B. Artola
Inaxio Kortabarria futbolariari elkarrizketa
Inaxio Kortabarria:
"Aske izateko jaio gara, ez makurtzeko"
Inaxio Kortabarria arrasatearra, urte askotan futbolean aritu den gizona da baina bizitzan beste gauza asko ezagutu dituen pertsona era berean. Presoekin gertatzen ari den sakabanaketa ez omen da politikoai bakarrik dagokion gauza, edozein herritar arduratu behar duen arazoa baizik. 'Erreflexio sakon bat egin beharra' omen daukagu denok gaur egun bizi dugun gezur eta balorerik gabeko bizitzan aurrera ekiteko.
ARGIA.ðZer suposatzen du gorputzagatik arreta berezia mantentzen duen batentzat, kirolari batentzat, espetxean egoteak?
Inazio Kortabarria.ðNire kirol bizitzan konpetizioa zer den erakutsi didate, arau batzuren barnean jokatzea zer den. Joko, apostu guztietan helburu batzu daude baina horretarako arauak behar dira eta hauek apurtzen direnean, ezin dira helburuak mantendu. Euskal preso politikoak iraunbizipen prozeso batetan aurkitzen dira eta bizitzaren jokoan irauteko aukerak mozten zaizkie, oso mugatuak aurkitzen dira.
A.ðGaur egun euskal preso politikoak jasaten ari diren sakabanaketa politiko honek zein funtzio du?
I.K.ðFutbolean bezala edozein mailatan taldeko jokoa da garrantzitsuena. Indarra eta batasunarekin lortzen dira gauzak baina indar hori eliartasunak bideratzen du, bakoitzak banaka ezin izaten du ezer lortu. Espainiar poliziaren helburua, Gobernuarena, presoak banatzea da, taldea apurtzea. Era berean, talde barne bertan arazoak sortarazten badira, gauzak ez direla ongi joango badakite, elkartasuna puskatuko dela eta horretan ere saiatzen dira.
A.ðEuskal Herriko jendeak ba al daki euskal presoak benetan nola aurkitzen diren?
I.K.ðGutxigorabehera denok dakigu nola aurkitzen diren, baina ez gara euren lekuan jartzen, beraien azalean jartzea falta zaigu.
Askok dakigu han barruan ezin dutela euren sentimendurik agertu, askatasunik gabe daudela. Balore asko galdu dira Euskal Herrian baina zenbaitzuk oraindik ideal batzuk dituzte, helburu bat bizitzan. Hemen gertatzen dena da, klase politikoa egunero telebistan agertzen zaigula, egunero beraien mezuak, gezurrak... Denok dakigu ez dela egia. Eguneroko horrekin azken finean Herria bere irudira moldatzen du klase politikoak. Herri hau ez da egoera normal batetan bizi bestela ezin izango litzateke onartu horrelako astakeriarik. Noizean behin, erreflexio bat bakardadean egiten dugunean, nik uste gehienok ohartzen garela zer egiten ari garen, baina bestela eguneroko horrek menperatzen gaitu.
A.ðZer esaten dizu zenbatzuk gartzelara joateko arriskua, bizitza galizeko arriskua onartzeak?
I.K.- Gu aske izateko jaio gara, ez makurtzeko baina jakina da batzuk lau ematen dutela eta beste batzuk lau mila, eta horiek gartzelan daude. Niretzat preso politikoa izatea harro egotekoa da gaur egun. Haseran denok ginen abertzale, gero batzuk Konstituzioa sinatu digute, beste batzuk etsai handienekin elkartu dira...Jende askok nortasuna galdu du. Euskaldun asko gartzelara joateko eguna, aspalditik borrokatzen den helburuak lortzen direnean iritsiko da.
B. ARTOLA
13
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Presoak\Sakabanaket
Gaiez\Kirola\Futbola\Jokalariak
Pertsonaiaz\KORTABARRI2
Egileez\ARTOLA3\Politika
Lourdes Idoiaga, 'Txantxiku' ikastolako lehendakariari elkarrizketa.
Andoni Zendoia, 'Txantxiku' ikastolako zuzendariari elkarrizketa.
BATZORDE ANTOLATZAILEA
"Kilometroko pausoak eman behar dira aurrera egiteko"
Mugimendua somatzen da Txantxiku ikastolan. Urriaren lehena bertan da eta antolaketaren azken hariak lotu behar dira. Antolaketa lanez zurrubilotik atera ditugu, une batez, Lourdes Idoiaga Ikastolako lehendakaria eta Andoni Zindoia zuzendaria.
Galderað«Euskaraz kilometroka aurrera» diezue zuen leman. Zerbait berezia nahi al duzue adierazi honekin?
ErantzunaðBizitzako arlo guztietan euskaraz egin behar dugula. Jakina da Komunitate Autonomoan irakaskuntza dena euskaraz oso portzentai txikia duela, ertainean batez ere. Orduan, zabaltzen dugun oihua hori da, gaur egungo portzentai horiek ahal den neurrian gehitu daitezela, eta portzentai horiek zabaltzen doazen neurrian pentsatzen dugu gizartea ere euskalduntzen joango dela. Beraz, pauso handiak eman behar dira, kilometroko pausoak egin behar dira aurrera egiteko.
Mugimendua somatzen da Txantxiku ikastolan. Urriaren lehena bertan da eta antolaketaren azken hariak lotu behar dira. Antolaketa lanen zurrunbilotik atera ditugu, une batez, Lourdes Idoiaga Ikastolako lehendakaria eta Andoni Zendoia zuzendaria.
G.- Lema bezain zabala al da partaidetza?
E.ðBai, bai,'Kilometroak' honi buruz zerbait esan bebar bada horixe da, herri guztia ari dela antolaketa lanetan partehartzen.
GðIkastetxe bezala ikastolak bakarrik hartzen du parte ezta?
E. - 'Kilometroak', 'Herri Urrats', 'Ibilaldia', 'Nafarroa Oinez' eta denak Ikastolen Konfederakundearen jaiak dira. Martxan jartzeko lehen erantzunkizuna Konfederakundeak hartzen du, 'Kilometroak'en kasuan Gipuzkoako Federazioak. Federazioak aukeratzen duen herriko ikastola da antolatzailea, eta bertatik zabaltzen da ideia herri osora.
G.ðBilduko den dirua Federazina,Txantxiku Ikastola, Seaska eta Nafarroako ikastolen artean banatuko da. Baina zein dira portzentaiak?
E.ðPortzentaiak ez daude erabakita, ez dira normalean aurretik erabakita egoten. Konfederakundeak dauka patrimonioa. Guk badakigu diru bat edukiko dugula egun horretan etekin bezala, hori Federakundearen esku jarriko dugu, eta Federakundeak bere partea hartuko du, Nafarroa eta Iparraldeari banatuko zaie beste diru bat, eta bestea guretzat. Ez dakigu oraindik guri % 10a edo % 70a tokatuko zaigun. Segun eta zenbat diru sartzen den orduan erabakiko da bakoitzari ze diru banatu.
G. - 'Herri Urrats' eta 'Nafarroa Oinez'en garbi ikusten dira hango ikastolen beharrak, baina Gipuzkoan, kasu honetan, ikastola Jaurlaritzak subentzionatzen duelarik, behar al da 'Kilometroak'ek emango dion diru gehigarri hori?
E.ðSubentzioak ondo daude baina, Gobernutik datozen zenbakiak eta guk daukagun aurrekontuaren ehunetik ehuna... Kalean mitifikazio bat dago: kontzertua sinatu dela, pertsonalaren kostua ehunetik ehuna datorrela eta orduan, dirua zertarako den galdetzen da. Komenioa sinatuta dago baina, guk bi urteko haurrak ditugu ikastolan, gela bereziak ditugu, BBB ere jarri dugu, eta guzti hori ez dago subentzionatua. BBB ez digute kontzertatu nahi izan Oñatin Institutua badagoelako. Gero. gimnasiarako bi irakasle ditugu, eta bakarra dago subentzionatua.
G. - 'Kilometroak'etik aterako duzuen dirua BBB subenizionatzeko ere izango da orduan.
E.ðBai, parte batean bai, laurden bat edo.
Andoni Zendoia, 'Tsantxiku' ikastolako zuzendaria.
Lourdes Idoiaga, 'Txantxiku' ikastolako lehendakaria.
25
Gaiez\Gizartea\Irakaskuntz\Eskolak\Ikastolak\Ikastolak
Pertsonaiaz\IDOIAGA1
I. Uria/I. Murua
Iñaki Zarraoa, irakaskuntza ertaineko zuzendariari elkarrizketa
IÑAKI ZARRAOA
«Euskarari zor zaio egunkari bat»
1984ean irakaskuntza ertaineko zuzendari, 1987 martxorarte Jaurlaritzako Hezkuntza sailean aritua, geroztik Kulturako sailburuorde. Iñaki Zarraoa. Elkarrizketa baino eztabaida. Ironiaz. Hitz gogorrez... Baina irrifarrik galdu gabe euskal prentsarentzat subentziorik aski sekula ez duenarekin.
Antzergintzatik hasita, Antzerti bultzatu duzue eta taldeak desagertuz joan dira.
Antzerkigintza beti izan da guretzat asmatu ezinezko arlo bat, hemen tradiziorik egon ez dagoelako, saio batzuk egin izan dira baina azken batean guk prestatu izan dugun emaitza lortu ez delako, beti hor zalantzan ibili gara.
Bi arlo dauzkagu. Alde batetik aktoreen prestakuntza eta antzerki taldeena bestetik. Iaz oraindik 26 talderi eman genien lagantza. Guk dauzkagun baliabideekin bakoitzari oso laguatza txikia zegokion. Martxan jarri bebarreko muntaiak nahiko eskasak ziren, produktua ez zen ona eta azken batetan jendeak ez zuen ikusten.
Merkatu teminu horietan hitzegin daiteke euskal antzerki mailan?
Baita ere, dena. Azken batetan merkatu hori badago eta talde bakoitzak bere produktua dauka, saldu egiten du eta batek erosi egiten du.
Baina hori ez da hain merkatu...
Ez, ez dago, ez dago.
Badago merkatua Madrilgo talde bat etortzen denean, baina euskarazko talde batentzat... agian izan daiteke lagungarri herrietako talde txikiak potentziatzea.
Bai, bai. Hor bi antzerki moeta berezi daitezke. Batetik benetan profesionalak izan nahi dutenak, eta bestetik antzerkia egin nahi dutenak. Bi moeta horiei nork erantzun behar die? Instituzio publiko bakarra ez da Eusko Jaurlaritza. Guk gehiago begiratzen diogu profesional mundu horri. Profesionalak diren taldeak, talde gehiegi ziren, lortu behar zen maila ez zen lortzen eta nahiago izan genuen talde gutxiagori subentzionatu, talde horiei ziurtatu bi urtetan subentzioak izango dituztela, eta muntaia bakoitzeko subentzio handiagoa eman, eta horrela jarri genituen martxan sei talde. Gainera, lehentasunez, eta batzutan derrigorrez, gazteleraz eta euskaraz. Guk subentzionatzen ditugun taldeak euskaraz antzesteko gauza badira. Beste gauza bat da nola datorren eskaria. Azken batean, udalek eta abar eskatzen badiete gazteleraz antzesteko, hori beste arazo bat da.
Baina hori gertatzen da Jaurlaritza, euskararen kontuan daraman politika guztian, eskariaren atzetik doalako, ez doa eskaria sortzera.
Ez, aurretik, aurretik. Gaur egunean, kasu honetan, muntaiak egiteko, dagoen demandari edo euskarak gaur egun daukan presentziari bakarrik erantzungo bagenio, %65 gazteleraz eta %35 euskaraz eskatuko genuke. Eta ez, guk esaten dugu dena elebiduna, euskaraz eta erdaraz.
Gaia aldatuz, Kultur Kontseilaritzari kritikatu izan zaion beste arloetako bat prentsarena da. Aldizkariei luzatzen zaizkien dirulaguntzak, esate batera, jeitsi egin ziren beren konpetentzia Eusko Jaurlaritzak hartu zuenean.
Jeitsi ez.
Jaurlaritzarentzat igo baina guretzat jeitsi: lehen Foru Aldundi eta Jaurlaritzaren artean ARGlAk 12 milioi jasotzen bazituen, konpetentzia guztiak Gasteiza joan zirenean 9 milioi jasotzen hasi zen.
Hor bi gauza gertatzen dira. Batetik, eta batez ere, geroz eta aldizkari gehiago daude, hau da, aldizkari berriak sortu dira, eta beste batetik, eta hori da garrantzitsuena, una bakoitzean, lehentasunak finkatu behar dira. Gure ustez, ez altizkarigintzak eta ez egunkarigintzak ezin dezake betirako subentizoen menpean egon. Azken batetan, euskara normalizatzen den eran, geroz eta subentzio gutxiago behar dute, edo beharko dute aldizkariek eta egunkariek eta guzitiek, eta gehiago jasoko dute beste bide batzuetatik.
Normalizatua al dago ba?
Ez, normalizatzen den eran. Horregatik ez dira desagertu.
Baina normalizaziorako erabiltzon diren epeak ea zein diren. Hori aitzaki bezala erabiltzea...
Epeak luzeak dira bai, horregatik ez dugu pentsatzen epe motz batetara subentzioak desagertuko direnik. Urtetan iraungo dute.
Hala ere, hor desproportzio nabarmena dago 'Hemen' eta 'Eguna'k jasotzen dutena eta 'Argia'k jasotzen duenaren artean. Kasik hiru aldiz laguntza gehiago jasotzen dute bi horiek ere astekariak izanda.
Zuek badakizue hori nola sortu zen.
Gaizki.
Bueno gaizki, batzuentzako gaizki...
Hobeto esanda, gaizto.
Ez, gaizto ez.
Bai, oso.
Hor eskeintza zabala egin zen, eskeintza horren arabera lortu nahi genuen egunkariaren tankera hartzen zuten aldizkari batzuk lortzea, esperientzia gisa, eta bestalde batetik, egunkari bezala kioskotan saltzea. Hiru proiektu egon ziren, hiru proiektu egile horiekin harremanetan jarri ginen, edo jarri ziren ðni orduan ez nengoen hemenð, eta azken batetan ARGIArekin egon zen eztabaida hori izan zen: zuek kioskoetan ez zenutela zabaldu nahi. Hor sortu ziren arazoak, eta hor sortu zen erabakia hartu beharra.
Hori ez da horrela. Guk atera izanez gero, kioskoetan zabalduko genuke.
Nik daukadan informazioaren araberaðesaten dizut ni hemen ez nengoelaðhori horrela izan zen.
Informazio hori berrirtatu ezazu hori okerra da eta.
Hori publikoki esan izan dugu eta...
Bai, badakigu baina orduan erabili izan zena zera izan zen: deialdian agertzen ziren baldintzen artean zegoela kazetari entrepesa izatea. Eta guk dakigunez ARGIA kazetari entrepresa da, horregatik esaten dizut.
Kazetari kopuru bat, eta beste baldintza batzuk ere bazeuden.
Bai baina horiek betetzen ziren guztiak.
Nik daukadan informazioaren arabera ez.
Banatzaileena eta abar ez zen problema hori atera ahal izateko. Orduan zen ez zenutela nahi ARGIAk egitea.
Orduan, hor gehiago ematen zaiela 'Eguna' eta 'Hemen'i, bai argi dago. Eta beharbada bere produktua ez dela zuena baino garestiago ere, hori onartu daiteke. Baina gure asmotan 'Eguna' eta 'Hemen' astekariak izanda egunkari tankera izatea, eta zuena garbi dago astekari bat dela. Egia da, gaur egunean beharbada zalantzan jarri daitekeela benetan 'Eguna' eta 'Hemen' egunkari tankera horretan sartuta dauden ala ez. Bestaldetik garbi dago, hemendik pixkatera erabaki bat hartu bebarko dela ea zer egin horiekin, eta ez litzateke oso egokia izango subentzioak moztea baldintza hori zeharo betetzen ez dutelako, gero, handik hilabete batzutara beste zerbait martxan jartzeko. 'Inpass' horretan gaude, zer egingo dugun eta nondik nora joko dugun. Eta horren arabera hartuko dira hartu beharreko erabakiak.
Hor dauzkazue, urtarriletik gordeta, euskarazko aldizkari eta egunkari hipotetikoen irakurlegeari buruz CIES enpresari enkargatutako azterketaren emaitzak. Hemengo legebiltzarrean iazko aurrekontuetan partida bat sartu genuen, hori dena aztertzeko. Alde batetik, egunkaria nahiko lukeen irakurlegoaz dihardu lanak, bestaldetik izaera juridikoaren aldetik nolakoa izango litzatekeen, publikoa edo elkarte baten eskuetan jarritakoa edo, eta azkenik, bere koste ekonomikoa, finantziabideak eta abar. Lehenengoa eginda dago, hemen daukagu, eta bigarrena eta hirugarrena momentu honetan ari dira aztertzen.
Lehenengo azterketaren emaitzen kopiaren bat emango al diguzu?
Ez, hori kajoi batetan sartuta dago. Urte bukaeran uste dut Legebilizarrean aurkeztuko dugula, ikusiko dugu talde politikoen eritzia zein den, eta nondik nora jo behar dugun.
Zer esaten du ClESen azterketak? Ze egunkari nahi du irakurlegeak?
Batetik esaten du, merkatuaren arabera egunkari batentzako lekna dagoela. Bestetik, badirudi egunkari zabala nahi duela jendeak, ez politizatua, ez itxia, ideologia desberdinak sartzen diren zera guztiak.
ARGIA bezalakoa...
Hori ez dugu galdetu baina izan daiteke. Bestalde, irakurleen artean, noski, ideologia askotako jendea dago, eta erantzunen arabera segmentazio bat egin dute, eta zirudien bi muturrak kanpoan geratzen zirela egunkari bat ateraez gero. Hor bazegoela eskubi moderatu bat eta ezker moderatu bat, eta holako egunkari bat hartuez gero ziurtatu zitekeela epe motzera, delizit handiarekin baina, tiradaren arabera hor aipatzen zen 3 mila ale edo ateratzeko, 3 mila, 6 mila eta denborarekin agian 9 milara iristeko holako egunkaria beharko luke. Cero, egunkari horietan agertzen ziren gairik estimatuenak kirolak eta herrietako berriak... izango lirateke. Gero, garbi gelditzen da oso jende gutxik hartuko lukeela hori egunkari bakartzat. Beti izango litzateke erderazko beste egunkari batekin batera hartzeko.
Egunkari publikoa ala pribatua? Zure ustez.
Nire ustez? Pribatua.
Hor ez zatoz bat Amatinorekin.
Ez, eritzi ezberdinak atera daitezke. Nik uste dut halako treana batek erakunde publiko baten eskuetan ez duela funtzionatuko herri honetan, geroz eta jende gutxiagok erosiko lukeela. Bizia emateko eta aurrera egiteko, pribatua. Hor okerrena zera da, bat bakarrik ateratzen badugu, zabala eta abar, nola elkartzen dituzun ideologia desberdineko partaideak, baina nire ustez, izanez gero, pribatua.
Horretarako ze formula klase izan daiteke egokia?
Hori da aztertzen ari garena. Hori izan daiteke elkarte berezi bat sortzea edo orain inguru honetan zabiltzatenon artean elkartu zerbait egiteko, eta ea ados etortzen zareten horrelako bat eramaten.
Egunkari bakar baten alde agertzen zara. Zergatik ukatu behar zaio euskarari bi egunkari edukitzea?
Ez da ukatzea baizik eta aukera zenbatekoa den, eta irakurlegoa zenbateko den.
Hain irakurle gutxi ematen dituzte azterketatan?
Hala ematen da, gu ere harrituta gelditu ginen.
Dena den, gauza bat da, aipatu izan duzun moduan "Arrasate Press" bezalako herrietako prentsa hori bultzatzea baina horrek ez du kentzen nazio mailan, hemen, Eusial Herrian behar dela euskarazko egunkaria.
Euskal Herriak behar du euskarazko egunkaria, bat, edo bi, edo hiru. Bat behintzat, hori euskarari zor zaion zerbait da. Pixkat harrituta ere gelditu ginen jendeak bigarren egunkari bezala hartzen zuela.
Uste genuen jendeak lehenengo egunkari bezala edukiko zuela. Beharbada izango da hori ezagutzen ez duelako, orain 'Eguna' eta 'Hemen' bakarrik dituelako. Erreferentzia horrekin, garbi dago aldizkari horiek ez dutela balio lehenengo egunkari moduan, egunkari ez direlako. Beharbada horregatik emango zituzten horrelako erantzunak.
Noizko erabakia?
Beno, Legebiltzarrean aurkeztuko dugu urte honen bukaeran, datorren urterako erabakia. Erabakia jakin gabe zaila da epeak markatzea.
Guzti hori arautzeko prentsaren legea ez al da beharrezkoa izango?
Segur asko, baina ez dugu pentsatuta oraindik.
Beno, espero dugu aukera izango dugula, oraingo honetan, egunkarian...
Zabalik egongo da. Zabalik egongo da euskarazko egunkaria egingo bada proiektu horretan parte hartzeko. Ez dut uste bati emango diogunik, baizik eta saiatu beharko dugu elkarte hori nola edo hala, eta hori badakigu oso zaila da, eta horregatik ere behar bada beste irtenbide batzuk hartu beharko ditugu. Momentu honetan benetan zaila da; egunkari bat denak elkartu eta aurrera eramateko.
I. URIA I. MURUA
27-30
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Erakundeak\Jaurlaritza
Pertsonaiaz\ZARRAOA1
Egileez\URIA3\Politika
Egileez\MURUA2\Politika
Amaia Elosegi
Aitor eta Julen surf ohalak egileei elkarrizketa
BASERRITIK ITSASORA IRRISTADA BATEAN
Mutrikuar eta debar bat surf oholen artisaugintzan
Galdonamendiko Leizarren baserrian, behiak surfean dabiliza ia ia, ikuilu ondo batean surf oholak egiteko lantegitxoa dutenetik Aitor mutrikuarrak ete Julen debarrak.
Autodidaktak, artisauak eta artistak gainera; oraingoz hobby moduan, baina nork esan aurrerantzean lankide bihurtuko ez denik?
Ez da oso gauza normala Mutrikuko kaiean wind surfeko tablak ikustea, baina are gutxiago, inongo irakaslerik izan gabe, hain modan dagoen surfeko tablak egitea. Mutrikuko txalupa artean topatu genituen, eta Galdonamendiraino igo ginen kuriositateak eraginda.
ARGIA.ðNola uler daiteke surf tablen lantegitxo bat, hemen Galdonako Leizarren baserrian?
A. AGIRRE.ðBaserriarena kasualitate bat besterik ez da; lokal bat behar genuen eta hemen tokia zegoenez...
A.ðBaina zuek esnetara dedikatzen zarete; nola konpajinatzan dira behiak surfarekin?
A. AGIRRE.ðTira, ni baserrian udan bakarrik aritzen naiz, eta tarteka soilik, beraz, surf tablena oraingoz hobby bat baizik ez denez, beti aurkitzen da txokoren bat.
A.ðEa, has gaitezen hasieratik, noiz eta zerk eraginda hasi zineten honetan?
J. MASACH.ðIstorioa duela urte pare bat hasi zen. Nik, aurrez windsurfeko ikastaro bat egin nuen Madrilen eta bertan izan nuen tablekin lehen kontaktoa. Tablen konponketari buruz zertxobait kontatu ziguten eta materialeak ezagutzeko irrika sartu zitzaidan.
Bestetik, nire anai gazteenak surf egin nahi zuen hemen Deban, baina noski, dirurik ez surf ohol bat erosteko. Egoera horren aurrean, eta pentsatuz surfa windsurfaren antzekoa zela, nire lehendabiziko ohola egitera animatu nintzen.
A.ðNola hasten da pertsona bat ezerezetik surf ohol bat egiten?
J. MASACH.ðOngi diozu bai, ezerezetik. Nik ordurarte ezagutzen nuen gauza bakarra materiala zen, lehen esan dizudan bezala, windsurfean gauza asko hausten direnez, txapuzaren bat edo beste egiten laguntzen aritua bait nintzen. Piska bat orientatzeko, surfeko aldizkariak erosten hasi nintzen eta lagun baten ohol bat eredutzat hartuta, lanari ekin nion.
A.ðEsplika iezaguzu piska bat prozesua.
J. MASACH.ðFuntsean, surf oholak egiteko bi metodo edo prozesu erabiltzen dira: bata, sandwich era edo eskuz eginikoa eta bestea, produkziokoa edo seriean egina. Noski, bigarren modua merkeagoa da baina ez zegoen nire esku; nire posibilitate bakarra eskuz egitea zen, eta hala egin ere. Ez nuen erremintarik, ez makinarik, eta noski, gero hori nabaria da lehendabizi egin nuen ohol hartan, baina tira, lehenengoa izanik...
Lehendabizi «foam» edo "poliuretano expandido" plaka bat behar duzu; hori ohola izango denaren neurrira moztu ondoren arima bat edo ardatz bat ezarri behar zaio erdian sendotasuna emateko; ondoren guztia ondo lijatu eta forma egokia eman. Behin hori eginez gero, pintatzea da hurrengo pausua eta azkenik fibra ezartzea.
A.ðNondik lortu zenuen materiala?
J. MASACH.ðDiru askorik ez nuenez, batak eta besteak emandako hondarrez baliatu nintzen. Pintura bera ere, etxean nuen pintura zuri poto bat erabili nuen; erosi nuen bakarra, baina piska bat alaitzeko koloredun pintura izan zen.
A.ðGuzti hori zuk zeuk bakarrik egin zenuen?
J. MASACH.ðBai, eta kostata gainera. 15 egun pasa nituen jo eta ke tabla egiten, hanka sartze ederrak eginez gainera. Hanka sartuz ikasten omen da askotan...
Hala ere, argi zegoen nik bakarrik ezin nuela jarraitu eta lagun egokiarekin topo egin nuen, Aitor txapuzero bikaina baita.
A.ðOrduan, zu Julen teorikotekniko bezala utziko zaitugu, eta zu Aitor, praktiko bezala, ala?
A. AGIRRE.ðBai, horrelako zerbait. Eta nitaz gainera, nere anaiak ere esku bat bota digu. Hemen baserrian beti aritu izan gara hau eta hura konpontzen, txapuzak egiten. Azken batetan jartzea da gauza, eta ideia piska bat edukitzea.
A.ðBigarren tablaren diseinua edo forma ematea, Xabier zure anaiak egin du, eta ez omen daki surfean ibiltzen...
A. AGIRRE.ðEz, eta neronek ere ez, baina horrek ez du zerikusirik, hau, azken batetan, esku lan bat da. Behin traktorearen kapota izorratu zitzaigun eta fibraz konpondu genuen; gero, erabat bi pusketan hautsia zegoen piragua bat erregalatu zidaten eta erabiltzeko moduan konpondu nuen... gainera, hemen erreminta eta tresna ugari dugu eta horrek ere asko errazten digu lana.
A.ðZenbateko kostua du honelako ohol bat egiteak?
A. AGIRRE.ðDirutan hamar bat mila pezeta kostatu zaigu materiala, eta denboraz lau egunetako lana. Honela ikusita garestia badirudi ere, pentsatuz dendetan 60.000 pezetatan saltzen direla...
A.ðSerioski lanean hasteko edo jarraitzeko asmorik baduzue?
J. MASACH.ðBai, negu honetan serioxeago lanean hasteko asmoa dugu, dena den, oraingoz hobby gisa.
A.ðEtorkizunik ba al du lanbide honek? Ba al da Euskal Herrian beste surf ohol egilerik?
J. MASACH.ðOraingoz gure asmoa partikularrei saltzea da soilik. Gainera, lantegi modura aritzeko lizentzia fiskala beharko genuke eta konpetentzia ere handia litzateke merkatuko marka komertzialekin. Errenterian, «Pukas» etxeak australiar batzuk ekarri ditu oholak egitera, munduko hoberenetakoak omen dira. Gero, «Essus» eta «Aloha» etxeek ere zerbait egiten dute Zarautzen; guzti horiek gainera, marka komertzial bat dute atzetik, profesionalak dira.
A.ðHaiek profesionalak eta zuek artisauak eta autodidaktak?
A. AGIRRE.ðBeno, horrelako zerbait, txapuzeroak esango nuke nik.
A.ðEta zergatik ez zarete dedikatzen konponketetara?
A.AGIRRE.ðBai, hori ideia bikaina izan daiteke eta buruan dabilkigu baita ere. Orain praktikan jarri behar...
A.ðArtisauak izateaz aparte, tabla gainean ere artista zarenez, txapelketetan parte hartzen ahal duzu?
J. MASACH.ðEz, oso garestia da; edozein txapelketetan parte hartzeko hogei bat mila pezeta ordaindu bebar da. Guztia marka komertzialen esku dago.
AMAIA ELOSEGI
Eskuz eginiko lehen surf tablak 15 egunetako lana eskatu zuen.
Julen Masach debarra eta Aitor Agirre mutrikuarra
39-41
Gaiez\Kirola\Surf
Pertsonaiaz\AGIRRE12
Pertsonaiaz\MASACH1
Egileez\ELOSEGI3\Kirola
Frankie Tai
Joe Eiguren euskararen artzainari elkarrizketa
Ameriketara joan nintzen xentimorik gabe (3)
JOE EIGUREN, EE.BB.etan EUSKARAREN ARTZAIN
Artzain, soldadu aliatuekin, interpretari, alkate, lan arduradun, euskarazko irakasle, idazle, autobiografo...
zer gehiago eska dakioke euskaldunen kontzientzia eta nortasunaren defentsa etengabeki ihardun duen 'amerikar' bati?
Joek makina bat klase emanak zituen Boisen, Hego Euskal Herrian hizkuntzaren aldeko lanak hasi zirenerako. Sabelean izandako ebakuntza batetik irten berria zela errezibitu ginduen Boiseko bere etxean.
ARGIA.ðZu ere, asko bezalaxe, artzantzan aritzea etorri zinen. Nola liteke, Lekeitiotik etorri bazinen?
JOE EIGUREN.ðArgitu nahi nuke, hasi baino lehenago, ni EEBBetako Oregon estatuko jordan Valley izeneko hirian jaio nintzela. Mende honetako hamabosgarren urtean jaio nintzen eta urtebete nuela, 16an alegia, eraman ninduten nire gurasoek, amaren osasun kaxkarra zela eta, euren sorterria zen Lekeitio ingurura.
A.- Horren araber, hiritar amerikarra zinen Lekeition bizi zinelarik. Zer dela eta itzulera hori?
J.E.ð Lekeition hazi eta bertako giro abertzalean murgildu nintzen txikitatik; izan ere lagun guztiak abertzale bait nituen. Primo de Riveraren etorrerarekin batera egoera beiztu egin zenez urte pare baterako itzuli nintzen 34an EEBBetara. Bateko egoera larria eta besteko amerikar hiritartasuna galdu nahi ez, eta honuntzakoa egin nuen. Ondoren altxamendua etorri eta aurreikusita zegoena betirako bihurtu zen.
A.ðEuskal Herriko egoera horren ondo ezagutu, eta nolabait esateko, bizitua, ez al zenuen frankotarren aurka gerlara etortzeko tentaldirik izan?
J.E.ðTentaldi eta grinarik bai, dirurik ez ordea. Pena handiz geratu behar izan nuen hemen, gaztaroan konpartitutako lagunak, hizkuntza eta aberriaren defentsan parte hartu barik. Espaniar gerla zibilean ez baina Munduko Bigarrengoan, berriz, izan nintzen Europan amerikar armadarekin.
A.ðDerrigorrez ala zuk zerrorek nahi zenuelarik?
J.E.ðSei urte neramatzan artzai, ez nuen bat bera ere gehiago segitu nahi; hortaz, boluntario aurkeztu nintzen itsasoan iharduteko; Lekeition hazia nintzenez, lehorrean baino hobeto konponduko nintzelakoan. Baino hemengo 'Navy' delakoa nahiko elitista izanik, nire ingeles kaxkarraren aitzakiaz baliatuz lehorrean ari izaten zen 'Army'ra bidali ninduten. Aliatuak Normandian lehorreratu eta hamairu egunetara iritsi ginen gu leku berera. Morteroak ziren nire lana eta Rhin ibaitik sei kilometrotara zauritu ondoren, ospitale batetik bestera eraman ninduten, azkenean Bostonekora ekarri ninduten arte. Lau urte egin nituen, bataz beste, amerikar armadan. Zauriaren eraginez ehuneko berrogeia galdu nuen eskumako birikan. Ia urte oso bat egin nuen osasun egoera normalizatura iritsi bitartean.
A.ðGerlatik etxera...
J.E.ðNik nora itzuli ez nuen Ameriketan, artzain ibili bait nintzen Euskal Herritik etorri eta soldadu joan bitartean. Gerlatik bueltatu eta gurasoen etxean bizi zen emaztea, eta ni Europan nintzen bitartean jaio zen semea nituen zai; etxerik ez alabaina. Lanerako moduan jarri nintzenean Joe Egurrolak Mexikotik zetozen laborari eta entrepresaren arteko interpretari lana eskaini zidan eta horretan eman nituen hogeitahiru urte. Gaztelera ondo nekiela eta etorkin mexikarrak eta enpresaren arteko bitartekari ibili nintzen, baina makinariaren etorrerarekin batera lana gutxitu eta Idahoko Estatuko Lan Sailean ibili nintzen beste bizpahiru urtetan.
A.ðBatetik bestera gelditu gabe...
J.E.ð Saltsa guztietan sartzen nintzen/ninduten. Garai batez, bizi ninizen Homedale hiriko alkate ere izan nintzen eta ez baninizen estatuko senatore izatera iritsi, ezetzari astoak bereari eusten dion baino setakorrago helduko niolako izan zen. Ez nintzen gizon ikasia, baina demokratek hala ere tema batean.
A.ðEta noiz hasi zinen euskarazko klaseak ematen?
J.E.ðBehin, alabeharrak hala nahi izanda,'Euzko Deya'ren ale bat jaso nuen, Ogonozpe goitizenez sinatzen zuen Jose Antonio Ruiz de Alda zelarik editorea. Nik, berau, Euskal Herrian gerla zibilaren aurreko mitinetatik ezagutzen nuen. Aldizkari horrek ostera, abertzaletasunaren sentimentua berpiztu zidan eta neronek ere zer edo zer egitea erabaki nuen. Bazen garai hartan, Boise hirian, Iparramerika guztian fama gehien zuen euskal dantza taldea: 'Oinkari'. 1963an hasi nintzen 57 ikasleri klaseak ematen, astean behineko maiztasunez eta bizi nintzen hiritik Boisera ordubeteko bidea nuelarik.
A.ðZein metodo erabiltzen zenuen?
J.E.ðAbade irlandar batek Antonio Zamarripak argitaratutako gramatika bat aurkitu zuen bere etxean eta horrekin hasi nintzen. Geroago, Mexikon bizi zen Azuari eskatzen nizkion gramatikak eta honezaz gain Buenos Airesen bizi zen Pedro Maria de Irujok ere (Manuel zenaren anaia)-bidaltzen zizkidan metodoa hobetzen lagunduko zidaten liburuak.
A.ðEta zertan da zu zerrorek argitaratu zenuen metodoa?
J.E.ðNik eskutan gramatika izan arren, ingeles hiztunei begira pantsatutako metodoa asmatu beharra zegoen. 1966an argitaratu nuen lehenengo aldiz eta bi diska eta liburuska batez osatu nuen. Disketan ahozkera zaindu nahi nuen, hiztegia eta esaldirik arruntenak eskainiz. Edizio honek izandako arrakasta ikusiz, bigarrengoan, hau Idahoko Estatuaren laguntzaz, disken ordez kasetak erabili nituen.
A.ðEz da hor amaitzen zure liburu produkzioa..?
J.E.ðKlaseetan ari nintzela, gure historiaz ezer gutxi genekiela jabetu nintzen eta gai horri heldu nion, bertan bizi ziren euskaldunen kultur maila jasotzeko asmoz. Honen haritik, 1914ean Boiseko unibertsitateak bidalita Oinatin izan nintzen hemendik joandako amerikarrei euskara eta historia erakutsiz. Horretarako liburu parea idatzi nuen: 'Euskaldunen historia gronologikoa' eta Lauaxetari dedikatu nion 'Euskaldunen partaidetza Espainiako Gerra Zibilean', biak, jakina, ingelesez. Eta oraingoz idatzi dudan azkonekoa autobiografikoa litzateke. 'Kashpar' izenburuz iaz argia ikusi zuena.
A.ðZergatik biografia horren gazterik?
J.E.ðEuskal Artzainaren irudia desmitifikatu nahi nuelako. Nire bizitza mugitu eta intentsoan oinarrituta euskaldunak artzai baino zerbait gehiago ere izan gaitezkeela erakutsi nahi izan diot ameriketar arruntari. Artzantzarako jaioak ginen eritzi zabaldua aldatzeko.
Joe beraren esistentziaz ezer jakin aurretik, ikusia nuen nik Boiseko liburudenda zentraleko erakuslehioetan 'Kashpar' izenburuko libururik. Zeinek pentsa euskaldunei buruzkoa, handik hamabost egunetara topatuko nuen pertsonak idatzia zenik!!.
Joe Eigurenekin buruturiko elkarrizketa honen ostean, 'Boiseko euskal museojatetxea' gaia izango da datorren astean jorratuko duguna.
FRANKIE TAI
42-43
Gaiez\Ekonomia\Lehen sekto\Artzantza
Pertsonaiaz\EIGUREN1
Egileez\TAI1\Ekonomia
Gorka Arrese
J.L. Zabala idazleari elkarrizketa
«KAKA ESPLIKATZEN» NOBELA ARGITARATU DU EGUNOTAN, KONTU AUTOBIOGRAFIKOAK FIKZIOAREKIN JOKOAN
J.L.Zabala «Perisonaia bakarreko idazlea izan nauk orain arte» Lau liburu plazaratu ditu Zabalak bost urteren buruan, denak narratibari lotuak betiere, «Kaka esplikatzen» berri hau bere bigarren nobela izaki. Xabier Nolotolon pertsonaiaren bitartez, idazle baten barne bakar hizketa irakurriko duzu gutun luze tankeran.
"Liburu oso pertsonala dak, baina hor esaten dena nere bizian oinarrituta badago ere, fikzioaren zerbitzuan jarri diat"
Alemaniako hiri batetatik bere jaioterrira itzuli den pertsonaiak, Virginia izeneko neska lagun bati izkiriatzen dion eguneroko modako gutun batez abiatzen da Juan Luis Zabalaren kontakizuna, nolabait nobelaren hariaren aitzaki eta egitura bilakatuko dena, gure iduriko berezko muina orrialdeetan barrena tartekatuko dituen artikuluak eta block-eko gogoeta oharretan bait datza.
«Oharrak orain hiru edo lau urte izkiriatu nizkian eta artikuluak azken bi-hiru urteotan 'Hemen' argitaratuak dituk. Materiale horrekin nobela proiektu batetan sartzeko ideia bururatu zitzaidaan, eta beka baten dirulaguntza baliatu dut horretara jartzeko. 88ko urrian hasi nian berez nobelaren tajukera eta abendurako bazegoen lehen idazketa, 89ko martxorako amaitzeko berridazketa eta zuzenketak".
ARGIA.ðAutobiografikoa duk nobela neurri handi batean.
J.L. ZABALA.ðBai, liburu hau oso pertsonala duk, baina noski, hor esaten dena nere bizian oinarrituta balbin badago ere, fikzioaren zerbitzuan jarri dizkiat gertaera gehientsuenak.
Xabier Nolotolon pertsonaia aspaldidanik asmatutakoa du Juan Luisek, nahiz eta bere bixki siamesa bailuen agertzen digun pasartez pasarte, eta bere burua aldiz Eric Vington lagunarengan kokatu duen, nobelako bigarren mailako pertsonaia antzo.
J.L.Z.ðPertsonaia bakarreko nobela duk, bai, eta hori duk hain zuzen orain arte izan dudan prolema, pertsonala bakarreko idazlea naizela. Liburu honek daukan koxka, zebait irakurlerentzat akatsa izango dena eta beste batzurentzat agian aberasgarritasuna, zera duk, oso barrura begira egindakoa dela.
A.ðBarne gogoeta duk nobela osoa. Esistentziala, eta batzutan pertsonaiaren terapia moduko beharra...
J.L.Z.ðIstorioak bere barrua argitzeko eta espresatzeko baliatzen dizkik. Pertsonaiak berak aitortzen ziguk ez duela kaka esplikatu besterik egiten, eta azken finean bere penak kontatzen ari dela. Baina ni saiatu nauk kaka esplikatze hori literatura aldetik unibersalizatzen edo.
A.ðNorbanakoaren etsipena konstante bat duk, ezta? Bizitza alternatibo baten sinesten duen pertsonaia duk (irati libreak, squatterrak...), baina porrotera datorkio gero guzti hori.
J.L.Z.ðHirira heltzerakoan gauza berriak ezagutzeko irrika dik, guzti hori ezagutu ahala nolabaiteko deslilura sortu eta burges ttiki bat bihutu arren, eta hala ere azkenean horri ere uko egiten ziok eta zer egin ez dakiela geratzen duk. Garbi agertzen duk, hori bai, bizitza alternatiboaren deslilura, eta batez ere gaztetasuna galdu duela konturatzen dela nobelaren hasieratik amaiera bitartean.
Printzipioen deilarapen ugari topatuko dugu lan honetan, gizarte eta politikari buruzkoez gainera, literaturari dagozkionak nagusi; esate baterako: «Zenbait lagunek hizketan baino hobeto idatziz adierazten ditudala kontuak esaten didate. Eta ez diet ezetz esaten. (...) Arriskutsuegia da hitz egitea. (...) Astiro idatziz gero, erraza da gezur zintzoak esaten asmatzea, gure egia adieraziko duten gezurrak. (...) Ez dizuet inoiz ere egia osoa esango, egia guztia, zeren hala egingo banu defentsarik gabeko ume negargarri, erridikulu eta egoista ikusiko zenuketen.
Idaztetik biziz
Bost urtetan lau liburu idatzi du Juan Luis Zabalak, eta Bideo Eskolan irakasle izanez aparte, idaztetik bizi delarik gaur egun.
J.L.Z.ðTira, bai, idaztetik bizi naizela esan zitekek, baina ikusten diat horrela ez dagoela segitzerik. Urte baten beka bat jaso dezakek, sari bat hurrengoan, eta liburua argitaratutakoan ere zertxobait iristen duk, gutxi bada ere. Baina nere ekonomia mugatuta zegok zeharo. Ez zekiat nola bizi naizen ere oraindik. Gainera, segurtasun falta izugarria etortzen zaik, ez bait dakik idazteko ideiak izango dituan ere. Ez zekiat noiz arte iraungo dudan honetan...
Azkoitiar honek aitortu digu bere istorio gaztiak bere oso baitatik ateratzen dituela. Ostera, norbaitek esan zuen behinola, idazle gehienen bizitzak arrunt samar izan ohi direla eta, beraz, nork bakoitzaren kontu eszepzional propioak kontatzekorik edukitzen ez dela normalean. Eta bere buruari egiten dion galera bera luzatu diogu geuk ere:
A.ðNoiz arte pertsonaia bakarreko kontakizunekin?, hire barne obsesioekin?
J.L.Z.ðBizitzako gauza arruntetan aurkitzen dituk kontatzea merezi dutenak. Dena dela, aldatzen ari naizela ohartu nauk, orain arteko narratiba poetiko samarrak, barrura begira eginikoak beste bide bat hartu dezakeela.
GORKA ARRESE
50, 51
Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\ZABALA5
Gaiez\Kultura\Literatura\Argitalpena\Narratiba
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Literatur l
Pertsonaiaz\ZABALA5
Egileez\ARRESE1\Kultura
B. Artola
Mikel Olazabal kazetariri elkarrizketa
Mikel Olazabal. ETB-2ren ondoren, epe berri bat hasi da euskal telebistan.
Mikel Olazabal kazetari munduan Eginen hasi zen, denboralditxo batean erredakzio lanetan arituz, baina 1983an, ETBn sustituzio lan batzuren bidez, oposizio batzuk atera eta kirol saileko kazetari postua eskuratu zuen.
ARGIA.-Zein balio dauka egun ETBk?
Mikel Olazabal.-Bere eragina dexentea da, euskararentzat onuragarria da, baina badaude hobetu beharreko gauzak. Hizkuntzaren aldeko tresna bat da, eta ETB-2 baztertu behar dela pentsatu gabe, telebista barnean epe berri bat hasi dela uste dut. Ia euskalduna den kate bat dugu eta gero kate erdalduna. Jakina da ETB-2k ETB-li konpetentzia egiten diola baina azken finean sustrai bereko bi fruitu dira, helburu berekin.
A.-ETB.2 erdal merkatuko gaia izanik, nola planteatzen dute pribatuekin izanen duen konpetentzia?
M.O. -Argi dago azterketa sakon bat egin behar dela. Ongi finkatu behar da zer lortu nahi den bigarren katearekin eta egundoko konpetentzia horri aurre egin. Une txarrak izango direla pentsatzen badat ere, ez dut uste inoiz ETB-2 desagertuko denik. Zorionez edo zoritxarrez bigarren katea nahiko hedatua dago, baina zerbait galduko du.
A.-Kirol saila produkzio propio mailan aurrenetarikoa izateak zer suposatzen du zuretzat?
M.O.-Niretzat barne produkzioa ahal dela, zabaldu egin behar da baina kontutan hartuz hau telebista txiki bat dela eta batipat koprodukzioaren bidetik jo behar du ETBk. Lehengo urtetan eginikoa hobetu dezakela uste dut eta kulebroiak adibidez, nire gustokoak ez izan arren, beharrezkoak dira. Telebista ikusleentzat egiten da eta gure helburua audientzia lortzea da. Agian filosofia bezala ez da oso ona izango horrelakorik ematea baina praktikan jende askok ikusten ditu gero. Agian izan daiteke, zergaitik ez diogun ematen gauza hobeago bat, baina hauek behintzat erantzun on bat jasotzen dute eta ni ez nago ez aurka edo alde.
.-Ez al da kontraesan bat, kirol saila eta informati. boen zuzendaria pertsona bera izatea?
M.O.-Ez dut uste. Informatiboetan 'kolorea' ikus daiteke eta kirolak aldiz 'kolore' gutxien antzematen zaien saila da. Egitura aldetik, ni bat nator zuzendaritzarekin, bestela ez nuke inolako ardurarik jasoko. Ez dut egitura eztabaidatzen. Gauzak garbi eduki behar dira, ongi neurtuz. Lanak lasai egin behar ditugu, gure emaitzak 10 urte barru neurtuko dira hizkuntza mailan. Balantze historiko bat eginaz ikusiko dugu hori, baina sakoneko arazoa euskal telebista bat egin behar dugula da. Hau da, euskalduna baina telebista bat, hau ez da ikastola bat, helburua ez da hizkuntza irakastea, medio honek ez du euskara salbatuko. Euskara salbatuko da, Euskal herriko biztanleek nahi badute. Orain euskara ikasteko askoz ere erreztasun handiagoak daude, uniberstitatean ere ikasi daiteke euskaraz eta apostua pertsonala da. Gizarte euskaldun bat normalizatzeko euskarazko egunkariak edo astekariak direnak eta beste medio denak laguntza bat dira.
B. ARTOLA
61
Gaiez\Hizkuntza\Euskara\Ekitaldiak\Kilometroak
Gaiez\Gizartea\Irakaskuntz\Eskolak\Ikastolak\Ekitaldiak\Kilometroak
Pertsonaiaz\IDOIAGA1
Pertsonaiaz\ZENDOIA2
Egileez\ISASTI1\Hizkuntza
Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Aurkezleak
Gaiez\Komunikabid\Kazetariak
Pertsonaiaz\OLAZABAL3
Egileez\ARTOLA3\Komunikabid
hemeroteka
1260. zenbakia | 1989-09-24
1258. zenbakia | 1989-09-17
Lege Oharra
RSS sindikazioa 