Luis Fernandez
Jorge Edwardsi, Chileko idazle eta diplomatiko ohiari elkarrizketa.
Jorge Edwards chiletar idazle eta diplomatiko-ohiarekin solasean
Chile: "Agian sorpresaren bat gertatu daiteke armadaren barnean"
Jorge Edwards diplomatikoa izan zen 1973 arte, Pinochet-ek Allende-ren gobernua agintetik indarrez bota eta Chilen diktadura ezarri zuen arte. Parisen harrapatu zuen kolpeak Edwards, eta bost urtez exilioan segitu zuen. Berriro Chilen, idazle bezala aritu da azken urteetan eta Idazle Iberioamerikarren Topaketa batzutan hartu zuen parte pasa den astean Donostian.
ARGIA.ðBerreskuratu ditu Chilek askatasun publiko eta politiko osoak?
JORGE EDWARDS.ðBatez ere adierazpen eta pentsamolde askatasunak berreskuratu dira, ia osorik, baina gainean diktadura garaian egindako legedi oso errepresiboa dugu, bereziki prentsaren arloan. Orain legedi berria dago estudioan, aurreko legeak aldatzeko. Parlamentuan eta kazetal eta intelektual inguruetan ardura hori badago.
A.ðAylwin hautatu zutenean, abenduan, 400 preso politiko zeuden. Gartzelan diraute?
J.E.ðBaten batzu askatu dituzte, baina ez denak. Preso politikoak badaude oraindik eta hauxe da gaurko Gobernuak duen arazoetariko bat. Arazo konplexua da, kasuren batzutan hildakoak suertatu diren atentatuetan hartu duten jendea bait dira. Gobernu eta oposizioko alderdi pinochetisten artean negoziatzen ari ziren lege bat prestatzeko, eta erdibidiko akordioa ere lortu zuten preso politikoen auzia konpontzeko. Baina, oraintsu, desagertutakoen gorpuak agertzen hasi dira ezkutuko hilobietan, diktaduraren krimenak hobetu ezaguzten ari dira, eta honek negoziazioen apurketa ekarri du ondorioz giro bortitza bizi bait da orain Chilen honengatik. Sozialistek, adibidez, hildakoen artean militante asko zuten eta bertan behera utzi diete eskumarekin zituzten negoziazioei.
A.ðZatiketarik gertatu da Kontzertazioan (Aylwin boterera eraman duen 17 alderdi politikoko koalizioa)?
J.E.ðEz dago zatiketarik. Gobernuak kontsentsu handiaz dihardu lanean, hasi zuenean baino handiagoaz, eskumako alderdi batek Kontzertazioarekin kolaboratzea lortu bait dute. Ados ez daudenak ezker muturrekoak dira, baina Alderdi Komunista eta ultraezkerra ez da egon inoiz Kontzertazioarekin. Hauek, jakina, preso politikoen gaiean azkarrago joka dadin nahi dute.
A.ðKonstituzioaren arabera, alderdi marxista-leninistak debekatuta daude oraindik?
J.E.ðPinochetismoak ezarri zuen artikulu hori konstituzioan, baina praktikan ez da betetzen, Komunistak agerian ari dira, ez klandestinitatean. Parlamenturako hauteskundeetan ere aurkeztu ziren eta emaitza oso kaskarrak lortu zituzten. Bistakoa da oso ahul dabilela Alderdi Komunista; batetik, Pinochet-ek galdutako plebiszitoan hartu zuten jarrerarengatik, haren kontra egin zuten ustez ezin zela hura irabazi eta azkenean, ba irabazi egin genuen. Nire ustez huts handia egin zuten hor, eta gainera Eki Europakoak ere eragiten die eta barne arazoetan dabiltza.
A.ðPinochet oraindik armadaren buru izatea ez da oztopo larria normalkuntzarako?
J.E.ðOztopo galanta, zalantzarik gabe. Baina oraingoz bera hor dela bizi beharko dugu, hori ezin dugu aldatu.
A.ðEz al ditu Pinochet generalak aldakuntzak geldiarazten?
J.E.ðGeneralaren presentziak problema larriak sortuko ditu orain hilobi guzti hauen agerpenaz eta pinochetismoaren krimenen gainean hedatzen ari den ezagutza zehatzagoaz. Adibidez, duela gutxi, armadak kereila sartu du Ikerkuntzetarako Zuzendari Orokorraren kontra. Pertsona hau general-ohia da eta Aylwin-ek berak izendatu du, eta telebistan zera esan zuen, errepresioarekin ohorea zikindu zuela armadak eta gertakari hauek lebenbaitlehen konpondu behar zirela. Ba horregatik sartu du auzitan armadak; hala ere, gobernua bere alde jarri da.
A.ðFPMR-k (Frente Patriótico Manuel Rodriguez) atentatu egin ditu Aylwin boterean dela, Gustavo Leigh generala koman utzi zuen apirilean eta Berdiola koronela hil maiatzean. Nola hartu ditu armadak ekintza hauek?, zein eragin izan dute bizitza poltikoan?
J.E.ðGobernuak argi esan du terrorismoaren kontrakoa dela erabat, eta tribunaletan eta ikerketa komisioetan behar ziren neurriak hartu ditu. Gobernua ez da dudatan egon puntu honetan, eta armada ezin izan zaio kexu agertu. Nire ustez, trantsizio demokratikorako arrisku bizia suposatzen dute atentatu hauek.
A.ðZer nolako onespena dauka Patricio Aylwin-ek jendearegan?
J.E.ðDatua emango dizut, Aylwin-en gobernuak ehun egun bete zituenean CEP erakundeak (Centro de Estudios Público), inkestak egiten dituen erakunde oso pinochetista duela ez asko, inkesta bat kaleratu zuen; horren arabera, Aylwin-en gestioa ontzat ematen du chiletarren %73,6ak, %8ak txartzat jotzen du eta gainontzekoak ez dio ezer ere. Pinochet-en alde botoa eman zuten asko Aylwin-ekin daudela orain demostratzen du honek. Aldi berean, gorpuen agerpenak nazioa astindu egin du; bagenekien desagertuak eta errepresioa egon zirela baina desberdina da detaileak ezagutzea, ikustea ageri diren gorpuak fusilatu edo mutilatu zituztela, gertakariak ikusi zituzten eta isilik geratu ziren nekazarien testigantzak entzutea. Guzti honek Pinochet bere populartasunaren puntu baxuenean ezartzen du, eta Patricio Aylwin gorenenean dago. Hala ere zaila da Pinochet aurka egitea, baina faktore honek armadan eragiten du dena dela, eta prozesu demostratikoa finkatu egiten delakoan nago.
A.ðHasi dira prozesu judizialak, gertakari hauen inguruan?
J.E.ðNoski hasi direla, familietakoek hasi dituzte. Baina zera dago tartean, pinochetismoak ezarritako amnistia legea, 1976 baino lehenago eginiko delituak amnistiatzen dituena. Orain planteiaturiko arazoa zera da, jakitea ea amnistia lege hau egon arren, ikerkuntza aurrera eraman daitekeen. Epaileak azkeneraino hel badaitezke, jakingo dugu nortzu diren errudun, nahiz eta gero amnistiatu horiek. Horrela ofizialen baten kulpa erabat demostratua geratuko litzateke eta zaila luke horrek armadan segitzea. Puntu honen inguruan emango da borroka, nire ustez.
A.ðEta generalak noiz edo nola utziko du gaur daukan tokia?
J.E.ðEz dut uste oraingoz Pinochet-ek errenuntzia aurkezteko inolako asmorik duenik. Baina, zalantzarik gabe, armadan kanpoan ezagutzen ez ditugun saltsa asko daude, egonezina izango da seguruenik, krimen hauen agerpenaren ondoren batez ere, eta sorpresaren bat gertatu daiteke agian.
A.ðBotere presidentzialak ezin du eskurik sartu Pinochet-en jarraipena galerazteko?
J.E.ðEzin du, Pinochet-ek utzitako konstituzioagatik. Baina aurrerago gertatu daiteke egoera parlamentario hobea, eta konstituzioa alda liteke orduan, presidenteak armadako burua aukeratu ahal dezan. Baina erreforma konstituzionalek gehiengo nabarmena eskatzen dute, eta hori eman zedin eskumaren parte bat ados egon beharko litzateke.
A.ðDiktadura garaian probeziaren irudiak heltzen zitzaizkigun Chile-tik, lapiko amankomuna, miseriazko auzoak... Non daude horiek orain?, ez dut uste desagertuko zirenik horren epe lapurrean.
J.E.ðEz dira desagertu, ez eta urrik eman ere. Pinochet-en garaian prentsa ekonomikoa Chile-ko mirakuluaz asko aritu zen, makroekonomiaren neurrietan oso ondo bait zegoen ekonomia, eta onartu behar dugu langabezia gutxitzen ari zela. Inflazioaren maila txikia zen eta asko esportatzen zen. Baina hobekuntza hau ez zen iritsi oraindik sektore pobreenaraino, eta sektore hauek behar zuten hain zuzen eliza eta oposizioaren laguntza. Horrela sortu ziren lapiko amankomun horiek.
Gaur egun, horrek segitzen du eta, esango nuke, egoera larriagoa ere badela. Pinochetismoaren azken garaiaren herentzia da hori, aldi horretan politika oso irrespontsablea egin bait zen eta dirua harrika atera zuen gobernuak bere hauteskunde kanpainak finanziatzeko, eta inflazioak goraka egin zuen. Orain, inflazioa berriro baretzeko, egokitze plangintza oso gogorra bultzatu behar izan du gobernuak, honen ondorioz industriak krisialdia jasan du eta langile asko eta asko kalean geratzen ari dira orain. Hala ere, gobernuak zerga erregimenaren aldaketa proposatu du, eta zerga berrien bidez bildutako guztia sektore pobreentzat izango da, osasun eta hezkuntza planak bulizatzeko bereziki. Pinochetismoaren garaia osasun eta hezkuntza publikoak ia deuseztatuta geratu ziren.
LUIS FERNANDEZ
Pinochet-en kolpearen ondoren, bost urtez egon zen exilioan Jorge Edwards.
Edwards: "Oraingoz Pinochet hor dela bizi beharko dugu".
Aylwin presidenteak ez du botererik armada-buru den Pinochet-en gainean.
17-19
Gaiez\Politika\Nazioartea\Estatuak/Na\TXILE
Pertsonaiaz\EDWARDS1
Egileez\FERNANDEZ3\Politika
J.J. Petrikorena
Mirari Bereziartua Ikastolen Konfederakundeko idazkariari elkarrizketa Iruñean egindako Biltzar Nagusiko erabakiei buruz
MIRARI BEREZIARTUA
"Nafarroari buruz ideologikoki aukera egina dugu: Ez da ikastolarik itxiko''
Mirari Bereziartua Ikastolen Konfederakundeko idazkariak dioenaren arabera, ikastolek Iruñean ospatu azken Biltzar Nagusian hartu ziren erabakiak bere horretan mantentzen dira Nafarroarekiko: Ez da inongo ikastolarik itxiko. Sinatutako akordioa "aparte hartu den erabakitzat" jo du.
ARGIA.ðZer akordio mota sinatu dute Nafarroako Ikastolek eta Gobernuak?
MIRARI BEREZIARTUA.ðGuk horretaz daukagu aste honetako bilera, eta ordura arte ez dugu gauza handirik esateko ez bada betidanik esan duguna, gure planteamendua zein den. Nafarroako ikastolako batek deitu digunean eritzia eskatuz argi eta garbi esan diogu Iruñeko Kongresuan erabakitakoa daukagula erabaki moduan, eta ordutik hona ez dela inolako baldintza berririk eman erabakiaren aldatzeko. Hortik aparte hartzen diren erabakiak erabakitzen duenaren ardurapean hartzen dira.
A.ðZuk esan duzun bezala Konfederazioak Iruñean hartutako erabakietan esaten da inongo ikastolarik ez dela itxi behar, daudenak eutsi, indartu eta berriak irekitzen saiatu behar dela. Ordea, nafar gobernuarekin sinatu akordioaren arabera hainbat ikastola isten dira eskola publikoarekin bat egiteko. Kontrajarriak daude bata eta bestea. Ez da hala?
M.B.ðKonfederazio bezala ez dugu horren baloraziorik egin oraindik. Nafarroako ikastolei buruzko erabakiak hartzeko lehengo Nafarroako egoera datuetan ezagutu behar dugu eta horren ondoren biabilitate plan bat egin ikusteko zein ikastoli erantzun diezaiokegun, zeinetara gogoa eduki arren ez garen ailegatzen, baino datuetan oinarrituta. Oraindik datu horiek ez ditugu eta lehengoa mantentzen dugu. Bien bitarteko erabaki eta konpromezuak hain zuzen ere estudio ekonomikoa eta biabilitate plana egitetik pasatzen dira eta horretan gabiltza. Guzti honen ondoren baloratuko genuke Nafarrokoen erabaki hori erratua izan den edo aurretik erabaki duten arren asmatu egin duten.
A.ðNola ikusten da Konfederaziotik Nafarroako ikastolen egoera?
M.B.ðGuk nolabait Nafarroari baruz ideologikoki aukera bat egin dugu: Ez da ikastolorik itxiko, daudenak sendotuko dira eta leku estrategikoetan berriak ireki behar badira ireki egingo dira. Guzti hau hitz hutsetan gera ez dadin ikusi behar da errealitatean zein errekurtsorekin kontatzen dugun eta horren arabera errealitatea ezagutu, egoera juridiko-laboral-ekonomikoari argazki bat atera eta hori eduki eta gero biabilidade plan bat gauzatu. Hori ateratzen denean ikusi dugu.
Hango egoera ikaragarri larria da, hori argi dago eta erizpide horretara iristeko ez dago estudio ekonomikorik egin beharrik, baina horri buelta emateko detaileak puntuan izan behar ditugu. Oso peligrosoa da gauza hauetan inongo planik gabe partxeatzen hastea ze behar bada prebisiorik gabe egiten ari zara perspektiba orokor batekin ailegatuko ez zinen ikastola indartzen eta interesgarria den beste bat denborarekin galdu egiten duzu. Partxeoa oso peligrosoa da. Eta uste dugu Nafarroa beste lurraldeekin alderatuz gero askoz ere egoera larriagoan dagoenez plana egiteko ordua dela, eta hori guztiekin egin behar da, baina egoera larriena Nafarroak nozitzen duenez berarekin hasiko gara. Hemendik aurrera ikastola bakoitzaren planak bakarka egin beharrean talde osoa kontutan hartuz eta perspektiba batekin egin behar da.
A.ðUrralburu, akordioaz hitzegiterakoan, "akordio handi" batetaz mintzatu da. Nola baloratzen dira Konfederaziotik hitz hauek?
M.B.ðInolako harremanik izatetik ikaragarrizko akordioetara egun batetik bestera salto handiegia dela hain positiboki baloratzeko. Denak dakigu politiko batek erabaki bat hartzen duenean oso garrantzi handiaz aurkeztu nahi izaten duela. Urralbururena ere marko baten barruan situatu beharko genuke. Orain arte administrazioaren interesa ez da izan inongo lorerik botatzeko modukoa, alderantziz, Nafarroako administrazioak inongo konpromezurik ez du ikastolekiko hartu azken momentura arte. Gauzak honela, hartu duen konpromezua zenbaterainokoa den egiten dugun planaren arabera zehaztuko dugu. Ez dugu espekulatu nahi eta bukatzen dugunean esango dugu.
A.ðIkastolek hamar hamabost urtetan egin lana nola ziurta daiteke administrazio ez euskaltzale batek egingo duena aurrerantzean?
M.B.ðGaldera eta betiko inkognita izango da, ze administrazioetako egoera lau urtetan aldatu egiten denez ez da inoiz jakiten erantzunkizuna zein izango den. Askoz ere gehiago kezkatzen gaitu ikastolak zenbateraino izango garen kapazak talde moduan gorpuzteko eta ez besteen musikaren arabera dantzan egiteko.
J.J.PETRIKORENA
22
Gaiez\Gizartea\Irakaskuntz\Eskolak\Ikastolak\Konfederazi\Besteak
Pertsonaiaz\BEREZIARTU3
Egileez\PETRIKOREN1\Gizartea
Iñigo Odria
Javier Berroetari elkarrizketa.
JAVIER BERROETA
"Ez dago kutxak pribatizatzeko inongo interesik''
Javier Berroetak bere gain hartu du Bilbo eta Bizkaiko kutxen arteko fusioaren gidaritza. Fusioa dela medio Bizkaiko kutxa bakarra sortu bide dutela, apostu eta errealitate berrien aurrean jarri dira orain. Kutxa eta bankuen arteko konpetentzia, aurrera begira jorratuko diren esparruak eta hartuko diren iniziatibak, Euskadiko kutxa bakarraren helburua, eta beste hainbat gairen inguruan hitzegiteko aukera izan dugu.
Zeintzu izan dira Bilboko eta Bizkaiko kutxen fusioaren helburuak?
Prozesua halako erraztasun batez doa aurrera, fusioa gauzatu eta lau hilabete ondoren Kutxaren sail funtzional ororen integrazioa lortu bait dugu. Sistema operatiboen batasunaren gaia dago oraino zintzilik, honen egitea zailagoa gertatzen delarik, hain zuzen ere aplikazio informatiboen esku geratzen delako.
Entitate berriaren izaerari dagokionean, entitate bakar gisa ari gara lanean, erabateko konjuntzioa erakusten duen Zuzendaritza ekipo batez. Uste dut, estraineko etapa hau denbora record-ean egin dugula, eta zentzu honekin, beste iniziatibentzat erreferentzia puntu gerta geitezkeela. Momentu honetan sartzen gara bestalde bigarren fasean, fusioaren ondorio baikorrak nabaritzen hasiko garen fasean hain zuzen. Errekurtsoak libratzen hasiak gaude dagoeneko lehen pentsaezinak zitzaizkigun aktibitate eremu hainbatetan hasi ahal izateko.
Orohar, zeintzu arlo edo lan sail berri jorratu bide duzue aurrera begira?
Ekonomia partikularren saileanðgure ohizko bezeroen esparruari dagokionean, zerbitzuaren kalitatea hobetzera jo dugu, eta gure ofertaren produktuen aukera osatzera, negozio ardatz berrien gehituz batipat Aseguru eta Aurrezki Gestioen asesoramenduaren ildotik, Pentsio Fondoak direla, Burtsako inbertsioak... Aurreragotik landuak izan dira sailok, baina definitiboki sendotzeko esfortzu berezi bat behar dute.
Bestalde, PYME-en (Tamaina Txikiko eta Ertaineko Entrepresak) alorretan erabakiz eragingo dugu, gure herriaren ekonomiarako funtsezkoak direla ulertzen dugulako. Bulego sare paralelo bat sortzeko asmoa dugu, helburu honetara zuzenduak izango direnak, eta udatik aurrerantzean martxan egongo direnak.
Indartuko ditugu, era berean, gure tamainako entitate batentzat presentzia beharrezkoa diren plaza edo esparruak, eta noski, bezeroen merkatal aktibitateak laguntzeko BBKren asistentzia beharrezkoa den lekuetara zabalduko dugu gure zerbitzua.
Aurrezki kutxek mota guztietako aktibitateak eraman dituzte aurrera orain artean, zerbitzu sozialak adibidez. Dirudienez orain beste aktibitate mota batzu bultzatu nahi dira. Zerbitzu sozialek hala ere jarraituto al dute?
Kutxek, tradizionalki, bi aktibitate mota egin dituzte. Batetik, funtzio soziala betetzen duten aktibitateak, errekurtso finantzieroen bitartekaritza medio egin direnak, ezaugarri ezberdin batez beti ere, kapital pribatuaren beste aktibitate mota batzuk baino kondizio bigunagoez hain zuzen.
Gainera, Kutxen dibidendua, kontribuzio moduan, Zerbitzu Sozialera prestatzen da.
Esparru biak mota honetako entitateen berezko izaerari dagozkionak dira, sorrerako estatutuetan jasotzen dira, eta horregatik, utzi ezinak gertatzen dira.!
Gure kasu partikularrean, BBK-k bere bokazio soziala dela-ta OBS-aren bidez (Obras Benéfico Sociales deritzanak) Gizarteari eskainitako zerbitzuak indartzearen aldeko aitorpena egin du. Era honetan, BBK-aren baitan etengabeko kezka bilakatu da fondoak zuzentzen diren xede eta helburuak selekzionatu eta berritzea, ze begibistakoa bait da behar sozialak aldatu egiten direla denboraren poderioz, eta ondorioz, Zerbitzu Sozialaren lehentasunek ere aldatu egin behar dutela. Adibide gisa, eta jaiotza tasak behera egiten duen neurrian, haurtzaindegietan lekuak sobran izango dira. Biziraupenaren luzapena medio ere, hirugarren adineko jendearentzat erresidentzia gehiagoren beharra aurrikus daiteke. Ondorioz, laguntza gauzatzen den modu konkretuen moldaketarako esfortzu etengabeak egin behar dira.
Honezaz gain, OBS-a administratzen duten gestio sistemek etengabeko errebisio bateri lotuak egon behar dute, buru belarri sartuta gauden aurrerapen azkertua medio gestiora aplika daitezkeen formula tekniko eta juridiko berriak sortzen direlako, zeintzuek efikazia handiagora eraman gaitzaketen eta ondorioz, ongitasun sozialari dagokion kontribuzioa hobetzera. Edozein kasutan hala ere, berriro diozut, OBS-ak, Kutxaren gehigarriak baliatuz finantziatzen den kontribuzio sozial gisa ulertua, erabakiz jarraituko du, gure izateraren funtsezko arrazoia den neurrian. Sozietate anonimoen helburua akzionisten ordainketa den bezala, gurea ongitasun sozialaren aldeko apostua litzateke, zerbitzu sozialaren bidez gauzatzen dena.
Kutxak pribatizatzeko jarrerarik ba al dago?
Altutik esan behar dizut ez dagoela inongo interesik kutxak pribatizatzeko, pribatizatzea politika eta helburuei buruzko erabakiak partikularrez osatutako organo soberanoetara aldatzea ulertzen den neurrian. Kutxen gobernu organuen konposaketak, oso modu orekatuan, sektore sozial diferenteen interesak biltzen ditu. Honela, entitate sortzaileetako ordezkariak daude bertan, Kutxaren aktibitateak ematen diren udaletxeetako ordezkariak, inpositore eta pertsonalarena. BBK-ko uste orokorra dela uste dut, kutxen eta administrazioaren helburua famili nahiz partikularren ekarpena egungo status-aren bidez mantentzea.
Hori bai, beste kontextu diferente batean, baina lehengoarekin erlazio zuzena duena, eta zure galderari erantzunez, CEE-k eta BE-k (Espainiako Bankuak) inpositoreen ziurtapen egokia lortzearren argitaratu duen normatibaren arabera proportzio baten beharra ikusten da finantzar entitateek egin mailegu eta fondo propioen artean. CEE-k zehazki, %10aren garantia suposatzen duen koefizientea eskatzen du. Kutxek fondoak zabaldu ditzakete euren urteko etekinen parte bat erreserbetara zuzenduz.
Superkontuen afera dela-ta argi geratu da bantu eta kutxen arteko borroka. Zer gertatzen da? Nola eta zein neurriez moztu daiteke superkontuen afera honekin?
"Superkontuen gerra" bezala ezagutzen dena edota banku eta kutxen arteko konpetentzia (entitate finantzieroen artean esan beharko litzateke, ez bait daude bi bloke enfrentaturik, entitate taldea baino), luzera begira prozesu osasungarria izango dela esan behar da, zeren eta orain arte ezagutu den "erasoaren aurkako paktua" haustea posibilitatzen bait du. Eta konpetentziak, finean, bezeroentzat zerbitzu eta errendimendu hobeak ziurtatzea suposatzen du, eta era berean inefizentziak gutxitu eta produktibitatea hobetzeko esfortzu bereziak egitera bultzatuko ditu entrepresak. Posible da, gainera, konpetentzia hau ez dadin Pasiboaren borrokan geratu. Esaten hasiak dira dagoeneko mozketa kreditizioak bukatzen direnean maileguen esparruan beste frente bat sortuko dela. Hori gertatzen bada, ondorioz, bezeroak ordaintzen dituen interes tipoakðegun altuakðjaitsi egingo dira.
Hainbat kanpaina publizitario exhaustiba medio bezeroak posible izango du gainera finantzar kultura batetaz jabetzea, etorkizunean, ezagutuz aukeratzea posibilitatuko diona, eta ondorioz, zerbitzu eta prezio hobeak eskaintzen dituen entitateen alde apostu egitea posibilitatuko diona. Zentzu honetan, finantzar munduan gertatzen ari den mugimendu guzti hau osasungarria da sozial ikuspuntutik begiratuta.
Orain bai, prozesu honek tentsio inportanteak sortuko ditu eraldaketa koste handiak dituzten entitateetan. Imaginazio handiz jokatu beharko dute produktu berriak zerbitzu hobe eta erakargarriagoez eskaintzeko.
Baina esfortzu hau 1.992ko epean kokatzen badugu "superkontuen gerra" onuragarri gerta dakiguke; kanpotik datorkigun konpetentzia irekiaren aurrean prestatzeko orduan onuragarri.
Jarrera zein izango da aurrerentzean, zerbitzuen aniztasuna bultzatzea, esan nahi da, ahalik eta zerbitzu gehienak eskaintzea?
Aurrera daiteke, oso hurbileko etorkizunean, finantzar entitateen negozioaren parte handi bat (eta esan behar da, egiten ez den neurrian bezeroaren aurrean erakartasuna galduko dela), aseguruen salmentatik, bidaietatik, etab, etorriko dela. Maila guztietako soluzioak emango dira. Zerbitzu arloan nagusitzen ari diren entrepresak garantia osoa eskaintzen dutenak dira, atzeratutako ordainteta modua eskaintzen dutenak, azken finean, bezeroari dena egina ematen diotenak.
Finantzar entitateek beren produktu eta zerbitzuak zabaltzen ez dituzten neurrian, beste esparruetatik datozenen konpetentzia jasoko dute berei dagokien esparruan, aseguru konpainiak direla, etab.
Ohizko negozioak utzi gabe aurrera egin behar da beraz, operazioak sortzen diren puntuetan kokatu behar gara. Transazio guztietan parte hartuz, komertzio sareekin akordioetara iritsiz, etab. Bulegoen azpiegitura aldatu behar da, ordainketa eta kobraketa lekuak soilik ez daitezen izan, eta aukera zabalagoa eskaini ahal izan dezaten. Mailing-a sakondu behar da, bezeroei sistematikoki eta koerentziaz oferta pertsonalizatuak eskaini ahal izateko.
Euskadito kutxa bakarraz mintzatzen hasiak dira adituak. Posible ikusten al duzu, eta bestalde, ze interes dago hori eman dadin BBK-aren partetik? Hiru Herrialdeetan bakarrik egingo litzateke? Eta honela balitz Nafarroa non geratuko litzateke?
Euskadiko kutxak konbergentzia prozesu batean sarturik daude, hainbat ekimen konkretuetan zehaztu den bezala, laguntza informatiboa dela, Aseguru mailako entrepresa baten sorrera dela, Norbolsaren sorrera bestetik, eta akordioak sinatu dira bestalde kutxa bakoitzaren konpetentzia esparruak zehaztuz.
Gainera, oso estuki lan egiten da, ohizko bilerak baliatuz, Federazio Vasco Navarraren baitan area diferenteak landuz eta plangintza bateratuak eginez, bai estrategikoki bai negozioen gestioan.
Noizko beraz Euskadito kutxa bakarra?
McKinsey-ren ikerketan aurrikusten denez, fusio probintzialen prozesua amaitu ostean, zeinak oraindik urte batzuez iraungo duen, lehen aipaturiko kooperazioa forma juridiko lotuago batez eman ahal izango da.
Honela, nortasun juridiko propioa duen Partzuergoaren sortzea proposatzen da, bat eginik antolatu daitezkeen hainbat zerbitzu bildu ahal izateko. Adibide gisa, Baloreen Kartera aipa dezakegu, Kapitalen Merkatua, Ikerketa Zerbitzua, Marketing-a, Informatika, etab.
Hiru Herrialdeetan bakarrik egingo litzateke? Eta honela balitz Nafarroa non geratuko litzateke?
Kooperazio modu hau, hiru kutxa probintzialen fusio zuzenaren aurrean beste abantaila batzuk posibilitatzen ditu. Hain zuzen ere, lehen estadio batean, kokapen geografikoagatik gerta daitezkeen zailtasun operatiboak gailendu daitezke, lurralde historiko bakoitzaren idiosinkrazia ziurtatzen da, Kutxa bakoitzari malgutasun gehiago eskaintzen zaio, bere zonaldeko ezaugarri sozioekonomikoetara moldatu ahal izateko aukera gehiago azken finean. Era berean, konbergentzia prozesuan aurrera egiteko bidea irekitzen du, etorkizunean har daitekeen beste mota batetako eredu juridikoak lantzeko oztopoak gailenduz.
Nafarroako kutxei dagokionez, jakina denez, Federazio Vasco Navarran parte hartzen dute, eta ondorioz, bertan egiten diren plangintza bateratuetan parte hartzen dute.
Kutxek, orain bitartean, laguntza hainbat eman dute krisian zeuden sektoreei begira, interes oso bajuko maleguak, etab. Politika hau mantenduko da? Pentsatu al da bestalde, inolako laguntza berezirik krisian dauden sektore estrategikoei begira? Eta enpresak laguntzen diren bezala lanpostuak gortzeko saiorik egingo al da?
Aurrezki kutxek beti jarraitu dute bankuek eskatzen dituzten maileguak baino arinagoak emateko politika, zeren eta gure helburu nagusia ez bait da etekinak maximizatzea, ordea interes orokorrei lotuak diren funtzio sozial bat bilatzen dugu. Hau dela-ta bultzatu ditugu Administrazio Publikoaren bat hainbat akordio mailegu subentzionatuen emateko.
Gainera, OBS-ren barruan, etengabeki egiten ari garen egokitze prozesuan, pentsatua daukagu entrepresen promozioari begira zuzeneko subentzioak bideratuko dituen maileguak, eta aldi berean, lanpostuen sorrera.
Kutxak, betiko filosofiari atxekirik jarraitu nahi du lanean.
IÑIGO ODRIA
27-30
Gaiez\Ekonomia\Zerbitzuak\Banka
Pertsonaiaz\BERROETA1
Egileez\ODRIA1\Ekonomia
Lorea Agirre
Kepa Junkera trikitilariari elkarrizketa.
"INFUSSION" TALDEAREKIN BATEAN, JAZZ ETA TRIKITIXA ARTEKO DISKOA KALERATUKO DU UDA ONDOREN ELKAR-EN ESKUTIK
Kepa Junkera: "Gauza berriak egiteak ez dit beldurrik ematen"
Motrikurekin trikitixa alorrean sartu zituen berrikuntza medio zer esanik eman zuen. Beti ikertze eta bide berriak urratzearen aldeko agertu da Kepa Junkera. Oraingoan ere, hain gustoko duen jazz musikara hurbildu da, aurki kalean izango den azken diska burutzeko.
Bigarrena da orain grabatzetik amaitzen ari den disko hau. Lehenak orain hiru urte argia ikusi zuenetik hona, bigarren honen prestaketan ibili da. Biziki maite du musika Junkerak, orotarik du gustoko. Trikitixari bide berriak zabaldu nahi dizkio, beste musika mota batzuekin harremanetan jarriz.
ARGIA. Egun nola ikusten duzu trikitixaren mundua, jende gaztearen apartazioak, berrikuntzeen inguruan sortu izan diren polemikak eta beste.
KEPA JUNKERA.- Trikitilariak erabat txoratuta daude trikitixarekin. Izugarrizko interesa somatzen da. Bertan buru belarri sartua dago jendea. Ez dago interes faltarik. Baina uste dut musikatik kanpo badagoela kontu sozial bat. Trikitixaren kasuan Gizpuzkoan bereziki. Jendeak interesa eta gogo handiak ditu, baina gero ez dira ikusten ikusi beharko litezkeen emaitza horiek. Asunto ekonomikoa dugu alde batetik. Badakizu trikitixa mota bat jotzen baduzu aukera gehiago izango dituzula, leku gehiagotan jotzeko. Jada asimilatuta bait dago musika hori. Zerbait berria egiten baduzu edo ikertzen saiatzen bazara... gauzak okertu egiten dira. Dudarik ez dago publikoak mugatzen zaituela. Niri inoiz ez dit beldurrik eman gauza berriak egiteak. Pertsonala izateak. Trikitixako handiak Laja, Martin, Epelde,... Neri asko gustatzen zaizkit. Eta beraien piezak jotzen ditut. Baina desberdina izan behar da. Trikitixaren mundua oso ttikia da eta denok ezagutzen dugu elkar. Musikatik at nahiko polemika dago. Trikitixa inguruko kontuen eskema nahiko desberdinak kontrajartzen dira. Eta hor borroka bat sortzen da. Eta denetarik egon daiteke, bekaizkeria, zeloak eta bestelakoak portunatzen dira, musika alorrean eraginez. Ez dakit zein puntutaraino inbidiak ez ote duen benetan uzten egin dezakegun musika apreziatzen. Nahiago diot musika alorrari kasu egin; gustatzen zaidan edo ez; eta ez nork jotzen duen hobetoago. Orokorrean uste dut nahiko giro deuseztakorra dagoela. Orain agian gutxiago dago baino lehenago igarri izan dut konpetibitate hori eta nik uste dut guzti horrek musikatik kanpo egon behar duela.
A.- Nola izan da disko honen grabaketa, "Infussion" taldearekin harremanak, ideien gauzatzea,...
K.J.- Grabatu nuen lehen diskotik orain arte, berri honen prestaketan aritu naiz. Melodiak konposatzen hasi eta gero etorri zen "lnfussion" taldearekin harremanak. Oskorrirekin aritzeak asko lagundu nau. Beraien eritzia izatea benetan interesgarria izan da. Zuzenean ere aritzea, pentsatu nuen talde modura eta Infussion-ekin lotu naiz horretarako baita noski, diskoaren grabaketarako. Oskorrikoek ere jotzen dute. Maila horretan superprodukzio bat da. Kalitate handiko jendea da. Uste dut oso zorioneko naizela jende honekin kontatu ahal izateagatik.
A.-Nolabait definituko al zenuke disko honetan egiten duzuen musika?
K.J.- Musika nahasketa bat da, jazz ikutuekin, trikitixa tartean dela. Arin-arinak eta fandagoak ere badaude, balada bat ere. Kepa, Zabaleta eta Imanol izenez joango da diska, ðMotrikuk jada utzi duð piska bat aurreko etapari jarraituz. Aurreko diskoak oso ondo funztioantu du; dena den ez du zerikusirik oraingo produktuarekin. Izenpetzeko tormula baten bila gabiltza, kontzeptu mordo bat ditugu buruan. Diatonic-cash edo trikitixa berria izenak adibidez. Ez ukitu modernoa emate arren, nolabait definitzeko baizik.
A.- Talde batekin aritzea arras desberdina izango da, ze harrera espero duzu publikoaren aldetik?
K.J.- Orain kontua oso desberdina da, ekipoa behar da, managerra... trikitixarekin aldiz askoz sinpleagoa da. Baina hau ere gustatzen zait. Dena den uste dut hemen falta dena espektakulua dela, gauza berriak. Polemikatik irten eta beste gauza oso desberdin batean sartu naiz. Publikoari dagokionez nik espero dut ondo hartuko duela; esperantza handiak ditut disko honetan.
A.-Melodiak zureak dira baina hitzak ez aldiz; nola dago osatua diskoa?
K.J.- Hamairu kantek osatzen dute diskoa, denak nik neuk eginak. Ez dira bersioak. Gauza berri asko dago. Baita ere tradizional tankerakoak. Baina egiteko era erabat berritzailea da. Melodia egiteko era tradizionalarekin hautsi nahi izan dut. Beste instrumentuek ematen dituzten tinbreekin jokatzea ere oso aberasgarria izan da. Bateria ere oso garrantzitsua da; panderoak betetzen duen alorra betez aukera handia eskeintzen du erritmo deberdinetan lan egiteko. Kantu bakoitzari pertsonalitate berezia ematen saiatu gara. Aspalditik neukan interesa zerbait berria egiteko ritmo mailan. Trikitixa egoteak gogora arazten dizu zerbait, baino beste instrumentu bat balego ez zenuke pentsatuko hori trikitilari batek egin duenik.
Hitzak, lau kantuetan daude. Bat Amurizarena da eta beste hirurak Jon Sarasuarenak dira.
LOREA AGIRRE
Uste dut zorioneko naizela Oskorri eta Infussion-eko jendearen laguntza izateagatik.
46-47
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Diskoak
Gaiez\Kultura\Musika\Argitalpena\Diskoak
Gaiez\Kultura\Musika\Musika trad\Trikitixa\Trikitilari\JUNKERA1
Pertsonaiaz\JUNKERA1
Egileez\AGIRRE9\Kultura
A. Etxezaharreta
Andoni Tolosari elkarrizketa.
Andoni Tolosa: "Egin Irratiak emandako askatasuna ez nuke beste inon eskuratuko"
Andoni Tolosa "Egin Irratia"n goizeko saioa irekitzen duen irrati gizonak mikrofonoari errespetu handia zor badio ere, irratigintzatik urrun aritu nahi ez duen gaztea dugu. Gaua atsegin eta goizean goiz entzulego esnatzeak sortzen dion kontraesan eta saio beraz mintzatu zaigu.
ARGIA.ð Ez da eskuarra irrati libre batetik irrati komertzial batera salto egitea. Azal iezaguzu zure esperientzia?
Andoni Tolosa.ðNi irrati librean, hau da, Hernaniko "Molotoff Irratia"n trebatu naiz eta "Egin Irratia" sortu berria zela eta, folk musika saio bat eskainiz agertu nintzen irrati horretan. Iazko udan bi hilabetez aritu nintzen eta hura pasa eta gero arratsaldeko 4etatik 6etara magazine bat edota goizeko 7etatik 8etako saioa eskaini zidaten. Inolako zalantzarik gabe goizekoa aukeratu nuen eta hementxe nabil bueltaka.
A.ðZergatik aukeratu zenuen goizeko saioa eta ez arratsaldekoa?
A.T.ð Ordutegiak berak aukera handiagoa ematen duelako. Arratsaldeko bazkal osteko orduak motelak dira eta goizean bederen erdilotan dagoen jendearekin gustorago sentitzen naiz. Esnatzeko era asko dago; batzuk informatibo. Efemeride eta egunkarietako lehen orrialdeekin esnatzea nahiago dute, nik beste aukera bat eskaintzen dut, humorea eta berri bitxiak, saioa lo eta esna egon arteko zubi bat da, joku bat.
A.ðEta nola liteke poesia idazterakoan gau beltzaren ikuspegitik idaztea eta irrati saioa egiterakoan goizaren argitasunarekin topo egitea?
A.T.ðHauxe da irrati "Eginon" irrati saioa honek sortu didan kontraesan bakarra. Horretaz gain, bizitza soziala goizago bukatu behar izatera bultzatu nau baina...
A.ðBaina zein irrati mundutik zatozen kontuan izanik, irrati komertzial batean gustora funtziona al dezakezu?
A.T.ðNik egiten dudana, nire kasa, nire gustoz egiten dut eta irrati komertzial baten mugak ezagutzen ditugu. Alde honetatik, "Egin Irratia"n askatasun osoa aurkitu dut eta entzulego artean espektru zabala dagoenez, eta entzulego beraren aurpegia ikusten ez dudanez, gustora egiten dut saioa. Are gehiago, "Euskadi Irratia" irrati instituzionalean edo beste batean banintz ez dut uste horrelako askatasunik nukeenik.
Irratia espresabidetzat hartzen dut, horrela ulertzen dut eta oraindik irratia zer den ikasten ari naiz. Mundu bat da, entzungarri egin dadin trikimailu asko dago eta horretan nabil, guzti hauek ikasten.
A.ðSaioaren helburua zehaztuko al zeniguke?
A.T.ðHitz batez bitxia izatea. Erabiltzen dudan eskema euskara hutsezko beste saioetan ez da erabili eta "Egin Irratia"k eskainitako aukera probetxatu dut. Irrati hau gazte, berria eta egunez egun egiten ari den irratia da eta esperientzia berriak ezartzeko primerako aukera. Nire saioari sasi informatiboa deituko nioke.
A.ðGauez eskainiz gero saioren bat zein nolakoa egingo zenuke?
A.T.ðHamabietatik aurrera egingo nuke, musika eta idazle munduak nahastuko nituzke, sasi poesia... gauez lirikotasuna adieraztea errazagoa bait zait. Hala ere, ez dago proposamenik, beraz nire honetan darrait.
A. ETXEZAHARRETA.
63
Gaiez\Komunikabid\Irratia\Egin Irrati
Pertsonaiaz\TOLOSA2
Egileez\ETXEZAHARR2\Komunikabid
B. Artola
Izaskun Rekalderi elkarrizketa.
Izaskun Rekalde, Iparraldean errefuxiatua
"Hegoeldean gauzak konpondu ez artean Iparraldean errefuxiatuak izango gara"
Izaskun Rekalde Baionan errefuxiaturik dagoen emakumea da. Orain gutxi bere senarra, Santi Arrospide, epaitua izan da Parisen eta hamar urtetako gartzela zigorra ezarri diote. Epaiketaren gain eta errefuxiatuen egoerari buruz mintzatu gara
ARGIA.ðZure senarra, Santi Arrospide, epaitu berria izan da. Zer gogoeta duzu epaiketaz?
Izaskun Rekalde.ðEz zen lehen aldia ez Santiren ez eta beste errefuxiatu baten epaiketara joaten ginela. Ohituak gaude. Pariseko Justizi Jauregian polizia eta izugarrizko jurnalista asko zela ikusi genuen. Normala baino espektazio gehiago. Epaiketa niretzat garrantzitsua zen, noski, senarragatik, baina baita ere berekin batera epaituak izan direnengatik ere. Bere etxean mantendu zuten Iparraldeko biztanleak bait dira.
Niretzat une garrantzitsuena Santik bere militantzia onartu zuenekoa izan zen. Jendea pozik agertu zen ETAko kide zela onartu zuenean. ETAren borroka nondik zetorren azaldu eta guk ezin batugu, gure semeek jarraituko dutela esplikatu zuen. Borroka amaitzeko era bakarra negoziaketaren bidea da. Horixe da Santik epaian esan zuena. ETAko militantzia harro onartu zuenean, une hartan, erdi lokarturik zeuden jurnalista guztiak bapatean jeiki eta telefonoz deitzera abiatu ziren.
A.ðEpaia, bere garapenean, nola ikusi duzu?
I.R..ðBo, fiskalak aurkeztu zituen frogak, asko ilegalak ziren. Eta hori ez dut nik bakarrik esaten. Legez kanpoko telefono entzuteak egotea eta gainera gero hauek froga bezala aurkeztea, adibide bat da. Mota honetako irregularitateak ikusita, defentsa zeramaten abokatuek, epaia bertan behera uztea eskatu zuten eta epaileak eztabaidatzera joan ziren. Gerora, legez kanpokoak diren neurri hoiek izan arren, epaiketarekin aurrera jarraitzea erabaki zuten. Legaltasuna zapaldua izan da. Auzi hau ez da benetakoa izan, auzi politikoa bilakatu dute, aldez aurretik erabakia hartua zen. Muntaia bat izan da.
Kontradizio nabariena, fiskalek une oro, ETA zer den eta ETAk egiten dituen ekintza armatuak zein diren frogatzen saiatu direla da. Ez dute, epaituak zirenen aurkako froga bat bera ere azaldu, ez dira ahalegindu ere egin. Epaituen aulkian zirenek egin dutena edo egin ez dutena ez da aztertu ere egin, fiskalak Euskadi Ta Askatasuna beraientzat zer den frogatzen saiatu dira.
A.ðEpaiketan zehar zu eta Santi ikusten al zineten?
I.R..ðUne bakarra utzi ziguten, ez bakarka, jende guztiaren aurrean baizik. Ni eta haurrak joan eta musu bat eman ahal izateko denbora.
A.ðAlabek zer esaten zuten epaiketan?
I.R..ðBo, oso gazteak dira. Lau urte dituzte biek, bikiak dira eta. Aita urrun, hainbat poliziren artean ikustean beldurra sentitzen zuten, jende pilo batek pistola zeramala ikusten zuten gainera. Behin eta berriro errepikatzen zidaten, zergatik beste aitak kalean ziren eta beraiena aldiz han barruan. Etxean noiz izanen den eskatzen dute.
A.ðNola jaso duzu estradizioaren erabakia?
I.R..ðErabakia egin zen egun berean han ginen. Erantzuna emateko testua oso luzea zen, luzeegia. Garbi utzi behar da erabakia azaltzean, ez dutela estradizioa talde armatuko kide izateagatik dela esan. Frantziako legediaren arabera, talde armatuko kide izatea, kontu politiko dela onartzen da, eta jakina! ezin zuten hori onartu. Egin dutena, ETAk burututako ekintza armatuengatik estradizioa ematea izan da. Baina hori izugarrizko kontradizioa da, talde armatuko kide dela onartzen badute bi aldeek, argi dago talde armatu batek egindako ekintzak, politikoak direla era berean. Baina bata bai eta bestea ez dute onartu. Epaiketan ETAz besterik ez da hitzegin, ez da epaituen aurkako frogarik eman eta gero amaieran ez dute ETAren izaera epaitu duten ala ez agertu nahi izan, taldearen ekintzak baizik.
Santi oso lasai zegoen. Argi dauka bera beste askotariko bat dela. Esan ohi dit, bera beste guztiekin batera aterako dela. Konponketa orokorra dela dakusa eta konponketa bakar hori lortuko dugunaren itxaropen guztiak ditu.
A.ðBaina estradizioa onartu badute ere 1994 baino lehen Estatu espainolera bidali ezina da...
I.R..ðBai, legez Estatu frantseseko zigorra amaitu baino lehen Espainiara eramatea ezinezkoa delako, legedi frantsesak dioenez. Egia da Estatu espainolean Frantziak kolaboratu nahi ez duela diotela, baina kontu egin behar da, Frantziak egiten duen bakarra, bere legeek diotena betetzea dela. Santi, Mamarru edo beste edonor bestaldera eramateko, legea hautsi beharko lukete, beraiek dioten horrexeri jaramonik ez egin alegia. Baina Frantziak Espainiarekin kolaboratzen ez duela ezin esan, inola ere ez.
A.ðLehen esan duzu izugarrizko espektazioa zegoela Santiren auzian, hainbeste izan diren arren, giro berezia zegoela.
I.R..ðBai. Orain gutxi amaitu den Pariseko epaiketa hau, duela hiru urte ari izan dira prestatzen. 1987an, Iparraldean errefusiatuen atxiloketa masiboak eman zirenean, orduan hasi zen giroa eta eritzia berotzen. Lehen unetik Santiren imajina konkretu bat zabaldu zuten. Une hartan bazekiten estradizioa ezin zutela lortu, Santik errefuxiatuaren karta zeukan eta. Baina orduan hasi ziren epaiketaren ataria prestatzen. Espainiako Gobernuak Frantziak gehiago kolabora zezan bultza nahi zuen. Hortik bideratu da dena. Geroztit, imajina batzuk sortu, aurreiritzi batzuk eman dituzte jokoa garatzerakoan. Lortu nahi zutena, "ETA hori da" esatea izan da. Epaituko zena ETA zela agertu nahi izan dute.
A. - 'Baina nola ulertu hori estradizioa ematearen arrazoia ez ETAko kide izatea ' baizik ekintza armatuen erantzule izatea omen dela esan dutenean?
I.R..ðHor dago ba kontradizioa. Kutsu legala, beraien legea errespetatzen dutela agertu nahi izan dute. Nola defendatuko zuten ba bestela estradizioa, egun batetik bestera errefuziatu estatutoa eman eta gero kentzen badiote? Ezin zuten bapatean gauza bat legez onartu eta gero aurkakoa.
A.ðOrduan zare ustez oraindik Santiri errefuxiatu politiko izaera onartzen diotela uste al duzu?
I.R..ðNik, formalki baietz uste dut, nahiz eta gero praktikan ahantzi egin nahi duten. Epaiketa nola egiten duten ikustea besterik ez dago. Duela urte bete ez dutela estradiziorik eman eta orain bapatean hau. Eta ez da egoera aldatu. Hor azpian dagoena, bi estatuen arteko akordioak dira, baina hala ere ezin dituzte legeak nahi bezala saltatu.
A.ðAkordio hoietaz mintza zarela, nola ikusten dituzu zeuk, errefuxiatu bezala akordio hauek, epe ezberdinak?
I.R..ðNorbaitek Frantziak bere kolaboratzea makaldu duela pentsa dezake. Une batean Frantziak, eskaini zuen kolaborazioa beregain erori dela ikusi du. Egun kolaborazioak berdin darrai, baina forma piskabat gehiago zaintzen dute eta ez lehen bezala, urjentziazko kanporatzeak e.a. martxan jarri zituztenean.
Errefuxatuok badakigu Frantziako Estatuak negoziaketa politikoa ematea nahi duela. Iparraldean zenbait errefuxiatu atxilotu dituztenean, "hau konpondu behar duzue, Gobernu frantsesak negoziazioa eman dadin egiten du apostu".
A.ðBi Estatuetako Gobernuen artean itun antzekorik eman delakoan al zara?
I.R..ðGobernu espainolak, negoziatzeko prest dela esanaz jokatu du eta hala agertu izan dio Frantziari, kolaborazioa mantentzea lortuz. Beraiek badakite gu negoziatzeko prest gaudela. Nire ustez itun bat egon zitekeela litekeena da.
A.ðNola ikusten da Frantziako Estatuan Espainiako Gobernuaren jarrera?
I.R..ðFrantzian, Madrilek hitza betetzen ez duela dakusate, bere legaltasuna betetzen ez duela ikusteak, pisu handia du frantsesengan. GALekoekin zer egin duten, Hegoaldera entregatu dituztenekin zer gertatu den, tortura... begibistan dute. Azken finean arazoak hor jarraitzen duela. Bestaldean gero eta preso gehiago daudela, kalean arazoak berdin dirautela dakite, Europari begira konpondu gabeko arazo bat dagoela.
A.- Baina Gobernu frantsesaren kolaborazioak berdina izaten jarraitzen dela uste al duzu, Santiren kasuan gogorkiago joka zezaketela ez al duzu pentsatzen?
I.R..ðBai. Santiren inguruko epaiketan, lege aldetik ezin zuten gogorrago joka. Hori hala da. Berez, epaiketa nola gertatu den ikustean, legea hautsi dutela ukaezina da, baina forma aldetik behintzat, askoz ere gehiago puska zezaketen.
A.ðPaesa, Mendaille eta azken aferekin Gobernu espainola nahiko gaizki geratu da...
I.R..ðBai, hala da, baina Parisek ez du erantzun edo salaketa bat kaleratu. Ofizialki ez du ezer egin.
A.ðEta errefuxiatua izan eta Estatu frantsesean bizi zarenez gero, Frantziak Madrili negoziaketara hurbil dadin presiorik egin dioela uste al duzu?
I.R..ðBo, baietz dirudi. Baina bere interesak handiak dira eta...
A.ðEgoera politiko honetan, nola aurkitzen da errefuxiatuen taldea?
I.RðArgi utzi behar da, errefuxiatuontzat ez dela hemen lasaitasunik. Tentsioa gero eta handiagoa da, errefuxatuek hemen jarraitzen bait dute eta gero eta denbora gehiago daramate kalera atera ere egin gabe. Zenbait jenderentzat, 1987a geroztik errefuxiatuak ez dira esistitzen, desagertuak daudela pentsatzen dute, lehen bezala kalean, kultura eta beste zenbait arlotan lanean agertzen ez direlako. Baina ez da hala, Iparraldeko biztanleen etxeetan daude. Alde honetan errefuxiatuak oraindik bagara, eta gero eta gehiago garela esan behar. Hegoaldean arazoak konpontzen diren arte.
Errefuxiatuek ezkutuan, ixilpean egon behar dutenez, ezin dute beraien egoera zein latza den azaldu. Duela hiru urte errefuxiatuek ikasketak, lana, kuadrila, familia... zeukaten. Orain dena galdu arazi diete.
A.ðEta nola irauten duzue?
I.R..ðElkartasunari esker. Erabat. Bestela, etxerik, lanik eta familiatik urrun bizitzera beharturik nola iraungo genuke? Jendeak etxean hartzen gaitu, eta gainera elkartasuna batipat Iparraldean bada ere, Frantziako Estatu guztian aurkitu dugu. Hala izan ez balitz, akabo errefuxiatuak! Baina horretxek iraun arazi gaitu.
A.ðErrefaxiatuek orain arte eragin handia izan dute Iparraldeko abertzale mugimenduan, orain alditz ezkutaturik daudenean, orduantxe eman da abertzaletasunaren zuzpertzea.
I.R..ðGauza asko izan direla eduki behar da kontutan. Lehen errefuxiatuek egiten zuten lana, orain Iparraldeko biztanleek hartu dute beregain. Alde honetan errepresioa oso handia da eta honela jendearen erantzuna indartsua da.
A.ðNola jokatzen du Parisek Iparraldearekiko?
I.R..ðEz du gauza handirik egiten. Alde batetik kontu handia du Iparraldean gauzak erabat kontrolpean eduki ditzan, eta bestalde errepresioa ezartzen du. Ez du inoiz ezer oparitzen, baina presio handia egiten denean, eskua zabaltzen du, baina arazoa larriagoa bihur ez dadin. Seaskaren kasuan ikusi ahal izan dugu, jendea bildu, elkartu dezakeela somatu duenean, Seaska lotu egin du akordio baten bitartez.
A.ðIparraldean bizi zareten errefuxiatuek nola ikusten duzue Hegoaldea, bere prozesoa?
I.R..ðNiretzat Hegoaldeko prozesoaz konfidantza handitzen doa. Iparraldean Hegoaldera begira gaude. 1992ko merkatu bakarra dela eta, loturak estutzen hasi beharra antzeman dute denek. Aberri bakar bat garela sentitzen dugunok, muga hoiek gainditzen direnean, gauza asko aldatuko direla pentsatzen dugu. Lotura ekonomikoak, kulturalak... gauzatzen hasi behar da.
A.ðErrefuxiatu batek, duela gutxi Espainiako polizi batzuk bere etxean egon eta beraiekin kolaboratzeko mehatxatu dutela salatu du. Zer gertanu da?
I.R..ðBixenterekin egin dutena, errefuxiatu talde osoaren aurka egin duten ekintza bat da, talde osoa beldurtu nahi izan dute. GAL hasi zenean ere, halako gauzak gertatu ziren. Gainera Frantzia eta Espainiaren artean erlazioa hain ona ez dela eta, Madrilek ere presio egin nahi du. Berriz GAL bezelakoren bat muntatzeko inolako arazorik ez dagoela garbi agertu da, lehen egin bait izan dute, ondorinak ere denok ikusi ditugu...
Presio egingo dute, presoekin, familiarrekin, errefuxiatuekin eta abar, baina gu beldurtu eta atzera botatzeko denok hil beharko gaituzte.
B. ARTOLA
Izaskun Rekalde, Santi Arrospideren emaztea.
"Elkartasunagatik ez balitz errefaxiatuok akabo egin genuen honez gero".
Bere senarraren epaia aldez aurretik prestatua zegoela pentsatzen du Izaskunek.
Izaskunek gero eta errefaxiatu politiko gehiago dela dio.
8-11
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Presoak\Erbestea\Errefuxiatu
Pertsonaiaz\REKALDE3
Egileez\ARTOLA3\Politika
hemeroteka
1300. zenbakia | 1990-07-15
1299. zenbakia | 1990-07-08
Lege Oharra
RSS sindikazioa 