bat egingo dugu PNV eta EArekin gobernua osatzeko baina, noski, beti ere hasieran aipatu ditudan oinarrien gainean. Helburua ez da berehala egitea hori baizik eta behintzat mahai baten inguruan jartzea eta ikustea hori egiteko ze posibilitate dauden, besterik ez. Biolentziarekin bukatzearen betiko baldintza jartzen badute, ba beno, goazen ikustera zer behar den horretarako, «zer jartzen duzue zuek zuen partetik horrela izan dadin»... Eta ikusi egin behar. Euskal Herrian zenbatek nahiko zuketeen horrelako gauza bat!
A. Baina hori maila publikoan botata badirudi betikoa dela, eta hor geratuko dela. Egin al da horrelako proposamenik harreman pertsonalen bidez, eurengana joanda eta abar?
I.E. Hori botatzen badugu ez da paja hutsa, benetan erabaki politikoa delako da. Guk ez duguna nahi da Estatutu barruan utziko gaituen tranpa baten erortzea. Guk nahi duguna da indarra egitea hemendik eta epe zehatz batzutara Madrildik gauzak lortzeko, lortuko dugun ala ez, hori ikusiko da baina goazen indar hori egitera ea zer gertatzen den. Nik zerbait entzun dut, eta horren arabera maila horretako zerbait bota ezkero Garaikoetxea etorriko litzatekeela hitzegitera. PNVri dagokionean ez dakit, dudak dauzkat.
A. Hori diozunean zer da susmo hutsa ala badituzu datu zehatzak?
I.E. Ez, nik badauzkat ezagun kualifikatuak EA barruan eta esaten dute baietz, diotena da beraiek beti nahi izan dutela biolentziaren arazoarekin amaitzea eta horrelakoren bat egitea... Eta historia hortik dihoa, ETA hor dago, Europa hor dago presionatzen arazo horrekin lehen bait lehen bukatzeko, ez zaie inporta asko nola, eta Frantziaren kinuak argiak izan dira maila horretan. Denek nahi dute negoziazioa kapitalizatzea eta horrek prozesua oztopatzen du. Arazoa da jakitea nola bukatuko den. Errendizioan? Ez dirudi "negociación a la baja edo a la alta" esaten dena, edo alderdi guztien negoziazioarekin, nahiz eta lehendabizi ETA eta gobernuaren artean izan? Gero begiratu behar da PSOEren papera Euskal Herrian, ze agian pentsatzen du "jode, egiten dut guzti hau gero agian lekurik gabe geratzeko hemen". Oso puzzle nahaspilatsua da.
A. Duela hilabete batzu entzun zen baita ere HBtik joango zinela.
I.E. Ez, HBtik pentsatu ere ez. Bai izan nintzen politika uztekotan nekatua nengoelako. Urte asko historia honetan, zaplazteko asko... Gainera atentatuak boomerang efektua izan zuen. Gainera ikusi dut asanbladak apoio handia eman didala eta oraindik HBren barruan lan asko dudala egiteko. Beraz, pentsatzen duenak HBtik joango nahizela jai dauka.
X. Letona
12-15
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\HB
Pertsonaiaz\ESNAOLA1
Egileez\LETONA1\Politika
Luis Fernandez
Cennard Davies eta Chris Rees, Galeseko ordezkariei elkarrizketa
Cennard Davies eta Chris Rees, Galeseko bi ordezkarirekin solasean
Alderdi nazionalista galesak oso zaila du Thatcher egonik boterean"
Galesen helduen alfabetazio lanetan aritzen da Cennard Davies eta Chris Rees. Bertako inguru nazionalistetan eta herri aldizkarietako sarean ere murgilduta dabiltza biak. EKBk gonbidatuta, hizkuntza minorizatuak dituzten zenbait naziotako partaiderekin batera Euskal Herrian izan ditugu biak egun batzuz, eta haiekin mintzatzeko aukera izan dugu.
ARGIA. Laboristen eta kontserbatzaileak hauteskundeetarainoko lasterketa daude juda Erresuma Batuan, nola dago Galesen indarren jokoa, Plaid Cymru alderdi nazionalista barne?
CENNARD DAVIES Galesek hogeitamazortzi ordezkari ditu Londreseko parlamentuan, eta horietarik hiru dira nazionalistak, beste zortzi kontserbatzaileak eta beste guztiak laboristak dira. Alderdi Laborista oso errotuta dago Galeser Proportziotan herrialde osoan botoen 8% dute nazionalistek, baina inoiz izan duten garaiena %1 3koa izan zen, aurreko hauteskunde europarretan, 1985an.
A. Laboristak arduratzen al dira Galesen hizkuntzaren arazoari buruz?
CHRIS REES. ez dut uste. Hemengo PSOEren jarreraren oso antzekoa dutelakoan nago, jarrera ahotza". Badaude laboristen artean hizkuntza galesaren entusiastak, baina gehiengoari bost axola dio, aurkako jarrera ez badute beharbada.
DAVIES. Ez da erreza pronostikoa egitea. Baina oso zaila da Plaid Cymrurentzat aurrera egitea boterean Thatcher-en Alderdi Kontserbatzailea dagoenea, izan ere, galesa herri anti-kontserbatzailea da eta orain, beraz, garrantzitsua zera da, haiek boteretik kentzea, eta ondorioz gora egiten du laboristen aldeko botoak.
REES. Aldiz, laboristak daudenean gobernuan, alderdi nazionalista bilakatzen da oposizio naturala eta gora egiten du. Edozein modutan kontserbatzaileak zona oso anglofonoetan kokatzen dira Galesen, mugan eta kostaldean bereziki.
A. Alde kulturala ukituz, ze status du galesak hezkuntzan?
DAVIES. Segun eta zein eskualdetan. Galeseko iparmendebaldean eskoletako hezkuntza medio arrunta galesa da. Bestetik, aurtengo ikasturtetik aurrera Galeseko haur orok eskola orotan hizkuntza ikasi behar du ikasgai bezala, paperean behintzat. Horretaz gain, hego eta iparrekialdeko inguru anglofonoetan badauzkagu eskolak osoki galesez, hemengo ikastolen modukoak.
REES. Eresuma Batuan hezkuntza nola dagoen ulertzeko, jakin behar duzu administrazio lokalak paper handia jokatzen duela hezkuntza politikan, ez dago gehiegizko kontrol zentralik, tokian tokiko aldaketetarako eremua badago. Beraz, galesak indarra duen tokietan administrazio lokala bera ere arduratuta dago eta hobeto dago hezkuntzaren egoera.
A. Galesa irakaskuntzan derrigorrezkoa egiten duen arau berri honekin arazoak daude, irakasle falta edo, ezta?
REES. Irakaslegoari arreta gutxi eskaini izan zaio, eta ez da Galeseko arazo soila, ekonomikoa baizik. Irakasleek ez dute ondo irabazten, beste lanbide batzurekin gonbaratuz, eta askok irakasteari utzi kio azken aldian. Arazoa daukagu: galesa hedatzen ari da hezkuntzan, baina gero eta irakasle gutxiago dago.
DAVIES. Bizimoduaren zenbait arlotan galesa hedatzen ari da, adibidez media delakoetan, irratia eta telebistan hazten ari dira.
A. Optimistak zarete orduan hizkuntzaren etorkizunari buruz?
REES. Hiztunen kopurua atzeraka doa, egia esanda. Baina inoiz ez bezala terrenoa irabazten ari gara, bi norabidetako mugimendua da.
DAVIES. Hiztunen piramidean aldaketa ere nabari da. Orain jende gazte gehiago dago galesa mintzatzen eta lehen, ordea, zahar asko eta gazte gutxi.
REES. Bestalde, Galesen orain dugun oso problema larria galesa hitzegiten den eskualdetara inmigrazioa da, arazo sozial eta ekonomikoak ere sortzen ari bait da. Etxebizitza oso garesti dago Ingalaterran eta merke ostera Galesn. Ordean, ingselesak etxea saldu han eta geuregana datoz, etxea merke erosi eta negozioetan inbertizen dute. Era horretan, dendak eta beste zerbitzu publiko asko ingelesen esku gelditzen ari dira maiz, eta arazo linguistikoa bilakatzen ari da hau.
Luis Fernandez
"Galesa hitzegiten den eskualdeetara ingelesen inmigrazioa problema larria bilakatzen ari da".
"Cennard Daviesen esanetara, hiztunen piramidea aldatu egin da, orain gazte jendea gehiago mintzatzen bait da galesez".
20-21
Gaiez\Politika\Nazioartea\Estatuak/Na\GALES
Gaiez\Hizkuntza\Galesa
Pertsonaiaz\DAVIES1
Pertsonaiaz\REES1
Egileez\FERNANDEZ3\Politika
Jon Sarasua
Emilio Barbera EHUko erretoreari elkarrizketa
EMILIO BARBERA
"Ez dago gaitasun legalik kontratu laborala emateko"
Barbera erretorea elkarrizketatu behar genuela eta erretoregoko goardia juratuek aurrera jarraitzeko baimena eman ziguten. Galdera ugari buruan eta zrazoetatik hasi gu. Kontratu laboralaren gatazka aipatu eta Barbera goardian jadanik. Seriotasuna hasieran eta berriketaldi lasaia gero. Unibertsitatearen giro "epel-epelean" berorren arazo nagusienetakoen inguruan ihardun genuen.
ARGIA. Gauza asko entzuten da komunikabideetan unibertsitateaz, baina kaleko jendeak ez daki ondo azkenaldiko gatazka honen atzean zer dagoen. Zein dira irakasle asoziatuak eta errektoregoa banatzen dituen sakoneko planteamentuak?
EMILIO BARBERA. EZ dut uste dagoenik, uste dut gatazka honek ez duela garrantzirik gehiago hizketan iharduteko. Gatazka manipulatua izan da eta gehiegi idatzi da honetaz. Hau unibertsitatearen jardunaren zati txikitxo bat besterik ez da eta unibertsitatearen arazoa hau dela agertzea guztiz faltsua, absurdoa eta lekuz kanpokoa da.
A. Europako unibertsitateetan bai bide funtzionariala eta bai laborala martxan daude. Hemendik bi urtetara europakoekin homologatzeko kontratu laboralaren bidea zabalduko bada estatuan, zein dira arrazoiak une honetan EHU-UPVn ukatzeko?
E.B. Lehenik, europan badira itaera laboraleko kontratuak baina beti kontratu iragankorrak dira, aldibaterakoak, munduko unibertsitate guztietan kontratu laboralak aldibaterakoak dira. Aldibaterako kontratu laborala EHU-UPVn sartzeko eskaria oso zaharra da, nik ere defendatu nuena, eta ez da orain dagoen arazoa.
Estatua aipatu duzu baina nik ez nuke aipatuko, izan ere EHU-UPVko irakaslegoa autonomoa da, unibertsitate honen irakaslegoa, une honetan lege batzuen pean dago, batzu Euskadiko legeak eta besteak estatukoak, baina irakaslego propioa da. EHU-UPVk bere aldetik kontratu laboralak sor ditzake, estatuko erreferentzia jarraitu gabe, -baina unibertsitateak dituen bideetatik egin behar du, demokratikoki eta ordenatuta. Baina orain eskatzen dena ilegaltasunean dago. Gainerakoan inor ez dago kontratu laboralak sortzearen aurka, inola ere, gertatzen dena da une honetan ez daudela aukeran.
A. Baina zergatik ez daude une honetan aukeran? Zein da sakoneko arrazoia, ba al dago arrazoi estrukturalik horren atzean?
E.B. Oso erreza, ez dagoela gaitasun legalik kontratu laboralak emateko, estatuko eta komunitateko legeek ez dute uzten une honetan kontrato laboralak luzatzen.
A. Orduan Lan Magistraturako martxoko epaiak zergatik aitortzen die izaera laborala irakasleen kontratuari?
E.B- . Kontratu horiek egin ziren unean hutsune legala zegoelako, eta hutsune legal horretan, filosofikoki eta teorikoki kontratu hori laboraltzat har daiteke, teorikoki bakarrik. Aplikazio praktikoan, epaiak ere dio, kontratuaren klausularen arabera jokatu behar dela, eta hor dago kontua.
A. Beraz epaiak interpretario bat baino gehiago ditu?
E.B. Ez, hori kutsatutako giro honetako zati bat da. Hor interpretazio bakarra dago eta argi dago oso, kontratu horick irailaren 30ean agortu ziren eta kitto.
A. Lehen lege aldetiko oztopoa aipatu duzu, baina legearen atzean unibertsitate eredua dago. ..
E. B. Ez dauka zerikusirik unibertsitate modeloarekin, kontratu-lotura arautzen duen legalitatea da. Ez du zerikusirik ezerekin, legez araututa dator kasu bakoitrean ze kontratu mota izango diren. Eta honek dio irakaslegoak kontratu administratiboa behar duela. Eta gainera kontratu administratiboa laborala bezain ona da. Guzti honen atzean beste historia zahar bat dago, eta oraingoa haren deformazio edo karikatura absurdo bat da. Historia hura benetakoa zen, EHU-UPVk hezkuntza ministeritzaren peko irakaslegoa zuenean, unibertsitatearen autonomia maite zuen irakasle talde handi batek irakasle gorputz propioa eskatzen zuen, eta hori bide administatibo edo untzionarialetik egin ezin zenez, une hartan hori egiteko kontratu laborala bide bakarra zen. Hura oso ideia interesgarria zen, baina ez du zerikusirik gaurkoarekin, gaur irakaslego propioa badagoelako, transferitua bait dago. Beraz, helburu hura jadanik ez dago, beste zerbait izango da.
^A. Nolanahi ere, irakasle taldeak elkartasan haundia lortu du. Ze irtenbide ikusten diozu gatazka honi?
E.B. Ez dakit. Ez daukat igarkizunetarako gaitasunik. Egia bada jende guztiak Euskal Herriko Unibertsitatea aurrera atera nahi duela, unibertsitate publikoa defendatu nahi duela, orduan ez da arazorik egongo. Hori egia ez bada, agian arazoak egongo dira.
A. Azken egunetan arazoa konpontzeko irakasle kontratatuekiko kontaktuak izan dira, ez da?
E. B. Zeinetaz ari zara, paparretik helduta eta horrela izandako kontaktuez ala kontaktu zibilizatuez?
A. Ez dakit ziur, paparretik heldutako horrelako kontakturik izan den, batzuek baietz diote, beste batzuek ezetz...
E.B. Seguruasko paparretik heltzea jasan duenak baietz esango du, eta heldu duenari igual ezetz esatea bururatzen zaio, komenientzia kontua da. Gainerakoan, hilabete pila bat daramagu hitzegiten, serita, eta denok dakizkigu arrazoiak, beraiek badakite unibertsitatea beti saiatu dela denak barruan egon daitezen eta gainera badakite urte t'erdi dagoela unibertsitatean egoteko modu ezberdin guztiak garatzeko.
A. Beste gui blote batera paseaz, uníbertsitatea euskalduntzeko ze lehentasun dauka zuen talde errektoralak?
E. B. Guretzat lehentasun erreala da ez dadila egon talde euskaldunik irakasle euskaldunik gabe. Hori da lehentasuna. Kontutan izan arazoak daudela. Kontu egin ikaslegoa ehunekoa dela, lehen ehun hoiek denak ez-euskaldunak ziren eta irakaslego egina genuen. Denborarekin, ikastola eta abarren eraginez ehun hoietatik zati bat eus kalduna da. Baina kontu, ez dizkiegu lehengo ehun hoiei gaineratzen, ikasleak ez dira gehitzen, beraz eus kal lerroak zabaltzeko besteak gutxitzen dira. Irakasle erdaldunak kendu behar ditugu, irakasle batzu geldi kontaktu zibilizatuez uzten ditugu eta ezin da inor bota. Eta irakasleen or dezkatze azkar bat egin ezin dugunez, eta horretarako fondorik eta plaza justifika ziorik ez dugunez, lehenta sunak jartzen ditugu arlo batzutan.
A. Baina horretarako ez da plangintza indartsurik ikusten, errektoregoak justu justu barneko presioei erantzuteko lana egiten du.
E.B. Hori da presio egiten duenari gustatzen zaiona, bere presioarekin gauzak lortzen dirala propaganda eitearren. Hori gezur hutsa da. Unibertsitatearen bokazioa euskalduntzea da, eta presioa bide beretik egiten jarraitzear parasistismoa deitzen zaio. EHE-UPVk une honetan ez du behar inolako presiorik euskalduntzeko, gure plangintzak une honetan oso anbiziosoak dira. Baina ezin ditugu 400 irakasle bota erdaldunak direlako.
A. Leku guztietan esaten da unibertsitateak beregizarteari erantzun behar diola. Unibertsitate honek ez al dauka kanpoko baldintzapen gehiegi, irakaslegorako tribunaletan, ikasketa planak diseinatzerakoan... ?
E. B. Ez, argi eta garbi. Unibertsitatea guztiz autonomoa da. Une honetan dependentziarik badauka Eusko Jaurlaritzatikakoa da, dirua eta kontrola hortik datorrelako, baina ez estatutik. Estatuko irakasleak erabiltzea batzordeetarako eta ebaluaketarako ez da inolako dependentzia, ebaluaketa problema hutsa da. Irakaslegai bat fisika emateko gai denentz erabakitzeko aditu txinatar bat ere ekarri genezake. Alde horretatik nazioarteko tribunalak osatu behar genituzke.
Ikasketa planei dagokienez, egia da oraindik frankismoaren garaikoak dauzkagula asko, baina orain berritu behar ditugu. Urte bete daukagu Ikasketa planak egiteko eta oso prozesu garrantzitsua da.
A. Irakaskuntzaren gaian sartuz, irakasleen lana ebaluatzeko eta beraien kalitatea neurtu eta hobetzeko oraingo funtzionaritza bidea ez al da oso itxia? Kontratu laboralak alde horretatik ez al ditu beste bide batzu ematen?
E. B. Gu beti egon gara ebaluaketa horren alde. Eta hain zuzen ere funtzionari izateak aukera gehiago ematen ditu ebaluatua izateko eta baita ondo erantzuten ez duena alboratzeko ere. Alde horretatik kontratu laboral indefinitua askoz txarragoa da, lanean ez erantzun arren, ezagutzen al duzue bere postutik egotzia izan den norbait kontratu laboral indefinitua edukita? Inor ere ez. Euskal Herriko Unibertsitatean ebaluaketaren arlo hori aurrikusia dago eta hori posible da oraingo irakaslego ereduarekin.
A. Baina hori ez da inola ere gertatzen errealitatean.
E. B. Ni Madrilen egona naiz gai horri buruzko tribunal batean eta bost urtean behin irakasleak ebaluatzea proposatu nuen eta gainditzen ez dituena, kanpora. Gainera, EHU-UPVko estatutuak irakasleen ebaluaketari dagokionean beste leku guztietan baino aurreratuagoak dira, ikasleek beren irakasleak ebaluatzeko ahalbidea aurrikusten du.
A. Bukatzeko galdera arantzatsu samarra. Unibertsitateko erabaki zentruetan danden irakasleak, batzu kanpotik etorriak (asko) eta beste batzu bertakoak, ez al daude urrun herri honen kezka eta lehentasunetatik? Horrek ez al du zalantzan jartzen, kultura, politika eta gizarte mailan unibertsitateak gizarteari erantzuten diolako leloa?
E. B. Baliteke. Baina kontutan eduki kanpotik duela urte gutxi etorri izanak ez duela esan nahi herri honen nahiak bereganatzen ez dituenik. Ni duela hamabi urte kanpotik etorria naiz, baina herri honetako prozesua interesatzen zitzaidalako etorri nintzen eta honegatik jarraitzen dut lanean. Gizartearekiko urrunketa jarrera pertsonalaren kontua da. eta hor denetik dago.
Jon Sarasua
Xabier Letona
"Unibertsitatearen bokazioa euskalduntzea da eta presia bide beretik jarraitzeari parasitismoa deitzen zaio".
"Egia da ikasketa planak frankismoaren garaikoak ditugula, baina orain behar ditugu berritu".
"UPV-EHUko irakasleen ebaluaketa sistemak beste inon baino aurretuagoak dira".
35-39
Gaiez\Gizartea\Irakaskuntz\Unibertsita\EHU\Errektoreak
Pertsonaiaz\BARBERA1
Egileez\LETONA1\Gizartea
Egileez\SARASUA2\Gizartea
Garbiñe Ubeda
Esteban Larrañaga, Trikitilari Elkarteko Lehendakariari elkarrizketa
Esteban Larrañaga Trikitilari Elkarteko Lehendakaria:
«Bi txapelketa behar badira biak antolatuko ditugu»
Soinuaren munduko azken bi urtetako motelkeria eta aktibitate eskasaren konponbide gisa agertu zaigu Trikitilari Elkartea. Legeztatzeak ekar liezaiokeen dirua lagungarri izango zaio soinu txikiaren beharrei bultzada emateko. Gehiexego beharko du, ordea, txapelketaren inguruan plazaratu diren eztabaidak argitzeko eta gazteei ateak merezi duten moduan zabaltzeko.
ARGIA. Ze helburu luke sortu berri duzuen Trikitilari Elkarte honek?
E.LARRAÑAGA. Elkarte izena merezi ez bazuen ere, izan da hogei urtetan trikitixa munduan tiraka ari izan den batzordea. Ez da, beraz, gaur bertan asmatutako kontua. Behin batzorde izatetik elkarte bihurtzeko urrats hau emanez gero, ezertan hasi aurretik, Elkartea legeztatzea dugu lehenengo pausoa. Eginbehar hauetarako bada dagoeneko nerekin batera lanean jarriko den taldetxoa. Landakanda, Leturia, Laja, Martin, Maixa, Zabale eta Antxonek osatzen dute batzorde hori.
A. Legertatzeak instituzioetik dirua lortzeko bidea adieraziko luke. Ze irtenbide eman nahi dio Elkarteak etor litezkeen laguntzei?
E.L. Baditugu trikitilari eskolak, funtzionamendu aldetik autonomoak. Soinuari ekiten dioten neurrian gure lana behar duten laguntza eskaintzea da. Horretaz gain, trikitilari erromeriak, kalejirak eta halako mugimendua indartzea dagokio elkarteari.
A. Ez al da eskola autonomo hauen eta Elkartearen arteko lehiaren beldurrik, estruktura paraleloak sortzeko arriskurik?
E.L. Hiru irakasle batzordeto partaide izanik ez dago horren susmo izpirik ere, bakoitzak bere aldetik jotzen badu ere. Borrokak txapelketetan bakarrik sortzen dira, boti dira lehia, injustoak askotan, musika ez bait da matematika. Partai deek berriz, batek irabazten duenean gainontzeko guztiak galtzaile direla uste izaten dute. Baina txapelketa eta lehiak alde batera utzita, bada Elkarteak eskolekin batera zuzendu beharko duenik, ikasleen heziketa bateratzea, hain zuzen ere. Haurrei Trikitixa ondo jotzen, Euskal Herria ahitzen eta ohiturak mantentzen ikasiko dutela erakutsi behar zaie. Arazoa, dena den, haurrengan baino gurasoengan somatzen dut nik, kalitatea lanaren diru ordainarekin neurtzeko joera azaldu bait dute askotan. Ulergarria bazait ere, ez bidezkoa. Pentsakera horrekin 17-18 urte bete orduko trikitixa baztertu egingo luke gazteak.
A. Ez al dago dirua eskolentzako laguntzatan eta omenalditan batarrik xahutzeko arriskurik?
E.L. Lehentasunak zehaztu beLar dira ezertan hasi baino lehenago. Eskolek badute nolabaiteko diru iturria. Oraingoz argi eta garbi ikusten dugun inbertsioa lokalarena dugu. Jendea dena kezkatuta dago Elkarteak izango dituen asmoekin, helburuekin... mutilak! arnasa hartzen utzi! Asmatuko dugu piskanaka, hobe gauzak lasai eta mantso egitea presaka egin nahian ezer ez burutzea baino, jendea itotzea baino.
A . Gogor eztabaidatu dute trikitilariek euren artean.
E.L. Txapelketen inguruan bai. Nik uste dut udaberri alderako antolatuko den hurrengo txapelketarako bideratuko ditugula liskarrak. Ze eratako piezak jo behar diren eta ze baldintza bete beharko diren txapelketa baino lehenago argituko direlakoan nago. Bai molde zaharrak, bai berriak maila berean dira garrantzi haundikoak. Ez dugu sekula atzera begira bakarrik bizi behar, baina aurrerutz joan ahal izateko zehatz-mehatz ezagutu behar dugu gure jatorria. Ez du horrek esan nahi beste musika motekin harremanik euki behar ez dugunik. Zein bat zein bestea dira funtsezkoak.
Aurreko edizioan gertatutakoa jazo ez dadin, bi txapelketa antolatu behar badira antolatu egingo ditugu. Bata estilo zaharrari eutsiz arin-arin, porrusal da, fandango eta trikitixa bezalako piezen baremo modura. Bigarrena pertsonaren abilidadea eta digitazioa erakusteko.
A. Zergatik antolatu dituzue beti zuk eta CATekoek txapelketa nagusiak?
E.L. CAT baino erakunde egokiagorik ez dago halako Txapelketa antolatzeko. Gure artean berriz, ez dago nahikoa elkartasun dimentsio honetako lan bati tajuz aurre egiteko. Jendeak txapelketa antolatzea sekulako diru iturria dela pentsatzen du. CATek ez zuen dirurik galdu, baina egia esango dizut, ez da inongo txoiloa. Aurtengo saiorako eta; azken saiora iristen direnek l90.000 pezeta eskura ditzaten iruditu zaigu egokien. Hori gutxi balitz, Belodromoa alokatzearen ordainez 800.000 pezetako gastua duzu. Egia da jende asko joaten dela txapelketetara, baina jubilatu eta haurrek ez dute xentimorik ere pagatzen, eta sarrera pagatzen dutenek 600 pezeta bakarrik. Aberastea zaila beraz. Ez uste batzuk esaten duten moduan antolatzaileek urte guztian lasai bizitzeko dirutza biltzen dutenik.
A. Nora doa txapelketetan biltzen den dirua?
E.L. Aurreko urtean 400.000 pezeta irabazi ziren, edo irabazi zituen CATek, Ez da, ordea, CATen helburna, dirua irabaztea, galdu izan du hainbatetan. Ondo ala gaizki ote dagoen ez dakit. Baina lojikoa iruditzen zait. CATek trikitixari egin dion mesedea oso kontutan hartzekoa da, txapelketarik egon ez balitz rnundu horretan dabiltzan hamarretik bederatzi soinujole ez litzateke batere ezaguna izango, eta baita askok eta askok alde batera utzita izan ere, edota gehieneaz ere lagun koadrilan bakarrik joko lukete. Ez lirateke, behintzat, egungo moduan herrietan asteburuetan harrapaka ibiliko nor ote dagoen libre bertara eraman ahal izateko. Soinua jotzetik bizi denik ere ezagutzen dugu. Ez dute, ordea, beren esfortzuaz bakarrik lortu arrakasta. Inguruak, sortu den giroak bilakatu ditu punta-puntako soinujole. Ez gaitezen, beraz, CATi kontuak eskean jar. Horretarako baino, eskerrak emateko garaia dela uste dut.
A. Trilitixak bebar zuen tamaina lortreko hain garrantzitsua izan bada txapelketa bera, zergatik ez dira gehixeago zaindu sonidoa eta marketing-a?
E.L. Afizionatuak baino ez garelako, eta maila horretan egin dugulako lan. Antolaketa kontutan atzetik CAT ibili izanda ere, bi lagun ibili gara zama guztia bizkarrean jasota. Nik, borondaterik onenean, egokiena aukeratzen nuenaren ustez, bertsolarien txapelketeko belodromoko saioaz arduratu zenari luzatu nion gurearen soinua antola zezan. Ez zen, denok dakigun bezala, nahi bezain txukun geratu. Norena da errua, geurea? Ez dut uste.
A. Ez al da hoDea CATi 400.000 pezeta uztea baino soinu ekipoun diru gehixeago inbertitzea?
E.L. Noski, zalantzarik gabe. Lasai alde horretatik, bagabiltza egokiaren bila, eta bestetan ez bezala, horretarako nahikoa beta badugu.
A. Eta marteting-a?
E.L. Alderdi hori sekula egin ez dugun beste gauzetako bat izan bada ere, hemendik aurrera askoz ge hiago saituko gara behar bezala jorratzen. Telebista ere, hori daukaguna behintzat geurea baldin bada, partaide izan beharko luke, ez du balio grabatzea etorri izanak ondoren gaueko 1 1, 30etan pusketa txiki batzuk besterik gabe botatzeak. Erabateko enfokea eman beharko lioke datorren txapelketa honi.
A. Aurreko txapelketaren ostean Kepak eta Tapink prentsaurreko batean egindako kritikak kontutan hartu al ditu Elkarteak, eta batez ere, txapelketa antolatuko duenek?
E.L. Kritika guztiak jasoak eta kontutan hartuak izan dira. Baina ezin da bi edo hamarren eritzia oso osorik hartu eta boste guztiena baztertu. Antolatzailea beti erdian dago, baino guzti horren gainetik. Guk ahalik eta baldintza garbienak jarriko ditugu, erabakitzen dena jotzera etorri beharko luketela ikusiko balute, ni pozez gainezka. Baina euren erabakia da. Egin ditugun bileretara ez dira agertu.
A. Ez ote da jendea eszeptiko bihurtzen ari txapelketekin?
E.L. Bai, baliteke. Orain Eszeptiko dauden horiek, (punta-puntakoak eta entzute haundikoak dira, bestalde), txapelketarik egin behar ez dela esaten duten horiek, akaso lagun artean bakarrik joko lukete. Txapelketei esker ez balitz trikitilariak ez lirateke ezagunak. Trikitilari berriak plazaratzeko eta ezagutarazteko bide hoberik ezagutzen badute esan dezatela. Hauxe bait da gaur egun gazteentzako aukera bakarra.
Garbiñe Ubeda
Esteban Larrañaga, Trikitilari Elkarteko lehendakaria.
Esteban Larrañagak Trikitilari Elkarteak Bertsolari Elkartearen moduan funtzionatu beharko lukeela uste du.
44-46
Gaiez\Kultura\Musika\Musika trad\Trikitixa\Besteak
Pertsonaiaz\LARRAÑAGA9
Egileez\UBEDA1\Kultura
E. Apaolaza
"Bederen 1" antzerki taldeari elkarrizketa "Jakes eta Nagusia" lana aurkeztu dutela eta
Idazle txekiarraren "Jacques eta Nagusia" lana aurkeztu berri dute
Bederen 1:"Milan Kunderarekin harremanetan egin dugu obra"
Donostialdean sortu zen, 1983 aldera, antzerki talde hau. Joan diren urte guzti hauetan hainbat lanen bidez eskenategi jorratzen aritu ondorenðaipagarri dira, besteak beste, "Erreleboa" eta "Gillermo Tellek triste ditu begiak"-, "Jacques eta Nagusia" aurkeztu zuten Gasteizen joan den hemezortzian, zeina Milan Kunderaren izen bereko obran oinarritua dagoen.
ARGIA. .Nola osatu zenuten Bederen Bat?
BEDEREN 1.Antzerki eskolako zenbait ikasleren artean, bertan ikasirikoa ahaz ez genezan taldea egiteko ideia sortu zen. Kalera "Gure Herria"rekin atera ginen, nahiz eta lehenagotik "la Casamentera"rekin saiakera batzuk egin. Ostera «Eclipse», «Bazen Garaia», zazpi edo zortziren bat antzezlan egin ditugu.
A. Gazteizen aurkeztu zenuten lana Milan Kunderaren obra bat da. Zer dela eta aukeratu duzue Milan Kundera eta ez besteren bat?
B.1. Alde batetik bizirik zeuden egileen lanak egin nahi genituen, bestetik azken bolada honetan bertako autoreak kontutan hartzeko joera izan dugu, Celaya eta Alfonso Sastre kasu. Azken obra honetan gaurko autore baten textua antzeztu nahi izatearekin batera, begira hasi ginen bai estatuan bai estatutik kanno, Milan Kunderarena to patuaz. Textua irakurri eta guretzako oso aproposa iruditu zitzaigun. Obra bera alde batetik oso teatrala da, eta bestetik, komedia aldera ere jotzen du.
A. "Jacques Eta Bere Nagusia" Dideroten obra batetan oinarritua egonik, aztertuko zenuten frantzes dramaturgia. . .
B.1. Milan Kunderarekin harremanetan jarri ginen, eta kartaz nahiko harreman polita izan dugu. Bere bidez erdarazko bertsioaren zuzenketa batzuk egin ditugu, frantzesezko bertsioa ere berreditatua izan bait da korrekzio berri batzuez. Itzultzaileek lana antolatzerakoan Dideroten obra kontutan izan dute, zeina estruktura bereziarengaitik nobela-teatro delakoaren barnean sartzen bait da. Honela lana egin dugu ahal izan den material gehienarekin: alde batetik Kundera eta Dideroten obrak hartuta.
A. Textuari dagokionez, obra erdaraz prestatzeak ez al du baldintzatzen euskarazko bertsioa?
B.1. Guk gehienetan kanpoko zuzendariekin lan egin dugu, eta honek beharbada zenbait arazo sortarazi ditu. Erdaraz muntatzen denez problema hizkuntzarekiko erlazioa izaten da. Denbora baten barruan egin behar da. Dena den hizkuntza bakoitzak bere berezitasunak, mugak... ditu. Aldi honetan oso lan polita egin da euskaraz moldatzerakoan. Batzuk esan eta guzti egin digute ea obra euskaraz idatzia dagoen.
A. Kanpoko zuzendarink aitatu dituzu. Zer dela kanpotarrak?
B.1. Aspalditik egiten diguten galdera da. Dena dela hemengo gero eta jende gehiago ari da zuzentzen. Hemen beti izan da jende falta. Gero eta gehiago egon arren oraindik eskasia dago. Gainera Jordi Mesalles, gure azken lan honetako zuzendariak, textua oso ondo ezagutzen zuen eta interes handia zuen obra honetan. Halere, gero eta errazagoa izango da bertako jendearekin aritzea.
A. Diderot autore klasikoa izanik eszenografiak klasito aldera jo ala jasan al du berrikuntzarik?
B.1. Eszenografian orain arteko jende ekipoarekin aritu gara:Jon Berrondo eszenografian eta Txema Noges jazkeretan. Alde hatetik, estrukturalki klasikoa bada ere baditu bere jokoak, eta hauek bisualki polita egiten dute oso antzezlana. Espazio ezberdinekin jokatzen da, gainera obra XVII-XVIII mende inguruan kokatua dago eta sasoi haietako giroa sortzen ahalegindu gara.
A. Subentzio baten jabe ere egin zarete...
B.1. Bai, zazpi milioi bi urtetarako, beste zenbait talde bezala. Urte batzuk badira Jaurlaritzak bere subentzio jokaera aldatu egin zuela. Orduan bost-sei talderi hamar bat milioitako dirulaguntza ematen zitzaien epe berdinerako; orain, berriz, talde gehiagori ematen zaio, baina diru gutxiago. Gu horrekin ados gaude. Halere diru gutxi da, muntaia egiteko ereúez bait digu ematen. Subentzioen arazo honetan infraestrukturetan borrokatu beharra dago edozein taldek bere lanak egin eta aurkezteko aukera izan dezan.
A. Obra hau publikatzekotan zarete, ez al da?
B.1. Bai, gainera Alfonso Sastre eta Celayaren obrak ere publikatuak izan dira. Horretarako "Susa"rekin kontatuan jarri gara.
Proiektu honetarako, noski, Kunderaren baimena beharko dugu. Horretan ari gara, bai Kundera, bai "Susa", bai itzultzaileekin kontaktuan gaude, eta ea...
A. Zenbat emanaldi?
B.1. Gasteizen izan ginen hemezortzi eta hemeretzian eta Donostian izantzi, hamar eta hamaikean. Hortik aurrera hemezortzian Durangon. Azpeitiko topaketetan ere parte harte hartuko dugu.
A.Eta ba al da arrakasta prebisiorik?
B.1. Textua eta autorea, ez dakit zenbateraino, baino nahiko ezagunak direla uste dut, eta horrek lagundu egiten du beti. Arrakasta edukitzea espero dugu noski.
E.Apaolaza
A.Irazu
Muntaia erdaraz egin denez problema hizkuntzarekiko erlazioa izan dela aitatu digute Bederen- 1ekoek.
48-49
Gaiez\Kultura\Antzerkia\Taldeak\BEDEREN 1
Egileez\APAOLAZA1\Kultura
Egileez\IRAZU1\Kultura
Bota Punttuba
Haritz Lopategi bertsolariari elkarrizketa
H. Lopategi: "Aitari esker naiz bertsolaria"
ARGIA. 1987.go Bizkaiko Bertsolari Txapelketan gazterik parte hartu zenuenean nola sentitzen zinen bertsotan bertsolari helduen aurrean?
H. LOPETEGI. Ni oso gazte joan nintzen hara, ez neukan ardurarik eta lasai joan ere. Neure burua helduen haina ez zela nabarmena zen, baina bestalde, lasai joan nintzen horregatik.
A. Bertsolari batentzat txapelketa batek zer nolako garrantzia du?
H.L. Garrantzia handia du, zeren bertsolari guztiak jendearen aurrean neurtzen dira. Egun ona ala txarra edukiaz aurrean edo atzean gelditzen zara. Horregaitik, ondo bazabiltz saio gehiago egingo dituzu, eta motel arituaz gutxiagoren eragina du txapelketa batek.
A. Zure aitak ze nolako eragina izan du zure bertso jardunean?
H.L. Berarekin hasi nintzen etxean eta bere bidetik jarraituaz gaur egun bertsolaritza munduan aurkitzen naiz.
A. Aurtengo txapelketan beste gazte batzuek parte hartzeak zer suposatzen du bertsolaritzarentzat?
H.L. Garrantzia handiko gauza da hori beste batzuek badatozelako, eta egundoko itxaropena gerorako.
Bota Punttuba
59
Gaiez\Kultura\Bertsolarit\Txapelketak\Araba-Bizka
Gaiez\Kultura\Bertsolarit\Bertsolaria\LOPATEGI2
Pertsonaiaz\LOPATEGI2
E. Apaolaza
Egin Irratiko esataria den Javi Sayes-i elkarrizketa
Javi Sayes: "Irrati libreak berpiztea gazteen esku dago"
Mikrofonoarekin lehen harremanak "Azken Furgoia"n izan zituen. Egun, Egin Irratiaren bidez musika ez hain ezaguna ezagutarazten digu ostegunero. Denetik egiten du "pittin bat": Irratian, diskagintza munguan... saskibaloi entrenatzaile ere bada beti saltsaren batetan sartuta dabilen gizaseme prakaerre hau.
ARGIA. Zu Herri Irratian hasi zinen, "azken furgoia" saioan, konta egiguzu pixka bat nolakoa izan den irrati munduan orain arte eginiko bidea
JAVI SAYES. Herri Irratiko Gregorio Galvezek deituta hasi nintzen, beste bi lagunekin batera. Denborarekin bi lagun horiek aldegin eta bakarrik segitu nuen. Ondoren Herri Irratian izandako aldaketa batzuk zirela eta "Azken furgoia" utzi eta Donostiako Txantxangorri irrati librean sartu nintzen. Txantxangorrin lehenbizi musika saio batez aritu ondoren saskibaloiarekin loturiko beste bat egin nuen gero. Egun Egin Irratian Fermin Muguruzarekin batera aritzen naiz, ostegunero "Pittin bat" saioa eginez.
A. Eta zeintzuk dira "Pittin bat"en ardatzak?
J.S. Hardcore-Punk musika jartzen dugu gehienbat, eta baita hemen ezagunegiak ez diren kanpoko eta bertako taldeak ere, ezagutarazi asmoz. Kontziertuen berri ere ematen dugu.
A. Zuk irrati libreen jaiotza eta garapena gertu gertutik ezagutu dituzu, zer dela eta gaur egungo beherakada nabaria?
J.S. Zergati ugari direla uste dut. Irrati libre batzuk jarraitzen dute, dena dela, atzerakada bistan da. Arrazoi nabarmenena irrati ofizialek libreei lekua jan dietela da, eta hauen medio eta indarraren kontra ez dago aritzerik. Horrek jendea aspertu egin du.
A. Irrati mundua alde batera utziaz, diskagintzan sartua zabiltza ere Basati Diskak sortu zenutenetik.Hemen ere talde ezezagun asko eman dituzue ezagutzera...
J.S. Bai, talde ezezagunekin ari gara. Dena dela, orain arte talde ezezagunen artean ezagunenen lanak kaleratu ditugu, arriskua handia delako eta bista pixkabat behar izaten delako.
E.Apaolaza
A.Irazu
61
Gaiez\Komunikabid\Irratia\Egin Irrati
Pertsonaiaz\SAYES1
Egileez\APAOLAZA1\Komunikabid
Egileez\IRAZU1\Komunikabid
Xabier Letona
Jose Antonio Rubalcaba, PNVko Bizkaiko zerrendaburuari elkarrizketa
Jose Antonio Rubalcaba, PNVko Bizkaiko zerrendaburua
"Bihotzarekin PNV-EA gobernua nahi, buruarekin PNV-PSOE"
Hona eta hara, jo eta su ari dira politikoak mezu saltzaile. Eta oraingoan "hona eta hara"ko horietariko batean burutu behar izan dugu elkarrizketa PNVko hauteskunde autobusean. Alderdiko argazkilaria prest hautagaiak autobusean sartzerakoan harrapatzeko, hauek irrifartsu kamarari begira, gainontzeko politikoek esandakoari buruzko komentarioak... Eta motor hotsa grabagailuaren azpian. Elkarrizketa desberdin bat.
ARGIA. Inkesta guztien arabera botuak zerbait igo eta gainera garaile aterako zarete hauteskunde hauetan.
J.A. RUBALCABA.
Bai, horrela da. Alabaina, guk uste dugu kanpaina bat ez dela hamabost egunetan egiten den gauza baizik eta aurreko lau urteetako lanak ematen ditu etekinak gerora begira. Aurreko lau urteek egingo gaituzte garaile.
A. PNVk irabazi egingo du orduan eta EAk ordea boto ugari galduko omen ditu.
J.A.R. Horrela bada nola ikusten duzu EArekiko harremana etorkizunean. Zuen baseak berriro elkartzea nahiko bide lukete?Zer gerta liteke?
J.A.R. Begira, beti esan izan dugu joan ziren guztiak ateak zabalik dituztela eta alderdia zabalik topatuko dutela, guretzat une honetan garrantzitsuena gure Herriaren eraikuntza da eta. Cuerdaren kasua hor dago, itzuli da eta ongietorria izan da. Alderdien arteko kolaborazioari dagokionean, uste dugu jardun gaitezkeela elkarrekin baina oraingoz bederen itxaron egin beharko dugu.
A. Horrek esan nahi du itzuli nahi duenak banaka itzuli beharko duela?
J.A.R. Ez, ez da horrela. Nik ulertzen dudana zera da, huteskunde garai honetan bota eman edo alderdira itzuli nahi duenak bidea hor dagoela libre. Noski, hauteskundeak eta gero hitzegin beharko dugu nola eta norekin osatu gobernua, ze, hori bai, uste dugu gobernuak gehiengo zabala izan behar duela egonkorra izan dadin. Eta maila horretan guztiekin hitzegingo dugu. Eta noski, prest gaude hitzegiteko eta ea posible den familia nazionalista berriro elkartzea.
A. Eta lortuko al da zerbait maila horretan?
J.A.R. Ikusi egin behar, baina guk beti pentsa izan dugu ez dagoela desberdintasun handirik PNV eta EAren artean, eta zatiketa eman bazen ez zen horregatik baizik eta arazo pertsonalengatik. -Uste dut akordio zabal batera iristeko aukera handiak daudela.
A. Ondo atera zaizue PSOErekin koalizio gobernua, gustora zaudete. Berriz errepikatuko al da?
J.A.R. Posible da, baina posible da baita ere beste edozein formula ateratzea. Hurrengo gobernuaz 28an gaueko 12etan hasiko gara hitzegiten, bitartean kanpainarekin lan eta lan ahalik eta ondoen atera dadin, herri honi argi azalduz hamabi urte daramagula Herri honen eraikuntza nazionalaren gidari. Egia dena zera da, koalizio gobernuak oso ondo funtzionatu duela eta inork ez bazio ematen sei hilabetetako bizitzarik ere legealdiaren bukaera arte iritsi dela. Koalizio gobernua esperienizia berri bat izan da eta oraingoz garantia bat da.
A. EEk izan dezake lekurik alderdi honetan?
J.A.R. Gure alderdiaren barruan alderdi guztiekin joango liratekeen tendentziak daude, batzuk EE eta EArekin, beste batzuk PSOErekin, eta beste batzu beste alderdi batzuekin, denetik dago. Ez dugu eztabaidarik izan maila horretan eta orduan 29tik aurrera izango dugun barne eztabaidan ikusiko dugu hori.
Lehen baino askoz harreman hubak dauzkagu beraiekin, egia da, baina ikusiko dugu.
A. Zergatik "Gurea Euzkadi da" lema moduan?
J.A.R Benetan sentitzen dugulako horrela, PNV hori delako. PNV bere garaian sortu bazen helburu bakarra zuelako da, nazio bakarra osatzea, Euskadi. Gure helburu guztiak Euskadi aurrera ateratzeari begira daude eta hori da azaldu nahi duguna kanpaina honetan, gure parlamendua eta gobernua osatzeko diren hauteskunde hanetan. Eta hemen dugu jokoan gure etorkizuneko gobernua are gehiago laister Europarekiko mugak hautsiko direnean, eta hor defendatu behar ditugu gure interesak. Horrexegatik uzte dugu hauteskunde hauek horren garrantzitsuak direla eta horrexegatik aukeratu dugu lema hori, gurea Euskadi delako, gure lurra, gure nazioa, gure aberria.
A. Zeintzu dira zuen gobernu programaren oinarriak?
J.A.R. Gure abiapuntua Europako mugen desagertzea da, eta Europan gu geu izango garela. Estatutoaren bilakaeran sakontzen jarraituko dugu, eta ez Madrilekoko enfrentamendua bilatuz baizik eta oraindik akordio eza dagoen gaietan, transferitzeke dauden gaietan, akordioa bilatuz. Madrilen Euskadi eta gobernu nazionalistaren inguruan dituzten susmo txarrak alboratu behar dira.
Hezkuntza arazoa da baita ere, eta maila honetan Euskal Eskola Publikoaz dagoen auziaren inguruan akordio zabal batera heltzea da gure helburua.
Gainontzekoan edozein gizartek bizi dituen arazoen inguruko proposamenak dira, batez ere bizi maila handiko Euskadi nahi dugu. Horretarako justizia sozialaz, marginatuetaz, emakumea, gazteria...
A. Hezkuntzaren arazo arantzatsua ikutu duzu. Hor dago baita ere industriakoa. PSOE mantendu edo inkestaren batzu dioten bezala jeisten bada, oraingoan ere berak eskuratuko lituzke kontseilaritza horiek?
J.A.R. Oraindik gobernua osatu ez bada ere, nola sartuko gara kontseilaritza banaketan?
A. Baina beno gauza horiek normalean aurretik hitzegiten dira.
J.A.R. Horrelako gobernu batean zaudenean bakoitzak ahalik eta kontseilaritza gehien eduki nahi du. Hezkuntza ikutuko dugu. Oso. kontseilaritza garrantzitsua da, duda barik, baina hala ere sozialistek ezin izan dute eraman nahi izan duten politika batez ere PNVek egin duen oposizioagatik nahiz eta gobernukideak izan, eta hori eurak ederto asko dakite. Eta horrek ez du esan nahi ez dugunik hartuko baina balorazio bat egin beharko da. Sozialistekin egitekotan ba agian, baina EArekin eginez gero adibidez ez legoke inolako arazorik hezkuntza mailan.
A. Esan didazu lehen gobernuaz 29an hasiko zaretela hítzegiten, emaitzen ondoren, baina desioen eremuan arituz gero ze gobernu nahiko zenuke?
J.A.R. Bihotzarekin esanez gero PNV-EA Gobernua nahi, buruarekin esaten badizut PNV-PSOE.
A. EE ez litzatete sartuko?
J.A.R.Ez
A. Ezin ekiditu ETA eta gobernuaren arteto kontaktu hotsak. Ze uste duzu?
J.A.R. Ez gara espekulazio horietan sartuko. Hauteskundeak dauden bakoitzean beti datozkigu berberarekin. Egin behar dutena da ETAri esan ez dezala gehiago hil. Bitartean ez dago ezer egiterik.
A. Baina nahiko argia dago kontaktuak izan direla.
J.A.R. Guregana horrelakoetara bakarrik datoz hauteskunde sasoietan. Ez HBk eta ez ETAk ez dute nahi gu hor egotea, eta askoten eskaini diegu mahaia osatzea eta hitzegitea, eta nahi badute etor daitezela parlamentura hitzegiten, eta ez dute nahi izan. Bestalde, besteek ere ez gaituzte nahi hor. Ba konpondu daitezela euren artean. Negoziatu nahi badute, gurekin edo gu barik negoziatuko dute. Ba, hara eurak! Baina Herri honi dagokion ezertaz hitzegiteko berorren ordezkariak biltzen direnera jo beharko dute finean, parlamendura.
Han dago azken hitza
A. Baina ematekotan, negoziazio hori PNV aurka jarriko litzateke?
J.A.R. Ezta pentsatu ere Argelekoan ere ez genuen ezer oztopatu eta.ez dugu ezer oztopatuko. Ixilik egoteko prest gaude benetan aterabideren batera heltzen badira baina ez gaude prest aldiero lelo berarekin atera daitezen, gainera ez da bidezkoa horrela jokatzea. Akordiotara heltzen badira eta behingoz bukatu, gu pozik benetan.
A. Makina txantonjaleen arazoak izango du eraginik?
J.A.R. Inolaz ele. Arazo hori dagoen lekuan dago, epaitegietan. Epaileak dira esan behar dutenek erantzunkizun penalik badauden ala ez, eta hauek epaia emandakoan hartu beharko dira hartu beharreko erabaki politikoak. Bitartean hor daudenak beste herritar bezain errugabeak dira. Hemen errugabea zela norberak demostratu beharreko garaiak diktadorea hil zenean bikatu ziren. Orain norbait erruduna dela frogatu egin behar da zigortua izan aurretik.
A. Dena den, badirudi hemendik aurrera neurri gehiago hartuko direla alderdi barruan horrelako gauzak eman ez daitezen.
J.A.R. Beno, guk jakin badakigu urte guzti hauetan gauza batzu txarto egin ditugula, baina askotan inprobisazioagatik hasi ginenean ezer ez zegoelako eta dena batera egin nahi genuelako. Eta honek badakigu irregulartasunak sorrerazten dituela edo behintzat oso garbi ez dauden egoerak. Horrexegatik uzte dugu etorkizunean guztiak kontrolatu behar ditugula horrelako gauzak gerta ez daitezen. Honek ez du esan nahi salatzen dizkiguten gauzak gertatzen direnik. Baina ez gara santuak eta horrelakoak gerta daitezke bai batean eta bai bestean.
Xabier Letona
Earekiko harremanei dagokionean elkarrekin jardun daitezkeela baina oraingoz itxaron egin beharko duela dio bizkiko zerrendaburuak.
Madrilen Euskadi eta gobernu nazionalistaren inguruan dauden susmo txarrak alboratu behar direla dio.
PNVren oposizioa dela eta hezkuntzan sozialistek ezin izan dutela nahi zutena egin baieztatzen du.
8-11
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\EAJ
Pertsonaiaz\RUBALCABA1
Egileez\LETONA1\Politika
hemeroteka
1309. zenbakia | 1990-10-14
1308. zenbakia | 1990-10-07
Lege Oharra
RSS sindikazioa 