Argia astekaria webgunearen hasiera
- Azken Eguneraketa:
- 2009-01-07 17:02:42
1131.zenbakia
28. zenb.
(ARGIAko . zenbakiarekin batera banatua)
1986-12-28 -- 1131.zenb
GALDERA: Hiru urte pasa dituk 400 foliotik gorako "Udazkeneko balkoia" idazten. Egunero hire kuartoan sartu eta dale...
ERANTZUNA: Egunero, bai. Gure gizaldia, gure adineko jendea, izan gaituk oso idealistak. Francoren garaian bizi izan gintuen eta guretzat politikak eta ametsek eragin handia izan ditek. Nik nahi nian gure amets horiek, gure haurtzaroa... hori erreflejatu. Orduan, okurritu zitzaidan nik ezagutzen nituen pertsonala batzuk Ollaran izeneko herri batean dantzan jartzea. Horren bidez gure bizitzak zer izan diren agertu nahi nuen.
GALDERA: Baina aurreragotik hasten duk nobela. Hire belaunaldi horren gurasoengandik.
ERANTZUNA: Erreferentzia bezala hartzeko, gu ez gaituk deusetik jaio, gure gurasoak hor zeudek. Gure gurasoek jokatu ziaten era batean, guk agian beste batean, baina guk egindako gauzetatik asko eta asko, ez al dira errepikatzen diren gauzak?
GALDERA: Ba al du?
ERANTZUNA: Ba dik sentidua bai atzo, bai gaur eta beti. Beti izango dira ero batzuk bere gelan gordeta, irakurtzen eta... Dena dela, imajinen munduan gaudela eta, pentsatu nian zergatik ez moldatu nobela kapituloz kapitulo, baina kapitulo bakoitzak bere independentzia zuelarik; horrela ez duk ibili behar 400 orritan zehar jakiteko hemen zer gertatu den, non gelditu den beste pertsonaia hura..:
GALDERA: Belaunaldi baten, hire belaunaldiaren nobela zela esan hidaan behin.
ERANTZUNA: Francoren garaia duk, ETAren sorrera duk, 68ko maiatza duk... hori dena. Gure amets egarria etabar etabar. Pertsonala batek esaten dik momentu batean, bere bizitzaren hiru edo lau urtetan egin behar izan duela agian bostehun urtetako aldaketa bat historiari begira. Hori duk gure gizaldiari gertatu zaion gauzarik bortitzenetakoa. Gu bizi gintuen elizaren inguruan, bide markatu bat zegoen, eta bapatean marxismoa, anarkismoa eta haustura haundi bat sortu huen gure mundua hankaz gora jarri zelarik.
GALDERA: Lilura ezagutu duen belaunaldia eta deslilura bizi duena da zuen belaunaldiaren ezaugarria. Atzetik datorrenak ordea, gure ondorengoak, erabateko desliluratik abiatu dira...
ERANTZUNA: Nik daukadan esperientzia ikastolakoa da. Amets batzuk genituen guk. Atzetik datozenak eszeptikoagoak direla iruditzen zaidak, indibidualistagoak direla... Aldaketarik nabarmenena hori uste diat dela, gu bizi ginen Euskal Herri baten izenean, proiekzio gizakoi bati begira; gaurko gazteak gehiago begiratzen dio bere mundutxoari.
GALDERA: Insolidaritatea, laguntasun eza hedatu dira nonnahi...
ERANTZUNA: Neretzat hori da gauzarik tristeenetakoa. Gurasoak ikusten ditudanean, bueno hor ere denetik egongo zen, baina norbaitek hitza ematerakoan, eta aurrena berak beteko zuen bere hitza, baina besteari ederki asko betearaziko zion ernandako hitza. Nik uste diat hori fundamentala dela. Eta galtzen ari da piskanaka. Batzutan pentsatzen diat politikoen eraginez dela. Egun batean gauza bat esaten ditek eta hurrengoan bestea; eta horrela hitzak bere balorea galtzen dik. Politikoek gainera hitz handiak erabiltzen dituzte, sakratuak esango nikek.
GALDERA: Hik berriz hiru urte isilik pasa eta orri guzti hauek ekarri dizkiguk orain. Zer esateko?
ERANTZUNA: (Ja, ja, ja). Herri honetan oso inportantea duk politika. Nahiz eta askotan aspertuta egon, nekatuta... guretzat hil ala bizikoa duk. Erdaraz bizi den tipo batek ez dik problemarik. Problema gurea duk. Euskaraz bizi nahi dugunona, gure herrian, gure mugen barruan. Zergatik ez dute alderdi politikoek plan bat egiten, 30 urtetarako nahi baduk, baina zehatz mehatz eginda eta esanda, "toki honetan halakotik aurrera euskara eskatuko da...".
GALDERA: Nobelaren "egunkarian", edo sarrera moduko horretan, historiak kontatzearen beharra azpimarratzen duk.
ERANTZUNA: Begira, hor... Ibon Sarasolak egin zion kritika bat Txillardegiri bere momentuan piska bat nobela tradizionalarekin eta sartuz. Egia esango diat. Iruditzen zeidak hura oso interesgarria izan zela bere garaian. Molde berrietarako lilura sortu zigulako. Inportantea zen hori. Mundura jaio. Modernotasunera jaio. Baina bueno, gu pasa gaituk nobela tradizional tradizionaletik esperimenlareraino tarteko guzti hori egin gabe. Neri iruditzen zeidak hor badagoela tarte bat eta, hor, euskal literaturaren barruan dena zilegi dela. Sarasola narratzaile orojakilearekin sartzen zen orduan. Nik uste diat erabili daitekeela eta erabili behar dela inolako konplejorik gabe. Zeren eta, neretzat, nobela duk jenero guztietan puta. Puta batek gizon guztiak onartzen dituen bezala, nobelak ere onartzen dizkik bere larruan bai poesia, bai orojakilea, bai dena.
GALDERA: Betiko galdera. Nola ikusten duk euskal literatura?
ERANTZUNA: Norbaitek esan zian literaturan dena dagoela eginda, jada ez dagoela zer esanik. Bueno, alde batetik egia duk, eta bere kontestuan hartu behar duk, baina bestetik euskaraz dena zegok egiteko. Guk bazekiagu ez dugula gauza berririk asmatuko. Hori ez duk gure helburua. Gure helburua duk hemen gertatzen diren gauzak piska bat plasmatzea. Mundu hori ezagutaraztea.
GALDERA: Zergatik ez dira kontu horiek kontatzen?
EiRANTZUNA: Gauzak nola dauden hain politizatuta, eta bestalde normala duk, hemengoa hil ala bizikoa duk eta garrantzia handia dik horrek, bada segun zer jartzen duan ba jendeak kontutan hartuko dik, eta orduan beldur handiagoa zegok.
GALDERA: Kritika...
ERANTZUNA: Kritika iruditzen zeidak oso beharrezkoa dela, baina kritika ona egitea ez duk bat ere erraza. Nonbaiten agertu da kriti ka onak jasotzea baino ez zaigula atsegin. Kritika ere erlatibizatu behar diagu. Batek kritika txarra egiten badio liburu bati, ba bueno, hala egin dio, baina ez duk mundua bukatuko horregatik. Idazle batentzat bere ofizioa duk inportanteena.
GALDERA: Saria...
ERANTZUNA: Orain dela hiru-lau urte kezka batzuk izan nizkian osasunaren aldetik eta orduan sartu ninun zulo-txiki batean, edo zulo-handi batean nahi baduk, eta, hori bai, depresiboa ez nauk behin ere izan eta esan nian "hemen aurrera egin beharra zegok, aurrera" eta horrela. Gero konturatu nauk gauza asko psikolojikoak ere badirela. Imajinazioak ere asko kontatzen dik. Uste duk osasunez gaizki hagoela; gaizki hago... baina ez hainbeste.
GALDERA: Desliluraren belaunaldia. "Udazkenaren balkoia"... udazkenean al hago?
ERANTZUNA: Udazkena duk urtarorik ederrena. Ez ziot batere inbidiarik udaberriari (ja, ja, ja), kontsolatu beharra zegok! Lehen esan diat hemen jende asko dagoela pieza batekoa. Ni ahalegindu naiz, esango diat, nik txikitan kristautasuna jaso diat modu batean, gero Ameriketan teologia de la liberación oso hurbiletik ezagutu nian, marxismoa... eta nik hori guztia badiat barruan; ni ahalegintzen nauk kanpotik jasotzen ditudanak hartzen, batzutan zerbait loratuko da, beste batzutan beste zerbait... Orduan, nahiz eta udazkenean egon igual udaberriak loratzen dik.
GALDERA: "Udazkenaren balkoitik" nobelari saria, eta Durangon "Bakarneren gaztelua" argitaratu berri duk...
ERANTZUNA: Ipuin hau, "Bakarneren gaztelua", nobela honetatik ateratakoa duk. "Udazkenaren balkoitik" nobelako pertsonaia batek idazten zian ipuin hori eta azkenean ereabat independizatu duk nobelatik Esan zidatek prueba batzuk egin nahi dituztela hortik marrazki bizidunak; ateratzeko. Pittin bat egokitzeko esan zidatek. Ikusiko diagu. Zerbait ateratzen ba duk ondo... eta bestela ezer ere ez.
GALDERA: Mikel Mendizabalek, ARGIAn egindako erreseñan, arraroa zela aipatzen zian ipuin horrek.
ERANTZUNA: Izango ez da ba arraroa! Ez nauk harritzen. Izan ere liburua ustegabeko akats batzurekin atera duk. Pentsa liburuak 17 eten zituela, kapitulu barneko pasarte desberdinak bereizteko erabiltzen diren eten horiek; tarte zuri horiek, sarritan hiru asteriskoren bidez adierazten direnak. 13eraz, ez duk zaila "De dónde vienes? Manzanas traigo!" delakoaren antzekoak ene ustez. Gertatzen dena zera duk, prebenitua ez bahago nahasketa horrek zeharo oztopa dezakeela irakurketa normal bat. Arazo hori konpontzeko argitaletxekoekin hitzegin diat eta orri suplementario bat aterako dutela ziurtatu zidatek, eten horien zerrendarekin. Beraz, dirudienez, jadanik merkatuan dauden larehun aleetatik aparte, lehen edizio honetako gainerakoek orri hori eramango diate.
GALDERA: Pena bat, ezta?
ERANTZUNA: Bai, pena bat izan duk, ze eta bestela ipuina poliki dagoela iruditzen bait zait. Ez zekiat...
GALDERA: Baina a ze putada...
ERANTZUNA: Beno, garbi zegok hankasartze bat izan dela, baina hankasartzeagatik ez zaiok inori hanka moztu beharrik, ezta? Gainera badakik okerretik zuzenetik baino gehiago ikasten dela sarritan. Bigarren edizioa behintzat hutsik gabe aterako duk, ziur egon.
Erantzunik ez dago. Izartxoaz (*) markaturiko datuak derrigorrez bete beharrekoak dira.
"Oilarraren promesa" eta "Poliedroaren ostoak" idatzi zituenak Jaurlaritzaren Mirande saria irabazi berria du "Udazkenaren balkotik" nobelarekin. Hiru urte egunero nobelarekin bueltaka. Ia ia bostehun folio azkenean. Horrekin batera, eta nobelatik sortutako aparteko bat bezala, "Bakarneren gaztelua" argitaratu berri du gaztetxoentzako edizio batean. Ez dago dudarik gutxik bezala heldu diola Juan Mari Irigoien altzarrak idaztearen ofizioari, une honetan, eta esperimentalismoen gainetik, istorioak eta historiak kontatzearen garrantzia aldarrikatzen duelarik. Zazpi maitasun istorio eta askatasun oihu bat bezala definitu du bere azken obra.
Dena dela problema bat izan nian hor, ze ikusten bait nian nobela luzea zetorrela. Eta, imajinen munduan gaudek gaur, eta gauza azkarrak eskatzen dira, eta gaur planteatzen da nobela luzeak sentidurik baduen ala ez.
Gure gurasoak. Lau pareja. Maitasun istorio klabe batean hor agertzen diat beren bizi tza. "Amaren sabelean" izena dik lehendabiziko parteak. Aprobetxatzen diat gure belaunaldikoak amaren sabelean daudenean gure gurasoek ikusteko sabelari begira zer pentsatzen zuten, beren amodioak, beren ametsak, beren aberri egarria.
Bigarren partea "Mundu zabalean" duk. Amaren umontzitik jaio gaituk. Lau pareja horietatik jaiotzen dituk zazpi neska-mutil. Horietatik hiru bikote elkartzen dituk eta bat libre geratuko da. Horregatik aipatu diat "diario" horretan "Zazpi maitasun istorio, eta as katasun oihu bat".
Nobela bakarra duk eta bere osotasunean hartu beharra dago. Baina irakurleari begira egin diat independentzia batez kapitulo bakoitza. Istorio bat gustatzen ez bazaio hurrengora pasatzea zeukak.
Maila batean ondo zegok. Uste diat gure eguneroko bizitza ere zaindu egin behar dugula. Garai batean gure gainetik zegoen proiektu baten izenean gastatzen genituen energia guztiak. Jaungoikoa, aberria... Gaurko gazteek beren egunerokotasun hori bizi ditek. Biak uztartzea litzateke egokiena agian: egunerokotasun hori bizi baina egoismo handi horretan erori gabe, kontutan hartuta non bizi garen, eta herri honetan herri bezala bizitzeko amets batzuk behar direla etabar etabar.
Hemengo beste problema da nazionalista españolak konsekuenteagoak direla nazionalista euskaldunak baino. Ikusi duk Nafarroan zer egin duten euskararen legearekin. Ri-ra, ra. Han egin ditek. Eta demokraziaren izenean gainera, gehiengoa direlako, bideratu ditek genozidio kultural bat. Komunitate Autonomoan gehiengoa gaituk abertzaleak. Zergatik ez hemen bestaldera jokatu?
Hori egitea ba zegok. Eta traumarik gabe gainera. Esango diat, ni Altzan bizi nauk. Orain dela hogeita hamar bat urte bi mila lagun edo bizi ginun. Orain berriz berrogeita ez dakit zenbat lagun. Euskaldunak eskuzabala izan behar du kanpoko jendearekin, baina hauek ere piskanaka konturatu behar dira nora etorri diren.
Nik ez diat esango goi mailako literatura egiten ari garenik, baina asko mejoratu dugula eta dignidadeko gauzak sortzen ari direla, hori bai, hori esango nikek.
Ensaio bat bezala egin diat hau. Dena zeukeagu egiteko. Gero gainera bazegok altxor oso bat ikutu ere egin ez dena. Gerra zibila zegok hor. Karlistadak. Erdi Aroko kontuak eta ez hori bakarrik, euskarazko nobela bat Hong-Kong-en esaterako.
Orduan, piskanaka lortu diat egoera hori gainditzea. Hain zuzen prozesu guzti horretan egin diat nobela hori. Eta egia esango diat, saria jasotzerakoan poza hartu diat. Baina inportantea ez duk saria, inportanteak dituk gela horren barruan pasa ditudan momentu eder horiek. Horiek dituk handienak. Hori bai ezin dela pagatu.
Erantzunak
© ARGIA.com
Lege Oharra
RSS sindikazioa