Allande Sokarros
Junes Cazenave idazle eta hizkuntzalariari elkarrizketa
Junes Cazenave: "Euskal herriaren borroka ontsa jarraikitzeko behar da jakin nor zen Zumalakarregi"
"Ibañeta " pastoralak erdietsi zuen arrakasta izugarriak hedarazi zizun Junes Cazenave Haragile, zuberotar idazle eta hizkuntzalariaren ospea. Alabaina, bai obra nagusi horren aitzinetik eta bai ondotik,zaiko parroliaio erretora den euskaldun gartsu horrek, beste lan anitz bazizun eta baduzu buruturik. Horien artean bat baizik ez aipatzeko, hau litzateke, "Zumalakarregi" pastorala, datorren udan ibar eskuineko herriek (Alzai, Alzabebeni, Zunharreta, Auhane, Sarrikota gaine eta Lakarrik) ematekoa dena. Aipagai ditugu ere, azken denbora horietan, aita Junesen beste lan berri bat, hala nola frantses-zuberera hiztegia, zuberotar aditzaren egituratzea, irrati ikasgaiak, eta lehenago bezalako asto laster baten prestatzea.
GALDERA: Orain bera jakin dizugu, zuk aspaldixkan moldaturik duzun "Zumalakarregi" pastorala, Altzaiko herrriak emanen duela datorren udan. Pentsatzekoa da delibero horrek bozkariatu zaituela?
ERANTZUNA: Bai, prefosta bozkariatu naizela Altzaik eman nahi bait du pastoral hori. Erran duzun bezala, aspaldian moldaturik dizut pastoral hau. Badituzu orain bezala 9 urte-eta nahi nizun Zumalakarregiren hiltzearen 150. urtemugarako emanik izan zedin. Lehenik Larraine abiatu züzün hortarat. Baina herri hau ðbeste anitz bezalaðttipitu bait da eta ez bait da gehiago ekaia jendeen aldetik, ez zizun eman ahal izan. Hola, ez genizun eman ahal izan ordu haietan.
Eta orduan, oraingoan, Altzai eta Lakarrikðbigarren herri hau ez dizugu ahantzi beharðnahi dizute eman eta hori gauza ona duzu.
GALDERA: So egile gehienek ez dituzu dudatzen pastoral baten moldatzea nolako lana den. Ideia baten izateko, ahal dezakezu aipatu, zuk, nola egiten duzun holako lan baten burutzeko?
ERANTZUNA: Holako lan baten burutzeko, lehenik hasi behar duzu...! Eta haste hastean, gai edo sujet bat hartzen duzularik, behar duzu ikusi non edirenen duzun ekaia, erran nahi bait da dokumentuak. Nire lehen-lehen lana duzu orduan, dokumentuen txerkatzea eta gero haien ikertzea, irakurtzea.
Hala, Zumalakarregiren izkiribatzeko dokumentu anitz irakurri dizut, erran dezagun 15-20 liburu nonbait. Liburu horiek, gehienak, espainolez izkiribaturik dituzu edo pürü erdaraz. Bazitüzün bereziki bi liburu, bata ezaquna dena ðorain «Xaho pastorala» eman bait duteð"Voyages en Navarre au temps de l'insurrection des Basques", zeinetan ere Zumalakarregi anitz aipaturik bait da, eta bestea aldiz, Gaetan Beunoville-k idatzi zuena orain dela aspaldi. Azken hau oroitzen dizut irakurririk gazte nintzelarik eta eder antzeman nizun Zumalakarregiren bizitzea. Honela izan duzu deliberatu dudala bizitze horren izkiritatzea.
Arren, behar duzu gaia anitz ikertu eta behin hori egin ondoan ikusi nola behar duzun hobekienik moldatu pastorala. Horrek erran nahi dizu ikusi behar duzula zer agitzen zen denbora haietan, zerk ekarri zuen Zumalakarregi bere hautuetara, zer ziren bere ideiak.
Uste dizut mementu haietako arrenkuretan biga bazirela nagusi. Lehenik, ordu haietan nekazari edo laborariek galtzen zituztela beren lurrak. Liberal aberatsek erosten zizkizuten eta orduan ez zituzun aisa bizitzen ahal lurra lantzen zutenak. Beren etxeko lurretarik kanpo, behar zizkizuten baliatu herriko lurrak.
Bestalde, Zumalakarregik, beste euskaldunek bezala, ikusi zizun liberalek nahi zutela galerazi euskaldunen Foruak. Orduan, mementu haietan ere, euskaldunek beren libertateen atxekirik bait ziren, deliberatu zizuten oldartzea.
Zumalakarregi, boruzagi bezala ezarri zizuten, ohartu bait ziren aitzindari handia zela, ororen arteko hoberena, segurki ere.
GALDERA: Zuberoan, pastoralak ematea, aspaldiko ohitura bat duzu. Eta, egungo egunean, atzoko berber gisan jokatzen dituzu. Zuk zer diozu, pastoralak emaiteko molde horiek, beti ber heinean mantentzeaz?
ERANTZUNA: Hor, lehendabizi berezi pastoralean diren bi gauza: ohiturak eta sujeta. Pentsatzen dut ohituren aldetik behar dugula zuzen egon eta gorde behar ditugula azkerki. Zeren, ez baldin baditugu pastoralen ohitura horiek atxekitzen ez duzu ja pastorala. Bestalde, baduzu orduan gai edo sujeta eta hau aldiz kanbiatzen ahal duzu. Ene pastoralen arabera ageri duzu nola ezarri dudan, alde batetarik Santa Graziko herriaren historia "Santa Grazi'' idatzi dudalarik, eta bestalde Euskal Herriaren istoria, "Ibañeta" izkiribatzearekin.
Lehenaren gaia züzün herriska baten mendez mendeko bizitzeaðoraingoa ere hasi nauzu piska bat aipatzenðeta, bigarrenean aldiz, nahi nizun erakutsii nola Euskal Herriak, bere historiako zati batean ordu latzak iragan zituen eta nola behar izan zuen oldartu Karlos Handiaren kontra.
Nahi izan dizut ere erakutsi mementu haietan nola Euskal Herria bere ohituren atxekirik zen, Karlos Handiaren asmoa zelarik aldiz ohitura horien galeraztea Euskal Herrian ere, bestetan egin zuen eran.
Orduan, bi pastoral horietan, ez duzu, aitzinetik bezala, gaia gizon baten bizitzea, baina bai herrixka baten edo Euskal Herri osoaren gorabeherak aipatzea.
Gero, izkiribatu nizun "Pette Basabürü" eta honekin nahi nizun erakutsi nola, orain ere, baditugun, aitzinetik gure herriak izan dituen ber nekeak. Neke horiek ditugunaz gainen, nahi nizkizun pastoral batean ezarri eta hontakoz, oraingo gaia izanik ere, segida bat bezala duzu lehen beste bi pastoraletarik. Zeren, «Pette Basabürü» nola «Maitena Basabürü»etan aipaturik dituzu gure ohiturak, gure bizitzea eta ere nola nahi dugun gorde gure izate berezia, gure mintzaera. Bestalde, izkiribatu dudalarik «Dabid Errege» eta «Jutith» pentsatzen dizut, honek ere, parekatzen ahal direla Euskal Herriko historiarekin. Ezen, liburu sainduek mundu guztiko herrietako historiak kondatzen dituzte eta zinema edo antzerkian hartzen diren gisa gai horiek, nik hala-hala, pentsatzen nizun baliatzen ahal genituela pastoraletan. Orduan, gai horietan ere, manera batera oraingo Euskal Herriko bizitzea sartzen da. Gero, orain Zumalakarregi. Gai honetan prefosta, gizon baten aipaldia egiten da, baina jadanik erran dudan bezala pastoral hau ontsa ikertzen baduzu bi gauza nahi izan ditut agerrarazi: alde batetik, nola nekazariak puntu haietan, adakituak zirela bere lurretarik eta nola ere euskaldunek nahi zituzten beren foroak, erran nahi bait da beren libertateak begiratu.
Uste dizut Euskal Herriko borrokaren ðeta bereziki oraingoarenðontsa jarraikitzeko behar dela jakin zer izan den Zumalakerregi lehen Karlistadan.
GALDERA: Beste gai batera iragan gaitezen orain. Datorren urtean, Frantziako errepublitak bere historiaren balentria handi bat ospatuko du, erran nahi bait da, 1789ko iraultzaren bi mendetako urteburua. Anitzek badakigu gertakari hauek nolako hondoramenak etarri dituen Ipar Euskal Herriari eta zuk, horien oroitarazteko, zerbait nahi izan duzu prestatu. Aipatzen ahal diguzu gauza hori?
ERANTZUNA: Ez nizun pastoral bat egiten ahal gai horretaz zeren, alde batetik lan gaitza bait da, eta bestalde, ez dizut ikusten nork ematen ahal zuen pastoral hori, oraingoan Iparralde honetako giroan. Orduan, hontakoz beste manera batera ikusi dizut.
Ez duzu behar ahantzi, Zuberoan, eta egungo egunean baldin badugu pastorala, aitzinetik bagenituela beste antzerki mota batzuk, maiseatzeko edo irri eginarazteko. Horiek deitzen zitüzünðzenbait bederenðAsto Lasterrak.
Orduan, Frantziako iraultzaren bigarren mendearen gure manerara ospatzeko mota horretako lan bat nahi izan dizut egin, erakutsi nahi bait nuke zer hoben handiak egin dizkigun iraultza horrek gure nortasunari buraz, gure azken libertateak ezeztatuz. Arren, Asto Laster baten egitea deliberatu dizut eta hau 8 Satanerietan moldatu dizut, zeren, maiz, Asto Lasterrak Sataneria moldean idatzirik bait ziren lehenago. Erran genezake Sataneriak direla jelkaldi edo agerraldi batzuk bezala.
Asto Laster baten hautua egin dizut ere, nahi nuelakoz ikusgai hori pastoral bat baino arinago izan zedin. Ezen, pastoral bat leku batean ematen duzu behin edo birritan eta gero horretan gelditzen duzu. Aldiz, Asto Laster hau nahi nizuke erakutsirik izan zedin gune anitzetan eta horretarako arin behar zizun izan. Halaz, honen jokatzeko ez duzu hamar bat arizale baizik behar, pastoral batek aldiz, 50 bat aktore galdatzen duelarik.
GALDERA: Pastoral egile bezala ezaguturik zara Euskal Herriko bi aldeetan. Baina euskal kulturaren aldeko zure lana ez duzu horretan mugatzen, hizkuntza sailean bereziki lan nasaia burutzen bait duzu. Aipa dezakegu besteak beste, frantsesetik zuberoerarako hiztegi baten lantzen ari zarela. Egungo egunean zer heinetan da lan hau?
ERANTZUNA: Nire aldetik badituzu orain 5 urte, nonbait han, bukatua dudala. Lan handia izan da, zeren 33 urtez aritu bait naiz horretan. Irudi zait halere, holako lan sail bat ez dela inoiz bukaturik eta behar nukeela oraino arte denborarik hartu hobeki osotzeko. Beno noizbait gelditu behar bait da, horretan utziren dizut...
Hiztegi honek, hola hola ere badizu 100.000 hitz eta errandura baino gehiago sartuzik.
Lan baliosa dela pentsatzen dut, zeren eta hemen, Zuberoan berean, hiztegi bateratu baten eskasia sendi bait dugu. Gure herrialdetik kanpo ere balia daiteke hiztegi hau, hala nola Hegoaldean. Ezen, Hegoaldekoek irakurtzen badute frantses hizkuntzan izkiribaturik diren idazki edo liburu batzuk, ez dizute, beharbada, beti ulertzen zer erran nahi duen holako hitz batek edo halako errandura batek. Orduan, hiztegi hau, lagungarri izan daiteke berentzat.
Arren, xuzenago erraiteko zertan garen hiztegi honen agerrarazteari buruz fotokonposizionea egiten hasirik dira, eta horrek esperantza ematen diguzu hilabete zenbaiten buruan agertuko dela.
Holako lan baten argitaratzeko ez bait nintzateke gauza izanen, hortaz baditut galdaturik diru lagungo batzuk hantxe hortxe, esperantza handia dizugu,-ez Iparraldeko aldetik zorigaitzez, baina Hegoaldetik bai, Eusio Jaurlaritzak hitzeman bait digu lagunduko gaituela.
Pentsatzen dizugu ere Bizkaia eta Gipuzkoako Aldundiek hiztegi horietarik honenbeste bat erosiko dutela eta hortakoz, lagungoa horiengatik abiatzen ahal gaituzu lan horren egitera.
Nahi genuke kausitu agerraraztea "Zumalakerregi" pastorala emanen deneko, parada ona bait liteateke ezagutarazteko.
GALDERA: Zuberotar mintzo adar edo euskalkiaren aditzari ere lotu zara. Sail gogor horrekin nola egokitu ahal izan zara?
ERANTZUNA: Bai, egia sail gogorra dela eta gainera, guk zuberotarrek, ez dizugu ontsa ezagutzen gure zuberotar aditza.
Halere, uste dizut gure mintzoaren aditz hori oso aberatsa dela eta merezi duela ezaguturik izan dadin.
Orduan, nik aditza hori errotik hartu dut, agerrarasiz egitura edo estruktura. Eta egitura hori ikertzez, uste dizut aisago izanen dela gero aditza horren erabiltzea. Ohartu behar duzu gauza batez: guk, zuberotar aditza hori ez dugula inoiz izkiribatzez ikasi eta ahozkatzean baizik bermatuz beditugu izugarriko nekeak ikusteko zein den zuzenena, estruktura edo egitura. Ezaqutza hori, ene lan hau egitez, uste dut anitz aitzinaturik dela, baldin badut ere oraino puska zenbait argitzeko.
GALDERA: Hau ere argitarazteto gogoan zenuke beraz?
ERANTZUNA: Bai, behar dizugu lehenik ontsa burutu eta gero hortarik landa, agertzen ahal balitz hiztegiarekin batean ðeta nork daki, uste dizut esperantza bat izan ahel dugula horri buruzðontsa liteke. Eta balio dukezu euskaldun guztiek gure euskalkiaren aditza barna dezan. Balio du, azken batean, aberastasun handia bait da.
ALLANDE SOKARROS
59-62
Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\CAZENAVE1
Pertsonaiaz\CAZENAVE1
Egileez\SOKARROS1\Kultura
Iñaki Camino
Pello Lizarralde idazleari elkarrizketa
"HATZA MAPA GAINEAN", BIGARREN NOBELAK ZINE TEKNIKEZ GAIN UDAZKENAREN PRESENTZIA
Pello Lizarralde: "Asko kezkatzen nau narrazioaren erritmoaren problemak"
Gaztaroko poemen argitaratzen gasi zen Pello Lizarraldek gehiago heldu dio narraziogintzari. "E Perricoloso Spoghersi"ren hariari utzi eta moduz ihardun nahi duela aitortu digu. Idazten hasi zen garai haiez eta egungo egoeraz ere mintzatu gara.
«Hatza mapa gainean» deritza Pello Lizarralderen azkenengo nobelari. Aurretik beste hiru proiektu bazterrera utzi ditu irudi obsesibo batetik sortutako hau idatzi arte. Etxetik ihes eginik geltoki batean hormaturik hil zen Tolstoi eduki du gogoan.
"Heriotze gogor hark inpresionatzen ninduen, obsesio hau botatzeko beharra sentitu nuen. Horrekin batera lotzen dut aspaldian nuen irudi bat".
Liburuaren hasiera da: pertsona bat euripean ihesean babes bila lastategira sartu da eta mementu hartan itzal besterik ez den batekin topo egiten du.
"Horrek proiekzio zuzena izan du lanean, irudi oso ederra iruditzen zait, oso nerea. Gero irudi horren desarroiloa etorri da".
Helburu narratiboez galde egin diogunean, ez digu erantzun zehatzik eman nahi izan, razionalizatze horiekin ez bait da oso gogoz sentitzen. Argi du hala ere, «E Perocoloso Sporghersi» aurreko lanetik salto bat egin duela.
"Uste dut oso hari gogorra zela, hasi eta bukatua zegoela eta uste dut salto egitea lortu dudala. Ez da oraingoa segitzekotan hain gogorra".
Narratzeko orduan hartu beharreko erritmoak kezkaturik, suspentsea baliatzen du, zineak horretan lagundu egin diola aitorturik. Poliki idaztea ere garrantzizko dakusa.
"Uste dut suspentsea eta tensioa, tensioa eta erritmoa oso hari tiratua dela, eta hari tiratu hori, nere ustez, ongi neurtua dago nobelan".
Udazkena mundu erreferentea
Liburua xumea iruditu zaigula esaten diogunean, ez du inongo arazorik erakusten onartzeko.
"Gainera ez dut inongo pretentsiorik. Nik ez dut ergel bat bezala liburua defenditzen indarrik gustatuko. Neri babarrik interesatzen zaidana da eritziak jasotzea".
Pelloren nobelan ez da zail gertatzen zentzazioen erreinu moduko zerbaiten sumatzea. Beretzat inportantea gertatu da udazkenaren presentzia.
"Neri gertatu zait azken adi honetan udezkenaren berraurkitze bat, eta udazkenak berak sujeritzen dituen gauzak zabalak dira. Erreferentzia mundu hori oso erabargarria gertatu zait erabateko garrantzia du nere ustez".
Poesiak beregan zer leku duen galdetuz gero, damutu hitza gogozko ez bazaio ere, aditzera ematen digu normala dela adoleszentziako poema haiek oroitu nahi ez izatea.
"Guri mesede egin ziguten 18-19 urtetan poema haiek argitaratu zizkigutenean, baina beste aldetik uste dut mesede kaxkerra egin zigutela, "aholkuak ematekotan perspektibaz egin behar bait da".
Irakurlearen ikuspundutik, eta ez kritikoarenetik, egun puntako idazle direnak garai bateko ('zaharrak') direla diosku, Izagirre bat edo Atxaga bat. Irakurle zaletuagoa deritzo ordukoari, eta uste du bazela bestelako gose bat orduan. Orain, bere ustez berotasun pixka bat falta da, eta gauzak konplikatu egin dira zaildu. Merkatu interesetan, editorialen ugalketan, konpetentzian eta gobernu hauei jasan behar zaizkien laguntzetan argitasun pixka bat aurkitzea gustatuko litzaioke. Egungo euskal literaturari irakurtzen jarraikiaz,
"irakurtzen dut, eta gehienekin aspertu egiten naiz, ez dut esango oraingoa hobea edo txarragoa den. Agian ni lehen beste bat nintzen eta beste begi batzurekin irakurtzen nuen".
IÑAKI CAMINO
Garai zailagoak oraingoak Lizarralderentzat.
66
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Literatur l
Gaiez\Kultura\Literatura\Argitalpena\Narratiba
Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\LIZARRALDE2
Pertsonaiaz\LIZARRALDE2
Egileez\CAMINO1\Kultura
Lorea Agirre
Edorta Gonzalez idazleari elkarrizketa
EUSKARAZKO LEHEN ZIENTZIA FIKZIOZKO NOBELA KALERATU
Edorta Gonzalez: "Errejistro zientifikoa eta literarioa arras desberdinak dira"
Biologo, irakasle, Elhayorren kolaboratzaile eta literaturzale dugu Edorta Gonzalez. Zuzenki joan da bere leben nobela argitaratzera, eta zientzia fikziozko lehena. Mayi Pelot eta bestek egin du lehendanik ere zenbait ipuin, baina ez hain saio luzea.
Literatura bere hobbya eta zientzia fikzioa bere droga dela dio. Ondorioz, "ikasirik euskaraz ez zela zientzia fikzioari buruzko ezer idatzi horretara ausartu naiz. Egia esan ez dabit ausardia edo suizida izatea den. Zientzia fikzioak beti du gaur egungo mundua oinarritzat; beti hartzen dira gaur egungo kontradizioak eta hauek izan dezaketeen bilakaera asmatu edo suposatu. Ehun urte barru gauzak izugarri aldaturik izango dira".
"aldaketa prozesu hau gero eta azkarrago doa eta hemendik ehun urtetara hemen bagaude ziur gizartea zeharo aldatuta egongo dela Edortaren ustetan.
2080 gizartea: Azken belaunaldia
Liburuaren haria:
"zientzilari bat protagonista; honek aurkikuntza handi bat egiten du: beste pertsonen burmuinetan biotxipak sar ditzazkeela. Eta honekin pertsona hauek izugarrizko inteligentzia lortzen dute. Eta gainera biotxip hauek ugalduz doazelarik espezie berri bat sortzen da. Hau izango da belaunaldi berria eta bestea tituluak dioen bezala azken belaunaldia.
Liburuan kontradizio eta arazo ugari azaltzen da:
"batetik kontrol sozial izugarria gobernu teknologizatu eta tiranoa arazo etikoak askatasunaren arazoa progresuaren kontrako jarrerak gizabanakoaren alienazioa... egoera nahiko gogorra. Beharbada hortara goaz".
Etika arazoak maila desberdinetan agertzen dira.
Zientzilariak dituen arazo pertsonalak bere lana aurrera eramateko bai gizartearekiko eta bai boterearekiko. Gero boterearen etika zeinak nahi duen bakarra botere eta kontrol gehiago izatea da eta bestetik herriaren etika nik uste gaur eguagocren nahiko antzekoa dena: superbizitzea .
Gai, kontzeptu eta errejistro berriak
Inoiz ez denez euskaraz zientzia fikziorik egin, errejistro berriak hala nola kontzeptu berriak sortu behar dira. Edortak dioskunez,
"errejistro zientifikoa eta literarioa arras desberdinak dira. Nire liburua bien arteko zerbait da ze oinarri zientifiko minimoa beharrezkoa bait da. Hizkuntzaren aldetik arazoak egon dira. Kontzeptu berriak sortu ditut ondorioz hiztegi berria sortu behar. Adibidez hologramagailua: hau da hiru dimentsiotan ikas dezakezan bideo-konferentzia bat. Bestetan asmaturiko objetu bat gure gizartean antzeko esanahia duen hitzaren izena jarri diot, hala hola Berlingo harresiko pasabidearen izena CPC astroportuko kontrol sistimaren izena da".
Nobelaren tratamenduan espazioa eta denboraren erabilera lineala da.
"zientzia fikzioa behintzat jendearentzat ulergarriagoa bait da".
Liburuan plasmatu nahi izan dituen berrikuntzatariko bat Onomatopeien erabilera da:
"uste dut euskal literaturan ez direla gehiegi erabiltzen eta honekin euskarak galtzen duela honela halako dokumentazio lan bat egin dut".
Liburua idazterakoan estiloa dela eta,
"modu nahiko zinematografikoan entseiatu naiz. Hots lehenik irudi bat eraibitzen dut eta gero hori isladatu. Errazagoa zait irudia sortzea hitzak baino".
Edortak helburu desberdinak ditu liburuarekiko. Batetik, zientzia fikzioaren zale den euskal irakurleari aukera bat ematea. Bestetik, idazle kontsagratuei desafioa egitea ea bide honi jarraitzen eta hobeagotzen ausartzen diren.
"ldazle hauen handicapða zientzia izango da eta nirea agian euskara. Gutxienez halako eztabaida bat sortzen bada ez dago gaizki .
LOREA AGIRRE
67
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Literatur l
Gaiez\Kultura\Literatura\Argitalpena\Narratiba
Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\GONZALEZ4
Pertsonaiaz\GONZALEZ4
Egileez\AGIRRE9\Kultura
Iñaki Zubiondo
Raphaël Lassallette, Hendaiako alkateari elkarrizketa
Raphaël Lassallette, Hendaiako auzapeza
"Ez dut Autodeterminaziorik nahi, oso ongi nago Hexagonoan"
Hendaian 1936an sortua, Donibane Lohizunen irakasle, Hendaiako alkatea dugu Lassallette 1981etik, bere aurreko jaun merak osasun arrazoinengatik dimisionatuta. Sozialistak, komunistak eta abertzaleak hartzen zituen lista batean izan da berriro hautatua 1983an. Duela gutxi, errefuxiatu presoekiko elkartasunez Herriko Etxean zerratu zituenak ateratzera polizia bidaliz biztu zuen polemika. Hurrengo hauteskundeetan Hendaian zer gertatuko denari asko begiratzen zaio.
ARGIA.ðBadu interesa zure kasoak: PSF partiduko kide zara, eta aldi berean abertzaleak ere barnean dituen zerrendatik atera zara. Bitxia.
Raphaël Lassallette.ð Ez da bitxia. Zer defenditzen dute nerekin diren hiru abertzaleek? Euskal kultura, euskara, Euskal Herria. Nik defenditzen dudan gauza bera defenditzen dute, hemen sortua izanik nik ere sentsibilitatea bai bait dut gauza horiekiko. Ba al da inkonpatibilitaterik horren eta ene sozialista sentimenduaren artean? Ez dut bakar bat ere ikusten. Ez naiz filosofia parisien baten bozeramale, inondik ere. Betiko ene desioa izan da ahalik eta jende gehien biltzea bere herria, justizia eta solidaritatea maite duena. Hori bait da ene sozialismoa, beste gauzei ez diet erreparatzen.
A.ð Hurrengo hauteskundeetan segiko al du elkarlan politika horrek? Zure eta abertzaleen artean harremanak aldatu ote diren entzun dugu...
R.L.ðEz dut ikusten zertan aldatuko ziren. Gure zerrendan diren abertzaleekiko harremanak lehengoak berak dira, ez dago diberjentzia bakar bat ere. Orain, bada mundu abertzale bat, kanpoan, gure udal kontseiluak garatzen dituen ideiak automatikoki onartzen ez dituena, ni baino aurrerago doazenak errefuxiatu politikoei dagokienez, Euskal Herriaren autonomiaz edo independentziaz dituzten ideietan. Hauekin ere hitzegiten dut noizbenka, baina ez dakit zertan aldatuko ziren gure artekoak: lehen bezala konberjentzi puntuak baditugu, baina diberjentzi puntuak ere geratzen dira.
A.ðAurrekoan bezala, hiru izango al dira oraingoan ere zure listako abertzaleak?
R.L.ðEz dakit, gaur bertan ez dakit, erabakitzeke dago. Ostegunean izanen dugu hauteskunde aurreko lehen bilkura.
A.ð Azken urteotako udal bizitzan, zer egin du Hendaiako herriko etxeak euskal kulturaren mailan?
R.L.ðUdal mailan mila arazori egin behar diogu aurre, baina euskal kulturari dagokionez esango dizut duela bost urtetatik honuntza gure presupostuaren %la eskaintzen diogula. 1989ko aurrekontuarentzako, horrek 450.000 libera esan nahi du. Hurrengo hauteskundeetan horrek segiko du, dudarik gabe, hain bait da naturala gure herriaren aberastasuna zaintzea.
Orain, neuk hendaiarra izanik oso gutxi ulertzen dut euskaraz. Badaukat beraz zertan aurreratu. Baina ez naiz kaso bakarra, Hendaia oso deseuskaldunduta dago. Esfortzu bat egiten ari gara, dena dela, baina luze joko du.
A.ð Mugaren gainetik, Irungo udalarekin zer nolako harremanak dituzue hemengoek?
R.L.ðIrungoekin gero eta jarraipen handiagoko harremanak ditugu. Duela hamar egun bildu ginen azken aldiz, eta arazo oso bariatuak aztertu genituen: garraioari eta pasabideari lotutako gorabeherak, kulturazkoak, kirolari edo eskolari buruzkoak... Hil honen :13rako gelditu ginen, eta aurrerago joan nahi dugu. Halako jumelage batera iritsi nahi dugu, baina ez esanahi folkloriko batean: egun-pasa polit bat egin eta gero dena bertan behera uzteko, ez zaigu interesatzen. Bidasoaren bi aldeen artean harreman jarrai bat nahi dugu ezarri, eta gero eta gehiago Irundar edo Hendaiar izateko partez Bidasoako hiritar bezala bizitzea.
A.ðZertan bukatu da autoportuaren istilua? Irun aldetik sekulako lanak egin zituzten, gero berriz Mugerren egin behar omen dutela Baionako Grenet eta eskuindarren gerizpean...
R.L.ðAduanaren arazoa ez dago bukatua. eta Hendaian bezala Irunen horren itxaropena daukagu. Hendaian baditugu 500-600 pertsona garraioari eta pasabideari lotuak, eta Irunen horren bost halako. Hori bukatuko balitz, katastrofe bat litzateke guztiontzako.
A.ðEz al duzue hori bukatzeko posibilitatea gertu ikusten?
R.L.ðDudarik gabe: egun batean bukatu egingo da, noizbait ez bait da gehiago aduanarik izanen. Noiz, ordea, 1993an? Ez, beranduago. Baina egunen batean ez da gebiago aduanarik izango, eta beraz ezta horri lotuta ari den langilerik ere. Zer egin beharko du hainbeste jendek? Beren birmoldaketa prestatu behar dugu urteotan.
A.ðHorrek zerikusirik ba al du Hendaian turismoaren inguruan aipatzen den projektu handi batekin? Zeren eta kirol-portu bat egin behar omen duzue hemen, beste bat aldiz Hondarribiako aldetik...
R.L.ðOngi entzun duzu. Dena dena, Hendaian turismoa potentziatzeak ez du konponduko garraioak eta trantsitoa hondoratzearen ondorio guztia, erantzun txarra litzateke. Aduanei beste irtenbide bat bilatu zaie, baina pareleloki turismoa ere sendotu nahi dugu, nabiz eta badakigun aktibitate hori urtean hilabete batzuetakoa bakarrik dela. Baina ahuidade batzuk moldatzen lagun lezake.
A.ð Politikara itzulita, ARGIAn aipatu den hipotesi bat jakineraziko dizut: Destradek PSFn markatzen zuen ildoak etorkizun kaxkarra erakusten du eta behar bada Lassallettek erakusten duen ibilkera hobeki apreziatuko da...
R. L.ðNi ez naiz jainko bat . Lassalletteren ekipoak egiten duena da inguruko errealitatea aztertu eta hor ikusten diren arazoei konponbideak aurkitzen saiatzea. Hemendik lau edo bost urtetara zer izango den nik ez dakit.
A.ðLassallette estradizioen aurka mintzatu da, Lassallettek politika jakin bat darama abertzaleekin bere herrian... eta sozialistak agintera igota, Lassalletteren herritik kanporatzen dute lehenbiziko errefuxiatua estradiziorik gabe. Kalkulu gehiegi?
R.L.ðKalkulu txarrak. Ez dut erlaziorik ikusten.
A.ðErrefuxiatuen kasoan gertatu eta gertatzen direnak ikusita, baina ez horretan bakarrik, politika ekonomikoan eta beste 1981etik gaurdaino gertatu direnak ikusita, gustora sentitzen al zara PSF barruan?
R.L.ðGustora eta oso ondo sentitzen naiz. bai. Partidu batean ezin da ehunetik ehun ados egon, hori garbi dago. Defentsa nazionala aipatzen delarik. batzuetaan pentsatzen dut ez ote naizen serioa izango, borrokatzeko jaina ez naizelako, eta Armada bat egotea oso ondo konprenitzen ez dudalako. Sozialistak independentzia nazionalaren aldekoak dira, eta Armada sendo baten aldekoak beraz, arma sofistikatu batzuekin eta disuasio ahalmen handi batekin, nuklearra barne. Asko kezkatzen nau horrek, ez dakit zertarako baiio duen gaur Armadak zenbait milaka gazte langabeziatik kentzeaz aparte.
Baina ez naiz borrokatzeko sortu. Ene soldadugoa egin dut besteek bezala, gerra garaian egin nuen gainera, Aljerian, paratxutisten errejimentu batean. Gerra klase hori zer den ere badakit, beraz. Horrek ez nau tesi oso gerrazale eta militaristetara eraman. Eta hala eta guztiz ere, ez naiz sekula inkomodo sentitu PSF barruan, beste beste herrietako jendeekin harremanetan sartzerakoan eta ezta arazo zehatzei buruz ene eritzia ematerakoan ere. Ongi naiz Hendaiako auzapez bezala eta sozialista bezala.
A.ðJarrera horretatik, konpon biderik ikusten al dinzu euskal arazoa deitzen denari?
R.L.ð Arazoak beti elkarrizketaren bidez konpontzen saiatzen naiz, ez mitraileten edo bonben bidez. Alde guztiek elkarrizketa nahi izatekotan, konponbidea posible da. Orain, ez naiz sartuko horretarako borondaterik baden ala ez, edo nork ez duen, eztabaidatzera.
A.ð Hegoaldeko errefuxiatuekiko agintari frantsesek daramaten politika, PSFko gobernuarena, nola ikusten duzu?
R.L. - "Statu quo", egoera bat dela iruditzen zait, azken asteotan errefuxiatu politikoen egoeraren inguruan ez da halako hots berezirik izan alde honetan. Errefuxiatu horiek honuntza datozen unetik, eta beren paperak xuxen dituztela bizi diren heinean, ez dut ikusten zergatik hartu eta beste aldean jarri behar diren, gaiztakeria zehatzen errudun direla erakusteko inor gai ez den artean behintzat. Inolako delitu biolentorik egin ez duen edozein gizonek behar du hemen bizitzeko eskubidea.
A.ð Badira Iparraldeko herritarrak errefuxiatuei laguntzeagatik espetxean.
R.L.ðBigarren graduko ekintzak dira. Ene ideiak baditut horretaz, baina bada justizia bat eta berak erabaki behar du. Zein momentutan inplikatzen da norbait atera batean edo noiz egiten dio alde? Ez dakit muga non dagoen.
A.ð Terrorista hitza asko aipatzen da, baina ezkutuan edo ihesi dabilena, edo preso dagoena, ez da gustoz ari. Hor dago autodeterminazio eskubidearen falta, Herriari nortasuna ukatzea... Estatu Espainolean ez dago eskubide hori onartua, bere Konstituzioan ere ez zen sartu.
R.L.ðBegira, ni ez noa beste herrietan sartzera. Baina gauza bat dago garbi: Madrilen dago Espainia guztian agintzen duen Gobernua. Euskal espezifizitate badaguela mugaz bestalde, hemen baino askoz senduagoa. Ados. Baina euskaldunek badute botoa, badute Euskal Gobernua, ala ez dute Autodeterminazioari dagokionez hemen ere ez dugu, e? Eta ez dut nahi ere, oso ondo nago Hexagonoaren barruan. Ez diet madrildarrei aurpegiratuko euskaldunei autodeterminazio eskubidea ez emana, neronek ere ez bait dut Iparraldeko euskaldunontzako eskatzen Parisen.
IÑAKI ZUBIONDO
9-11
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\PSF
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Erakundeak\Udalak
Pertsonaiaz\LASSALLETT1
Egileez\ZUBIONDO1\Politika
hemeroteka
1224. zenbakia | 1988-12-18
1223. zenbakia | 1988-12-04
Lege Oharra
RSS sindikazioa 