Laura Mintegi
Jose Mari Makuari elkarrizketa
Bizkaiko Diputazioari Begirada 1986eko Hasieran
Jose Mari Makua: "Uholdeen Zama Astunetik Irten Berriak Gara"
Urtea hastearekin batera, zenbait gauzari errepasoa ematea interesgarria izango zela bururatu zitzaigun, eta beste zenbaiten artean, Bizkaiko Diputazioa jarri genuen mirapuntuan. Azkenik Jose Maria Makuarekin kontaktua lortuta, hainbat gai imini genuen mahai gainean, errepasatzeko asmoz: iazko balantzea, aurtengorako aurrekontua, BEZaren eragina, EAJan hurrengo hauteskundeak eta horri buruzko bere jarrera pertsonala... Apurka apurka joan ginen, euskara lasaian, gai guztiak aletzen, oraintxe hemen aurkezten dizuegun moduan.
ARGIA.ðHitz gutxitan, egingo zenuke joan den urteko balantze laburra?
J.M. Makua.ðBalantzea baikorra da. Gauza asko egin dugu, batez ere kamio aldaketei dagokiela. Durangokoa edo Mundakakoa aurten burutu dira, eta beste hainbat gauza.
Kontutan hartu behar da iaz Eusko Jaurlaritzak eman zizkigula transferentziak, eta orduan dena izan zen berria. Konpetentzia batzu hartu egin ditugu, eta beste batzu bere gain geratu dira, eta hori izan da ekintza berria, esaterako kultura eta Asistentzia Soziala.
Konpetenzia Estreinatu Berriak
A.ð Konpetentzia hartu-eman horretan zen da nabaritzen duzun aldaketa handiena?
J.M.M.ðEzin da hobea edo okerragoa denik esan. Orain gauzak mugatuta daude. Lehen diputazioaren ahalmenak ez zeuden hain mugatuta; orain mugatuak dira.
A.- Eta mugatzetik aparte, murriztu ere egin dira konpetentziak?
J.M.M..-Mugatu esaten dudanean, lerrotu esan nahi dut, eta ez urritu. Alde batetatik bai urritu dira, beste aldetik ugaldu. Beraz, gutxi gora behera ez dago diferentzia handirik.
A,- Eta diru kontuetan ere aldaketak nabaritu dira?
J.M.M.- Bueno, badakizu gure etorbideak ere aldatu egin direla. Orain diruaren kopurua honela dago: hirutik bi Gobernuarekin dira, eta hirutik bat gurea da.
Oraindik Uholdeen Zuloak Bete Behar
A.- Uholdeak izan zirenean, Diputazioak ustekabeko zama hartu bahar izan zuen bere gain, eta aurretik presupostatutako gauza asko eta asko baztertu behar izan zen, lehentasun politika aplikatuz. Gaur egun oraindik pairatzen da zama hura, edo jadanik gaindituta dago?
J.M..M.ð Oraindik zerbaitxo ereúgeratzen da. Bete beharreko pufoak. Zama hura oso handia izan zen, baina neurri handian gaindituta dago. Hemen oso handiak izan ziren kalteak, ehundik 75a Bizkaian jaso zen.
Gure ekintza kementsua eta adoretsua izan da, eta ahal izan dugun laguntza guztia aportatu izan diegu udalei.
A.ðHorrek esan nahi du 1986rako aurrekontua jadanik normalizatuta dagoela?
-Oraindik hondakin batzu geratzen dira, baina horiek ere gaindituko ditugu.
-A.- Beste atalei dagokienez posiblea da iazko errepasu arina egitea, sailez sail?
J.M.M..- Haziendan, esaterako BEZa sartzea izango da aldaketa nabariena. Orain arte gure diru sarburuen erdia zerga indirektoak izan dira eta BEZa horren ordez datorrenez, hemendik aurrera bertatik kobratu beharko dugu.
BEZ-A Onuragarria Izan Dakiguke
A.ðZuentzat BEZ honek gauzak zaildu edo erraztu egingo ditu?
J. M. M.ðDirua batzes o modu ederra da, baina oraindik erresultatuak ikusi hehar dira. BEZak, berez IGTEk baino kontrol handiagoa ematen du, bere egituragatik. Formula hobea da.
A.ð Eta kantitate berbera izango da?
J.M.M.ðBerbera izan dadin ahalegintzen gara, baina seguru ez dakigu. Hemendik hiru ilabetera jakingo dugu hobeto, baina esperientziarik ez daukagu. Hau da nik beti esan dudana, orain arte Afrikara begira egon garela, eta orain Europara begiratu beharra dagoela. Aldaketa ederra da.
A.ð Balantzearekin segituz, zer beste nabarmendu daiteke iazko urtean?
J.M.M.ðGuk industria bultzatzeko ahaleginak egin ditugu. Industrialdeak ezarri ditugu, bat Abanto eta Zierbanan, eta bestea Zamudion. Baita;PIMEri, edo enpresa txiki eta erdineurrikoari, lagundu nahi izan diogu, langabeziaren arazoa konpondu nahian.
Bestalde kamioena dago. Lehen Durango eta Mundakakoa aipatu ditugu, eta orain «Avanzada»koa zabaltzeko asmotan gaude, orain hasi eta 87.an amaitzekoa da. Beste kamio bat Kukularratik Erandiotik eta Enekuriraino joango da, porturaino heltzeko.
Errekak Konpondu Nahian
A.ð Uholdeen esperientzia jasan ondoren, zer egin da zentzu honetan?
J.M.M.ðErrekak ere ugaldu ditugu. Asua erreka esaterako, urten egiten zen, eta orain konponduta dago. Gauza bera Etxebarrin eta Bakion, Bermeon, La Peña, eta Ugaon.
Garraioetan, aparkar isak egin dira, hau da, kamioi astunentzako aparkaleku bereziak. Bilbotik pasa ez daitezen. Datorren urtean prestatuta egongo dira, eta TIReko aduana ipiniko da bertan. Garraio kontuan ere. aurkeztu berria da inglesen projektua. Abandon jarriko litzatekeen «inter-change» edo «intermodala». Projektu hori onartu egiten bada, mende honetako garrantzitsuena izan daiteke, Bilbo barruko komunikazioa konponduko lukeelako. Gainera bertan kanporako tren eta komunikabideekin lotuko litzateke, eta metroarekin berarekin ere.
Bilboko Trafikoa, Ka Osa
A.ð Eta obra guzti horren gastua, 7.000 milioi, noren kargu geratuko litzateke?
J.M.M.ðBa ez dakit, hori da orain konpondu behar dena. Uduletxeak, Diputazioak eta Jaurlaritzak hartu behar dute parte, eta konturatu ere
Bilborako ez ezik, Bizkaia eta Euskar Herri osorako oso garrantzitsua dela, eta egin beharreko zera. Euskaldunak esku zabalekoak gara eta konpondu egingo da. Gainera inglesek oso projekto ona aurkeztu dute, tirada batez edo zatika egitekoa, eta 4 edo 5 urtetan, edo gehiagotan, burutu daitekeena.
A.ðHala ere, dirutza handia da Bizkaiak bakarrik ordain dezan, hemen dauden arazoekin, ezta?
.J.M.M.ð Belaunaldi batek eraigi guzti horiek ordaintzea ez da egokia, ez. Horregatik pagatzeko epeak sakabanatu behar ditugu, eta luzatu. Ikusiko da zelan egiten dugun. Oraindik finkatu barik dago.
A.ðZer gehiago esan daiteke iazko balantzeaz?
J.M.M.ð Presupostuaren kapitulu inportantea gure udalei ematen diegun laguntza da. Gainera badakigu nola ibili diren udaletxe guztiak, estu eta larri uholdeen kalteak konpontzen, baina hala ere projektu berriak ere egin dituzte. Guk lagundu egin diegu.
Beste kapitulua ingurugiroa da, hondartzak garbitzea, ura garbitu Ondarroan, Igorren; eta aurrera doa Ibaizabal garbitzeko kontua. Garbigailua jarri da Galindon eta beste batzu ere jarriko dira, ea noiz hasten garen arrantzan Ibaizabalen. Mendea amaitu baino lehen egiten bada ere, onuragarria izango litzateke.
Nekazariak, Europako Mailan
A.ðNekazaritzan ere orain aldaketak nabaritu dira, batez ere Europako Komunitatean sartzerakoan, ezta?
J.M.M.-- Gure nekazarieek esaten dutenez, gure abereak sano daude. Kanpaina ederrak egin ditugu, eta dirua sartu dugu, nahiko. Europako mailan bagaude, primeran egon ere.
A.ðHala ere, esnearekin problema dago.
J.M.M. Esnearekin badago problema ba,. baina gu ahalegindu gara bestea baino gehiago, haragi produkzioa egiten, eta horretarako Auñamendiko abelgorria ekarri dugu, eta Bizkaian zabaldu. Europan esne gehiegi dago, baina ez haragi askorik. eta hori izan da gure bidea.
Latzena Langabezia Da
A.ðZuri entzunda zera ematen du, dena ondo doala eta inon ere ez dagoela problemarik.
J.M.M.ðEz. ez, dena ez doa ondo. Langabezia oso zantarra da, izurria da. Horren kontrako burruka egiten dugu, baina ahalegin guztiak ez dira nahikoak. Bizkaian langabezia %26koa da, eta hori negargarria da, tamalgarria.
Burruka luzea da, burruka baino, gerra da. Mendeak irauten duen bitartean jarraituko gara burruka horretan, eta ez dakit amaituko dugun edo.
A.ðZerk egiten du langabeziaren arazoa grabeagoa Bizkaian beste leku batzutan baino?
J.M.M.ðBizkaiko estrukturagatik beragatik. Gipuzkoan ez dago aberats handirik eta txiro handirik ere. Ez kapital handia ez proletargo handia. Hemen, eta Bilboko erreka aldeetan ondo ikusten da, «gran capital» eta «gran proletariado» egon da. «Gran capital» joan zaigu eta herria txirotu egin da.
Horren kontra egiteko gure burruka oso latza da.
Askatasuna Inseguritatearen Truke
A. - 1986rako. aurrekontu berrian badago azpimarratzekoa den arloren bat, aurreko urteekin konparatuta?
J.M.M.ð Aurrekontuak badauka zailtasun bat, eta BEZa batzea da. Hauxe da gure zailtasun handiena. Bestela ez dago diferentzia handirik. Orain arte egiten ditugun lan guztiak egiten segituko dugu: enpresei laguntza, kamioena, langabeziaren kontrakoa.
Bestalde, gure dirutik zati bat Madrila doa eta bestea Gasteiza. Gasteizkoa gero nolabait itzuli egiten zaigu, baina Madrilgoa ez. Ehunetik 37a Gasteiza doa. eta Madrila 27a.
Hau da, banaketa berria, aurtengoa, Lurralde Historikoen Legearen arabera egindakoa.
A.ðEta zuk zelan ikusten duzu banaketa hori?
J.M.M.ðNiri Gasteiza bidaltzea ez zait inporta, azken batetan hori gurea delako; zati batzu gero gureganatu izaten ditugu. Madrila doazenak... bueno, beharrezkoa delako, bestela nik ez nituzke bidaliko. Baina horrela izan behar du, Kontzertuak aginduta eta kitto, hor ez dago besterik.
Diputazio Foralen Abantailak
A. - Eta beste autonomietako Diputazioekin konparatuta, nola dago Bizkaikoa?
J.M.M.ðBueno gu diputazio Foralak gara, eta beraz besteek ez dutena daukagu guk. Kamioak egiten ditugu eta gure eskubide historikoak dauzkagu. Kontzertuekin lortuta; katalanek eta besteek ez dauzkatena. Hori da gure arriskua: nahiagodugu libre izatea eta etorbideak hain aseguratuta ez eduitzea. Etorbideak eskasak badira, gure problema da, baina dirua batzeko libreak gara.
Laster EAJ-An Hauteskundeak
A.ðTira ba, sar gaitezen orain beste atal batetan. Datorren hilean EAJan hauteskundeak dira Bizkaian, eta...?
J.M.M.ðEta... poetak dioenez esperantza badut.
A.ðZeren esperantza?
J.M.M.ðBa ea gauzak konpontzen diren. Badakizu gure alderdia zelakoa den, demokraziaren aldetik, eta gauzak konpondu egingo dira. Dena den ni ez nabil horretan. Ni ez naiz sartzen. Jeltzalea naiz, baina ezer ez dakit. Zerrendak ez daude oraindik eginda, eta denak zurrumurruak baino ez dira.
A.ðHauteskundeen ondoren aldaketa nabariak egon daitezkeela susmatzen duzu?
J.M.M.ðEAJ berdina da beti. Denak segituko dugu EAJtarrak izaten. Beste burukide bat agertzen bada, alderdikoa izango da beti, eta aldaketa handirik ez da egongo.
Gainera alderdia errespetagarria da. Gizonak aldatzen gara baina alderdia benetan iraunkorra da.
Berriak Etorriro Dira
A.ðEta Diputazioaren etorkizuna ere ildo horretan ikusten duzu?
J.M.M.ðGuk beti alderdiak esaten duena onartuko dugu, eta egingo dugu, nahiz eta batzutan gauza batzu hain gustokoak ez izan. Baina nazionalistak gara, eta nazionalistak izaten segituko dugu, duda barik.
A.ðZuk zeuk hemen beste hamar urte emango zenituzke?
J.M.M.ðEZ. nik pentsatzen dut gizonak lanpostu batetan gehiegi irautea ez dela egokia. Falta zaidan urte t'erdi honen ondoren, ez dakit, alderdiak esango du, baina pertsonalki pentsatzen dut segitzea gehiegi izango zela, zortzi urte beteko direlako mandatua amaitzean. Hala ere alderdiaren esanetara nago.
A.ðOrduan gustora joango zinateke?
J.M.M.ðBueno, gustora, ez dakit. Trankil joango nintzateke, hori bai, niretzat ez da gaitza. Jende gaztea ere etorriko da, ondo prestatuta, eta hori da egokiena.
Laura MINTEGI
12-14
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Erakundeak\Diputazioak
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\EAJ
Pertsonaiaz\MAKUA1
Egileez\MINTEGI1\Politika
Larrabetzu/Peifer
Durangoko gazte asanbladarekin elkarrizketa
Lokalak Eskatu Eta Ertzantza Bidali
Gazteria Mugitzen Da Durangon
Durangoko gazteen asanblea berria izan da azken egunotan eta hauxe dugu zergatia: gazteentzako lokalak exigituz etxe bat okupatu zuten eta udalarekin arazoak izan zituzten honek Ertzantza gazteak handik ateratzeko aginduarekin bidali zuenean. Pasadizu honi esker jende askok jakin du GAZTE ASANBLADA dagoela, baina ez dute jakingo prolemaren nondik norakoa. Arazo honi azala kendu eta barnekoa ezagutzeko asmoz, asanblearen partaide batzurekin solasalditxo bat izan dugu.
ARGIA.ðNoiz eta zer asmoz sortu zen Gazte Asanblada?
GAZTE ASANBLADA.ð Begira 1982.ean gazteen egoera ikusita, proiektuz eta ilusioz beterik geundenez, talde bat eratzea pentsatu genuen, politikoki pluralista, eta asanbleario zango zena.
A.ðKonta iezaguzue mugimenduaren berri.
G. A.ð Lehendabizi gazteen erakunde politikoei deitu genien, eta EGI, JARRAI eta beste zenbait independiente etorri ziren, baina gero EGIkoek alde egin zuten. Udalari mozio bat aurkeztea izan zen bigarren urratsa. Udalak ez zigun abegi onik egin. Bien bitartean kultur ekintza batzu antolatu genituen: ihauteriak, zenbait ikastaro, jaialdiak e.a.
A.ðDenbora horretan barrena zein izan zen udalaren jarrera?
G. A.ðHauteskunde garaia heldu zenean, (1984. urtea orduz gero) hasi ziren honetaz apur bat arduratzen. Lokalari baiezkoa eman zioten «Casa de Doña María» delakoa aukeratzen zutelarik, aldi berean, udaletxera deitu ziguten gure ideiak adierazi geniezazkien. Gazte asanbleak aurkeztu zion bere egitarua. Jakinerazi zigutenez, berak ere programa bat prestatzen ari ziren, baina ez genuen gureaz erantzun zehatzik izan. Azkenean udalaren proiektua kaleratu zen guri fitsik esan barik.
A.ð Zer nolako proiektu horrek?
G. A.ðBatez ere etxea konpontzeko laguntza ekonomikoarena, gutxi gora behera 38'5 milioietakoa.
A.ð Eta onartzen al duzue zuek proiektu hau?
G. A.ðEz, gazteak adinka banatzen baititu. 18 urtetik gorakoentzat itxita dago gainera, eta garrantzitsuena, Eusko Jaurlaritzak "asesores de la juventud" direlakoak ezarri nahi dizkigula da.
A.ðOnartu al ditu udalak zuen eskaintzak?
G. A.ðEz, hain zuzen horretxegatik jo dugu guk bide gogorragoetara gure burruka aurrera eroateko.
A.ðAzalduko al zenukete hobeto hori?
G. A.ðBeno, beren legaltasunetik ezer iritsi ez dugunez, bide ilegal bat eroan dugu aurrera, aipatutako etxearen okupazioa alegia. Arratsaldez sartu ginen han, baina Ertzantzak denok hain ongi ezagutzen ditugun metodoen bidez goizeko 5etan atera gintuen. Egoera hau hurrengo egunetan berriz gertatu zen, guk okupatu eta haiek gu handik indarkeriaz atereaz.
Aipatu gabe ezin utzi udalak garbi utzi duela bere jarrera gazteei dagokienez, baina baita OTAn-en kontuan, Durangon egin behar zen OTAN-en aurkako jaialdi bat galerazi egin bait zuen azken orduan. Ertzantza hara egurra banatzera bidaliz.
LARRABETZU ETA PEIFER
19
Gaiez\Gizartea\Adin sektor\Gazteria\Mugimenduak
Gaiez\Gizartea\Adin sektor\Gazteria\Arazoak
L. Bastida
Telesforo De Monzonen Idazlan Guztiak Argitarat "Jaizkibel"Ek
K. Lzagirre: "Idazten Zekien Kultur Ministro Bakarrra Izan Da"
Telesforo de Monzon, azken urteatan Euskal Herriak eman duen pertsona interesanteenetako bat izan dela gutxik eztabaidatuko dute gaur egun Euskal Herrian. Denon historia esplikatzeko elementu paregabeaz gainera, XX gizaldiko gure herriaren lekuko aparta izan dugu. Gure herriaren bizia barne barnetik bizi izan eta egiten ere salatu zena, Koldo Izagirre, bere idazlan guztien bilduma egin duenak esaten digun bezala, "sekula baino Jelkideago" hil zen arte. Abertzale bere barne sustrai sakonenean, abertzaletasunaren bi belaunaldi desberdinen zubi izatea lortu zuena ezagutzea, behar beharrezkoa zaio abertzaleari eta gure herriaren azken urte hauotako katramilak ulertu nahi dituen edonori.
Lan mardula Koldo Izagirre euskal idazleak oraingo honetan hartu eta burutu berri duena. Orain dela bi urte hasi eta gaur arte Monzonen bizitzan murgildu eta bere idatzi, mitin, poema eta antzerki guztiak bildu dizkigu Koldok. Eta lan guztia osatzen duten sei tomoetatik lehenengo hirurak imprentak bukatzear dituenean, eta dagoeneko eskaintza zabaltzen hasia denean, beregana jo dugu, ARGIAren irakurleak lan eskerga honen berri izan dezan.
ARGIA.ð Nola okurritu zitzaizun Monzon-en lanen bilduma hau ateratzea?
Koldo Izagirre.ðBestetako galdera bat egingo nuke nik. Nolatan ez da orain arte Monzonen lanen bilduma argitaratu? Baina noski, galdera hori beste zenbaiti egin beharko litzaioke.
A.ðBeti ere garrantzizkoago delarik gizon-politikoa gizon-artistikoa baino?
K.I.ðFrase bezala esan daiteke «Es uno de los pocos ministros de cultura que he conocido que sepa escribir». Praktikamentean herri honetan idazlen jakin izan duen kultur ministro bakarra. Leizaola kultur ministroa izan zen, eta ez daki idazlen, ez euskaraz eta ez erdaraz. Telesforok, hitzegiteaz gain idazten ere bazekien.
A.ðNoiz izan zen kultur ministro?
K.I.ðExilioan izan zen eta izugarrizko lana desarroilatu zuen Euskaltzaleen Biltzarrean eta bertsolariak antolatzen bestaldean... Oso lan inportantea egin zuen. Hor hasi zen "Alderdi"n euskaraz idazten, antzerki lanak egiten, poemak... Nik uste dut bokazioz ere kultura gizona zela. Noizpait esan izan duela uste dut beretzat politika sakrifizio bat bezala zela, berari idaztea eta gehiago gustatzen zitzaizkiola baina... Hori lojikoa da. Kultura gizona ez zen gerora egin. Ez zen eskapismo bat izan; ez eta gutxiagorik ere. Bera Bergaran politika publikoan azaldu zenean zinegotzi bezala, ardura handia izan zuen eskolarekin Eskola primariako batzordekoa zen. Bergarako eskoletan euskara sartzeko plan bat ere aurkeztu zuen. Beti oso kezkatua izan da bai euskaraz eta bai hezkuntzaz. Bere bokazioa aberria da. Bere bizitza osoa eskaini du. Dena egon da Euskal Herriaren ideal horren funtzioan.
A.ð Nolabait jelkidismo eta etismoaren arteko zubia?
K.I. Bai. Eta gainera bere iturburuak ukatu gabe. Berak beti katolikoa dela esango du baina oso gizon tolerantea... Bai bere bizitzan. bai bere obran eboluzio handi bat ikusten da. Bai eta hizkuntzan ere. Euskara batua sortu zenez geroztik euskara batuan idatzi du. Oso euskara batua elegantean gainera. Azkenengo gerra karlistan hemendik ihes egindako liberalekin gertatzen zen bezala, Iturriaga eta beste zenbaitekin gipuzkera aberastu bat erabiltzen zuten, bestaldean ibilitako jiroak eta sartuaz... Monzonek ere berdin. Bergara inguruko bizkaitar kutsu hori eta gainera bestaldekoa jaso zuen bere euskarak. Bere euskara Euskal Herriaren sintesis bat zen.
A.ðZer da jaso duzuena liburuan?
K.I.ðHitzak eta idatziak. Publikatutako guztia. Ineditoren bat ere izango da.
Bizitza publikoan nola agertzen den ikusi dugu: aurrena zinegotzi bezala. gero Gipuzko Buru Batzarrean, gero parlamentari, tarte horretan, 1931-36 mitinetan, eta gainera mitinetan euskaraz oso gogor egin zuen bakarrenetakoa... Beste gauza bat ere probokatu zuen: prentsa nazionalistan bere diskurtso asko eta asko euskaraz agertzea. Oso oso gauza interesgarria da. Euskararentzako terreno bat irabazi zuen, zeren eta "El día"n eta "Euzkadi"n, bazegoen "Euskal orria" euskararen txokoa. Gaur bezala. Lan handia egin zuen hor.
Ameriketan idatziko du lehendabiziko poema liburua. Gero hemen bigarrena 1947.ean eta gero hasten da "Alderdi"n erregularki idazten 1961.a arte. Eta gero "Enbata"n. Gero "Anai artea" sortzen du etabar. "Enbata"n 75-77a bitartean. Tarte horretan, 61 tik 75a bitartean teatroa idazten du. "Enbata" utzi eta 77tik aurrera "Egin"en.
A.ðGauza hauek denak irakurri eta jarraitu ondoren... nola esplikatzen da bere eboluzioa?
K.I.ð Bitalismoagatik eta printzipioengatik. Beste batzuk beste esplikazio batzuk ere eman dituzte: «oportunista» etabar; baina bueno, oportunista bezala aukera gehiago zeuzkan bere partiduaren barruan.
Eboluzioarena... desenkantoa: desenkantoa PNVrekin. Eta gero belaunaldi berriekin konektatu egin zuela. Errefuxiatuekin... Nik uste Euskal Herriaren dinamikak harrapatu duen pertsona bat izan dela. Resistente bat zen.
Hiru oinarri agertzen dira gerra aurrean ere, eta gero hil aurretik egin zuen bere artikulu horretan ere «Hiru oinarri» izenekoan, Euskara, Soberania eta Berdintasuna euskaldun eta etorkinen artean. Integración nacional, Soberania y Euskara, Euskadiren hiru oinarriak.
Askotan, erdeinuz poeta bat zela. Insultatzea ausartu ez baina insulto bezala "Era un poeta", "Un poeta de la política", "Un utópico de la política». Politika utopikoari tokirik uzten ez bazaio...
Nik uste inguruak asko onfluentziatutako gizona dela. Ez dut uste hegan bizi zenik. Poeta baino prosalaria da. Prosan maisu da. Poesian, Ameriketatik idatzitako poemak, Euskadira sekula itzuliko ez dela uste duenean, eta Euskadi bera sekula santan ez dela berriro izanen uste duenean... edozein poema idatz zezakeen.
A.ðIdazkera aldetik edo, egiten zituen analisien sakontasunagatik?
K.I.ðBai. Eta gainera euskara aberatsa eta prosa elegantea zeuzkan. Bera bezalakoa, elegantea. Eta bazekien anekdota xume bati halako gai nagusi bat sor erazten. Maisu bat artikulismoan.
A.ð Bere bizitzan momentu garrantzitsu eta ezberdinak ere badaude...
K.I.ðGuretzat, bila ibili garenontzat, gerra aurreko garaia oso interesgarria izan da. Garai hori ezagutu ez genuenontzat oso aberasgarria da.
A.ðMomentu polemiko batzuk badauzka. Bere bizitzari buruz hitzegiten denean, gaztetako bere monarkiko izate hura...
K.I.ðBai, baina berak ere esaten du monarkikoek beraiek bultza zutela nazionalismorantz. Irteerarik ez eta Euskal Herriaren eskubideen dejazioa... Euskararekin abertzaletu zen eta horretara bultzatu zuten. Gero PNVk bultzatuko zuen ezker abertzalera, baina inoiz ere jelkidismoa utzi gabe.
Parlamentarismoa, frente popularra, gerra antifaszista bat, gerra mundial bat beraiek ere tartean harrapatu dituelarik, zuzenean edo bestela, 40 urteko exilioa...
Gizon honestoa zen. Eta nik uste bere garaikoek ez zeukaten gauza bat zuela: ez zen kalkuladore hotz bat. Biziagoa zen. Horregatik esaten zituen egia handiagoak. Ez zen partido gizona. Noizbait, gaztetan, Euskadi dela euskaldunon aberria ikasi zuen, eta sinistu egin zuen, ezeptizismorik gabe. Eta hil ere, sekulan baino jelkideago hil zen. Gazte bizi eta gazte hil zen Monzon.
L.BASTIDA
20-22
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\HB
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Historia li
Pertsonaiaz\IZAGIRRE1
Pertsonaiaz\MONZON1
Egileez\BASTIDA1\Kultura
Laura Mintegi
Jazinto Iturberi elkarrizketa
Jose Ramon Etxeberriari elkarrizketa
Pello Salabururi elkarrizketa
Azken Klaustroa Dela Eta
Euskal Herriko Unibertsitatea, Krisiari Irtenbiderik Aurkitu Ezinik
Kristian murgilduta omen dago UPV-EHU erakundea; Goio Monreal errektore ohiak dimisioa aurkeztu eta aldegin zuenetik iragan dira hilabete luzeak, eta aurkeztu da hainbat kandidatu errektoregoa hartzeko asmotan, baina ez du batek ere apoio nahikorik lortu; tartean, izan dira Klaustro-bilera trumoitsuak, kontsentsuak lortzeko ahaleginak batetik, sakoneko arazoak konpontzeko proposamenak bestetik, ikasle, administrazio-langile eta irakasleen grebaldi eta protestaldiak... eta sei hilabeteko epean soluzio bat aurkitzeko enkargua zuen Arantxa Mendizabal behin-behineko errektoreak, badaramatza bederatzi kargu gorenean jezarrita eta beste biderik zabaldu gabe. Azken egunotan izan den Klaustroan bai Celestino del Arenalen bai Emilio Barberaren kandidaturak aurrera atera ezinean geratu zirenean, jende askoren esperantzari leiho bat baino gehiago itxi zitzaizkion. Krisi horren gorabeherak eta sakoneko arrazoiak ezagutu nahirik, hiru pertsonarekin egin dugu berba: Barberáren ekipoan Euskararako Errektoreorde postua zuen Jazinto Iturberekin, Celestinoren kandidaturan postu bera zuen Pello Salaburarekin, eta Klaustroan sektore kritikoaren ordezkari den Jose Ramon Etxebarriarekin.
Jazinto Iturbe: "Euskeraren Militanteak Baino, Martiriak Behar Ditugu"
Klaustroaren gehiengoari buruzko interpretazioak errektore gabe utzi gaituen arren, askorentzat, hilaren 15eko hautaketan Barberáren kandidatura irabazle suertatu zen. Berarekin batera, Jazinto Iturbe izango genukeen euskararako errektoreorde. Guk eskatu nahi izan diogun lehena zera izan da, oraingo momentuaren balorazioa egitea.
Bi modutara egin daiteke, denboran zehar eta oraingo momentua absolutoki ikustea. Denboran zehar hartuta argi dago oraingo egoera hobeagoa dela orain hamar urtetakoa baino. Hala ere absolutoki ikusita egoera eskasa dela esango nuke. Ez da egoera normalizatu batetan egon beharko lukeena.
Iturberi oraingo errektorerik eza kaltegarria iruditzen zaio, ez bait da Estatutuen garapena bizkortzen. Bestalde, behin behineko egoeran egonda, ezin daiteke euskeraren egoera behar bezala normaldu.
Gure euskararekiko helburu nagusia Estatutuak aurrera eramatea da. VIII. artikulua hau da euskararena, ona da eta horretan denak bat natoz. Artikulu hori gainera oso zehatza da ez da batere anbiguoa. Horren arabera Euskararako Kabinete Teknikoa Batzordea eta zentruetako botzordeak martxan eta lanean jarri beharko dira hainbat eta arinen».
Jazinto Iturberen ustez, lehentasuna Euskararako Batzordea konbolatzeak luke, eta honexek eman beharreko hurrengo pausuak aginduko lituzke. Eman beharreko aldaketei buruz hauxe esan digu:
"Guk, euskaldunok, unibertsitate egina topatu genuen, eta orain euskal unibertsitatea bilakatu dadin, erakundea aldatu eta transformatu egin behar dugu. Erakundearen inertziaren kontra egin behar dugu. Penb da, baina horrela da. Egitura guztien birmoldaketa proposatu eta egin: irakasleagoaren plantila birpentsatu, AZP (Administraziorrako eta Zerbizurako Plantila) birpentsatu, etab. Etab. Honetarako, euskararen militanteak behar ditugu, are gehiago, euskararen martitiak behar dira. Benetan euskal unibertsitatea nahi badugu, nahi hori kostatu egingo zaigu".
Jazinto Iturbek zera pentsatzen du, unibertsitatea Euskal Herri osorak zerbitzu modura eskaini behar dela eta bere eraginak gizarte unibertsitariotik kanpora ere joan behar duela: hedapen unibertsitarioa euskaldunengana zuzenduz.
Unibertsitatea-euskalduntze honetan (arazo puntual eta teknikoa bada ere) elebitasuna agirian utzi beharra dagoela pentsatzen du, komunikatu. menbreteak eta abar euskaraz agertaraziz.
"Dena den, eta hau da garrantzitsua da, jadanik egindako unibertsitatea euskalduntzeko, bost urte baino gehiago behar da, eta beraz, kandidatura baten hedapena baino gehiago; eta ez bakarrik hori, baizik eta ikasle batek normalki pasatzen dituen urteak ere baino gehiago. Euskalduntze prozesua lortzeko, unibertsitatean dembora luzea pasatzen dutenekin kontaktua beharrezkoa da, hau da , batez ere irakasleekin kontatu behar da. Beste era batera esanda, euskalduntzearen problematika irakaslegoaen problematika da, eta heurak dira datorren ikaslegoa motibatu behar dutenak. Ikasleek, ikasleek exijitu egin behar dute, baina lana irakasleena eta unibertsitatearena izango da, kabienete edo institutuaren bidez zuzenduta."
Azken puntu betala. Jazinto Iturbek zera azaldu digu, Euskai Herria horren txikia izanda, ezin daitekeela egon espezialitate guztiak dituen unibertsitaterik. Batzuk beraz, gaztelaniaz beharko dute, ez bait da posible 600.000 mila bizilagun baino gutxiago duen herrian espezialitate denak euskaraz egotea, Islandian edo gurea bezalako herrietan ez dagoen bezala. Egon behar dute aldiz. funtzio biderkatzailea dutenak: Magisteritza, Kazetaritza, etab.
Jose Ramon Etxebarria: "Aldatu Egin Behar Dira UPV-Ehuren Estatutuak"
ARGIA.ðNon dago krisi honen hasiera, zure ustez?
Jose Ramon Etxebarria. Uste dut UPV-EHUren Estatutuen onarpenean kokatu beharko genukeela oraingo egoeraren zergatia. Begira. Estatutu horiek indar konkretu batzuren akordioaren ondorio izan ziren, eta funtsean Madriletik inposatutako Ley de Reforma Universitaria (LRU) ezartzen diote UPV-EHUri. Harrigarrena zera da, batzuk eta besteek esandakoaren arabera, Estatutu hauek ez direla inoren gustokoak; buina sektore horiek. autozentsura ikaragarria praktikatuz, gaitzerdi bezala onartu dituzte.
A.ð Zeintzuk dira, bada, Estatutuak plazaratzen dituen arazo nagusiak''
J.R.E.- Bere garaian, sektore kritikotik egin genizkien kritikek, zutik dirautela esango nuke, eta indartu direla, frogatu bait da Estatutu horiek ez dutela balio izan errektorea aukeratzeari irtenbide airosoa emateko ere. Kritikarik garrantzi zuenak horrela laburtuko nituzke: irakaslegoaren gehiena (80%) funtzionarioa izatea inposatzen dute; Kontseilu Sozialaren osaketa goitik beherakoa da; proposatzen duten funtzionamendua ez da batere demokratikoa, batzordeen konposizioan, esaterako; kargoak betetzek mugak estuegiak dira. Adibidez, errektor izateko katedradun numerarioa izan behar.. Laburtzeko, LRUren pean kokatzen dira, autonomia unibertsitaria ukatuz, eta UPV-EHUren etorkizuna itoaz.
A.ð Monrealen kargu-uztea edo "espantada" deitu izan dena gertatu zenean, Araniza Mendizabal, haren ekipokoa, gelditu zen behin-behineko errektore gisa, epe laburrean errektore hautatu berri bati tokia uzteko konpromezuaz. Ordutik hona aurkeztu dira hiru kandidatu, eta batek ere ez du kargua lortu. Nola izan da hori?
J.R.E.ðGoio Monrealek Unibertsitateko zenbait sektore aglutinqtzea lortu zuen bere garaian, baina erreleborik utzi gabe aldegin zuen. Ondoren. Ricardo Alvarez Isasik aurkeztu zuen bere burua errektoregorako, kandidatu bakar bezala eta porrota izan zuen, berak espero ez zuela; erraza zeukala zirudien aurkeztu zenean; betidaniko funtzionarioen apoioa, talde politiko batzuetako pertsona ezagunena ere bai... baina kalkuloak eratu zituen, nire ustez: alde batetatik~ CCOO ingurukoek ez zioten laguntzarik eskaini (agian ez zielako hark talde errektoralean tokirik egin), eta EGIko ikasleek, bigarren botazioan baietza emateko zirenak. kalkuloetan erratu eta lehen bueltan hondatu zuten.
Hala ere, Alvarez Isasiren ahalegin hartatik gogorarazi nahi ditut bi t atu, gerora garrantzia dutenak: bata, haren kandidaturan zihoazela gero elkarren konpetentzian aurkeztu diren kandidatu biak, Celestino del Arenal eta Emilio Barberá; eta bestetik, orduan aurkeztu zuela Miguel Angel Garcia I Herrerak (Isasi oztopatzeko ahaleginean, CCOO aldetik), eta Klaustroko mahaiak onartu, botazio-arau oso bitxia, gehiengo sinplearen interpretazioari buruz, literalki horrela zioena: «La mayoria simple de los votos es la mayoria absoluta de los votos válidamente emitidos». Arau honek gauzak zailago jartzen zituen kandidatu bat baino gehiago aurkezten bazen, gero ikusi izan den bezala.
A.ðGauza da Aharez Isasik lehen botazioan Porrota izan zuela, eta horren ondoren sektore batzu hasi ziren kanpaina publikoa egiten, Unibertsitatean nahitaezkoa zela kontsentsu bat eta errektore bat aukeratzea, aldarrikatuz. «Kontsentsuaren taldea» izenaz agertu ziren prentsan bertan ere, baina geroak agertu duenez, egiazko orduan heuren artean cre ezin izan dute akordio minimorik lortu. Zergatik hori?
J.R.E.ðBai, egia da prozesu horretan datu oso adierazgarriak agertu direla. Sortu zen, zuk esan bezala, kontsentsuaren aldeko talde hori, EE eta CCOOkoen eraginez batez ere, eta beste talde politikoetako zenbait partaide ere bildu ziren inguruan, PNV eta PSOEko batzu. eta errektore berria aukeratzeko epea negoziatu zuten abendu-urtarrilerako. Gero Celestino del Arenalen kandidaturaren inguruan bildu ziren, partiduetako batzuk kandidaturan sartuta: Gonzalez Portilla, Corcuera...
Baina Unibertsitateko «sektore biziek» ðkatedradun «independienteak» etað, beste horrenbeste egin zuten Emilio Barberáren inguruan; sektore hanek desideolojizatu bezala aurkezten dira, alergia diote indar politiko-ideolojikoei...
Horrela, agertu ziren publikoki bi kandidatura, eta agerpen publiko hori sinplifikatzailea izanik ere, hala zen: alde batetatik, partiduen kandidatura, bestetik «independienteena».
Lehengoek erraz irabaziko zutela uste zuten, eta konfidantza horrek eraginda. izan zuten hanka-sartze zelebrerik ere: adibidez. PSOEko eta CCOOko Luis Egeak eta Mikel Bilbaok «El Correo Español»en idatzi zuten artikulua. Lehen botazioan boto gutxien ateratzen zuena erretiratzea poroposatuz. Gero gertatu zenean boto gutxienekoa Celestino del Arenal, erraz ahaztu ziren baina artikuluan esandakoaz...
A.ðZe indar agertu ziren urtarrileko azken Klaustroan?
J.R.E.ðHiru indar edo jarrera agertu zen: bata, Celestino del Arenalen kandidatura ingurukoa; bestea. Barberáren ingurukoa, eta hirugarrena, sektore kritikoa, guk osatzen duguna. Estatutuen erreformaren aldekoa. Oreka moduko bat gertatu zen hiruren artean. ez zuen hiruretatik batek beste biak irabazteko beste indarrik. Sektore kritikotik hamabost galdera zehatz egin genizkien kandidatu biei, eta batek ere erantzunik eman ez zigunez, bien aurka agertu ginen-botazioetan.
Bestalde, kandidatura bien artean ez ziren gauza izan pastela banatzeko, eta frakasoa izan zuten biek.
Botazio prozesua ere adierazgarria da: lehen botazioan, goizez. Barberák 93 boto lortu zuen. Arenalek 87.44 abstentzio aktibo (gure sektorearenak), uta 18 boto zuri. Beraz, Barberá, nahiz eta aurretik gelditu, ez zen gehiengo absolutora hcitzen eta beharrezkoa zen bigarren botazioan gehiengo sinplea lortzea, baina aurreko klaustroan emandako araua beteaz (gogoratu lehen esan duguna, Garcia Herreraren formula). Arenal ere ez zen erretiratu lehen bueltaren ondoren. eta hurrengo botazioaren aurretik ere ez ziren ganza izan akordio batera heltzeko heuren artean. Guk iragarri genuen boto zuria emango genuela hurrengoan, eta horrela egin genuen
Arratsaldeko botazioan. Barberak 93 boto izan zituen, Arenalek 87, 44 abstentzio aktibo (gure sektorearenak), uta 18 boto zuri. Beraz, orduan ere ez zuen lortu Barberak balioz emandako boto guztien erdia baino gehiago. eta ez zen aukeratua izan.
A Utonomia Unibertsitariaren ordez, lege guztietara makurtzeko joera
A.ðProzesu guzti honetan, zuen jarrera, sektore kritikoarena, argi ikusten da, Estatutuak erreformatu behar direla, Estatutuei egindako kritika zehatzak... etab. Baina ez dira hain argi ikusten kandidatura bien artean dauden diferentziak. Zein dira?
J.R.E.ðEgia esateko ez dago ia diferentziarik, biak oso antzekoak dira, eta aurkeztu dituzten programak lehen Alvarez Isasik aurkeztutakoaren kopia, batez ere Arenalena. Guk egindako galderetako bat horixe zen. Isasiren programarekiko diferentziak, eta heurek onartu zuten berdintsuak zirela.
Kandidatura biek duten ezaugarri amankomuna, eta gure kritikarik inportanteena, hauxe da: lege guztiet ara makurtzeko joera absolutoa agertzen dutela, bai batak eta bai besteak. Non gelditzen da orduan autonomia unibertsitaria''
LRUk eta Estatutuek diotena errepikatzeko ez dugu behar errektorerik. Bestalde, kontradikzioak ere agertu dituzte. ze sektore kritikoaren galderei ez diete erantzun, baina ikasleen botoa bereganatu nahian edo, Celestino del Arenalek, Gobernu Batzordearen osaketa desegokia dela eta, behin-behineko Gobernu-Batzordea proposatu zuen, eta hori praktikan Estatutuen erreformatxoa da. Zergatik orduan, guri emandako ezetzak?
Anton ABANDO
Pello Salaburu: "Guri oraingoan faktura pasa digute"
Klaustroaren azken botazioaren arabera. Pello Salaburuk ez du uste berak oraingoan euskararen errektoreordetza hartuko duenik. Hala ere, eta ezer definitibo ez dagoenez, bere programa, helburuak eta kezkak azaldu dizkigu.
"Momentu honetan EHU usentatu gabe dago. eta euskararen arazoaru ere, arazo nagusi horren barnean kokatu beharko litzateke. Bestaldetik, EHU gizarte batetan dago, ez dago isolaturik, eta gizarte hori ere ez da euskalduna, eta gainera zenbait taldek oso eritzi diferenteak ditu euskarari buruz".
« Nik; beti inpresio bat izan dut, eta nire inpresioa da bi kandidaturen artean gure serioagoa zela. Lehen eta orain, nahiz eta galdu eta Klaustroaren eritzia errespetatu. Hala ere nik zera pentsatzen dut. gure programa arrazionalki garaile atera dela. Eman den botoa ez dut uste arrazionala izan denik, edo arrazonatzearekin zerikusirik izan duenik. Guri faktura pasatu digate. Aurreko aldian gutariko batzuk Alvarez Isasiren kandidaturi eman genion botua, nabarmendu egin ginen, eta orain ordainarazi egin digute. Joku demokratitoa honelakoa da.
Bestalde, EAJren barneko arazoak Klaustro barrure eraman dira, eta honek bere pizua izan du. Botoen kontrola zaila izan da. Azkenik, interes korporatibistak edo gre, ialak ere nabarmendu dira. Azken mementuan katedratiko gehienek Barberáren aldeko apostua egin dute. Eta zergatik? Ba nik uste, Celestinori ez diotelako barkatu berak katedra maila horretatik ihes egitea».
Pello Salaburuk beste faktore batzu aipatzen ditu oraingo momentuko egoeraren balorazioa egiterakoan. Horien artean, ohizko faltak; HBren inguruko presio handia, botutan horren handia ez izatearren, eragin nabarmenekoa dena Salabururen ustez; eta azkenik interes desberdinen multzo ikaragarria, lau edo bost botoen kontua, azken konputoan erabakitzaile suerta daitekeela.
«Nik orain Barberáren kandiduturak argi irabazi duela esango nuke, baina Klaustroak dauka hitza. Ezin da onartu ez Jaurlaritzak ez beste inork erabakirik hartzea»
Pello Salaburuk ez du uste EHUn euskal iraultza gerta daitekeenik euskararen arazoekin, dauden mila arazo. baldintza eta presioagatik, baina hasteko, eta erizpide bezala, euskararen errektoreorde bezala izango lukeen jarrera, Celestino del Arenalek dekanoa izanda bere Fakultatean segitu duen berbera izango litzateke: Celestinok beti zintzo jokatu duela uste bait du.
«Nik ereduori berari ezarrito nuke unibertsitatean. Eta hori aurrera eramateko, autonomia zabala eskatuko nuke. Gaian sartuta, unibertsitatea euskaldundu nahi badugu, nik hiru gauza behar dugula esango nuke: lehengoa, euskaraz ikasi nahi duten ikasleak, zeren egon badago jende asko euskaraz dakiena eta euskaraz ikasi nahi ez duena. Hori kontuan izan behar den gauza dugu; inola ere ezin da ahaztu. Bigarrena zera da, euskaraz irakasteko prest dauden irakasleak. Jakina, geroago egitekoa kanpainak muntatzea litzateke, ikasleek. zein irakasleak motibatzekoa, eta azken hauek prestatzeko programak.
»Hirugarrena, dirua litzateke. Dirua, neurri handi batetan, Eusko Gobernuak eman behar du. Batzutan ez da irakasle nahikorik kontratatu Gobernuak ezetza eman duelako. Eta zergatik? arrazoi batzu egon daitezke: Gobernuak kontu honetan politikarik ez duela, edo euskara bultzatu nahi ez duela unibertsitatean, edo (eta nik uste dut hau dela arrazoi handiena) ez duela ikusten euskararen aldeko politika garbirik ».
Salabururentzat, berehalaxe egin behar liratekeen gauzak, epe laburrean, hauexek dira: alde batetatik, elebitasun ofiziala, komunikatuetan eta abarretan agertarazi. Horretarako Euskararen Kabinetea indartu eta itzultzaile batzu kontratatuz osatu behar da, Xabier Kintanaren zuzendaritzapean. Bestalde, sailen plantiletan euskararen egoera aztertu eta horren arabera kontratazio berriak aurreikusi. Honekin batera, Euskararako Batzordea bultzatu behar da. Oraingoz dagoenari eutsiz, zentruetan eratzen diren arabera, ordezkatu, bitartean denbora alferrik gal ez dadin.
Laura MINTEGI
Celestino del Arenal, azken klaustroan botoa emateko garaian.
23-27
Gaiez\Gizartea\Irakaskuntz\Unibertsita\EHU\Errektoreak
Pertsonaiaz\ITURBE3
Pertsonaiaz\ETXEBERRIA2
Pertsonaiaz\SALABURU1
Egileez\MINTEGI1\Gizartea
J.A.U.
Anjel Lobera Revilla, "Botxoa Zatalka" Poema Liburuaren Egile
"Bilbo Nire Oihana Da, Nire Basoa"
Markina aldeko ahozkeraz hitz egiten duen euskaldunberria dugu Anjel, poeta plazaratu berria dugun legez. Eta bilbotar zaharra. Baina aurkezpenik zuzenena Anjelek berak egingo digu dena den.
ANJEL LOBERA.ðNi Bilboko pobretokian jaio nintzen, Barakaldoko Crucesen, 59. urtean. Ama Santanderrekoa nuen, eta aita Soriakoa: giro erabat erdaldunean, beraz. Gainera lehenengo sei urteak Altamira auzoan eman nituen, nahiko giro bereziko auzoa, eta gero Santutxura joan ninen bizitzera: giro berezi batetik beste giro berezi batetara. Horko mundua txikitandik mamitu izan dut. Bilboko banden mundu horretan hazi nintzen, hemengo edozein auzotegitan jaio izandako gazte gehienak bezalaxe. Ondo gogoratzen dut zelan Santutxukook Otxarkoagakoekin puntu zehatz batetan geratzen ginen bertan elkar ostiatzeko.
A.ðNoiz gertatu zen euskararekiko zure lehen hurbilketa?
A.L.ðHamazazpi urterekin izan nuen lehen kontaktoa, orduko egoera politikoak nahiko eraginda. Santutxun bizi zen neska baten bidez, Markina pasatuta, Larruskain delako auzoan dagoen Gabixola baserrira joan nintzen. Bizkaiera ikasi nuen lehendabiziko, eta geroago etorri zen alfabetatzearena eta batua ikastearena. Euskaraz idazten hasi banintzen, euskara idatzia praktikatzeko egin nuen neurri handi batetan: politikari buruzko artikuluak eta egiten nituen gehienbat, auzoko "Santutxu" aldizkarian; oso rollo polita izan zen.
A.ðZuretzat aldaketa nabaria suposatuko zuen, bada, Bilbotik Markina aldeko baserrira joatea...
A.L.ðBai, bai. Han aurkitu nuen gauzarik ezberdinena bizimodua bera izan zen, bizimoduaren geldotasuna. Kapitalismoaren hain produktu zuzena den Bilbo bezalako hirietan, txikitandik inposatzen zaizu halako bizimodu azkarra, konpetitiboa: zeuk jotzen ez baduzu, jo egingo zaituzte; ohosten ez baduzu, ohostu egingo dizute; aldameneko morroia zapaltzen ez baduzu, berak zapalduko zaitu. Eta klaro, Markinara heldu eta hango bizimoduaz topo egin nuen: askoz ere trankilago, askoz ere lasaiagoa, Aurkikuntza horrek eragin handia izan zuen nigan garai hartan. Gero, Bilbora bueltan eta berriro bertoko bizitzan integratu behar; baina ordurako gauza bitxia gertatzen ari zen auzoko gazteen artean, jendeak era berria aurkitu bait zuen garai hartan bere adoreari irtenbidea emateko: koadrilako putaide guztiek ezker aldeko alderdietan enkuadratzeari ekin zioten. ORT, KAS, EMK, LKI etabarretan.
A.ðZeure euskalduntze prozesua aski arraroa da, eta ez duzu inondik inora euskaldun berria ematen. Ezagunak dira bestalde, Bilbo aldeko euskaldun berrien arazoak plazaratzeko ahaleginak egiterakoan. Utz dezagun posibilismoa alde batera eta esaiguzu: zeurea, ohizko prozesua baino egokiagoa al da?
A.L.ð Ba, nik ibilitako bideak abantaila haundiak dituela uste dut. Ez bakarrik euskara bera ikasteko, baizik eta euskal giroan sartzeko. Gaur egun askoren akatsa da hori, eta AEKn gabiltzanon faltarik nabariena: nola integratu euskaldunberria euskal giroan? Hor dago asuntua.
Bai, euskara ikasiko dute, baina euskal sustraiekin zerbait izan behar da. Badago arrisku bat: euskara dakiten erdaldun hutsak sortzea, gure kultura, gure historia ezagutuko ez dutenak. Eta noski, euskal literatura egin nahi baldin bada. orduan norberaren pentsamoldea nolabait euskalduntasunean sustraiturik egon beharko da, eta horrekin ez dut esan nahi derrigorrez euskal gaiak ikutu behar ditugunik. Bestalde, euskara batuaren akatsa agertzen da, eta ez da agian euskara batuaren akatsa izango. irakasten dugunarena baino: artifiziala suertatzen dela. Gehienetan hizkuntza asko landu ez badu behintzatð, euskaldun berriak ez ditu inondik inora ere euskaldun zaharrak edozein gauza adierazteko dituen eskuarte guzti horiek.
A.ðBa, literaturaz hasi zarenez gero, jarrai dezagun literatura eta bere ingurumenekin. Euskara batuaren zabalkuntzan, eraginik izango ote idazle bizkaitarren gaur egungo ugaltze honek?
A.L.ð Beno, zorionez Bizkaian, jada, produzio gehiena euskara batuz doa. Horrek ez du esan nahi gero norberaren hartu-emanetan bizkaiera erabili behar ez dugunik, jakina. Bai, uste dut idazle bizkaitarren ugaritzeak eragin handia eta ona izango duela euskararengan.
A.ðZergatik ekiten dio bilbotar batek poesia liburu bat idazteari?
A. L. Oso gaitza da hori esatea. Begira: neurtitzak egiten hasi nintzen, eta lehenengo, gustokoa daukadalako eta, bestalde, nahiko adierazbide zuzena deritzodalako... beno, hala izaten da batzuetan, beste batzuetan ez. poesiaren erabilpenaren arazoa ere hor dago, ezta. Baina, tira, nik hainbat gauza neukan buruan eta komunikatzeko beharra: hori argi dago: poesia ez da bakarrik norberaren hausnarketak egiteko, baizik eta komunikatzeko ere bai.
A.ðZein da poesia eta ideologia, poesia eta errealitatearen interpretazioaren arteko erlazioa?
A.L.ð Bakoitzak berea egiten du. Niretzatðeta egin dudan liburuan argi geratzen dela uste dutðbata eta bestea oso loturik doaz; gainera, batzuetan apropos forma alde batera utzi izan dut, gogoan neukan mezua zuzenago igortzeko. Eskuan daukadan tresna da poesia. Bai, forma bigarren maila batetan geratzen da, argi eta garbi, nahiz eta poema errsmatuak eta figura erretorikoak etabar ageri.
A. - "Botxoa zatalka" da kaleratu herria duzun liburuaren izena. Zergatik "Botxoa" eta zergatik "zatalka"?
A,L. Ez dakit bada... begira: Bilbo nire oihana da, nire basoa, eta Euskal Herriko oihanik handiena, gainera. Horregatik Bilbo. Eta zatalka? Bada, liburuan agertzen den Bilbo hori txikitatik mamitu izan dudana delako... horrexegatik "Botxoa zatalka". Ni bertoko produktu tipikoa naizelako, agian, nire liburuan agertzen diren irtenbiderik gabeko pertsonaia horiek diren bezala: auzoko ezagunak, hilabete etxean eta hilabete Basauriko espetxean ematen dutenak, etabar.
A.ðModu berezi batez atera duzu liburua. Nola gertatu da hori?
A.L.ð Uf! Hor ere badago aski komeria! Nik liburua idatzi nuen eta dexente zegoela pentsatu ere bai, kaleratzeko moduan. Eta pentsatzen hasi nintzen nola argitaratu, betiko arazoarekin topo eginaz: diru falta. Eta beno, horrela bururatu zitzaidan bono bidez egitearena, gainera, ni AEKren militantea naizenez gero, zera pentsatu nuen: horrek bazeukala zerikusirik Lizarran hartutako azken erabaki antidiglosikoekin. Beraz, bonoak saltzearen bidez finantziatu dut argitarapena, eta benefiziorik aterako balitz. diru guztiak Santutxuko Euskal-Eskolarentzat izango lirateke.
A.ð Eta amaitzeko, Anjel, esango diguzu ea zertan zabiltzan? :
A.L.ð Orain narrazio bat egiten nabil, nobela arraro bat edo, nahiko iluna, nahiko beltzaðbeltza zentzu bilbotarrean, inolaz ere ez amerikarreanðeta badaukat hortik aparte beste poema-liburu pare bat, oraingoan Eleiza agertzen da sarriago nire idazlanetan, nik pentsatzen bait dut Eleiza dela Euskal Herriak daukan problemarik handiena... bai, halaxe da. Zera uste dut: Herri honek aurrerapausu gehiago eta handiagoak eman ez baditu, horrexegatik izan dela, Eleizari lotuegi ibili delako.
J. A. U.
"Botxoa zatalka", Anjel Lobera Revillak bonoen bidez finantziatutako liburua.
Narrazio bat egiten dabil gaur egun Anjel, beste poema-liburu bi gordeta dituela aitortzen duela.
34-35
Gaiez\Kultura\Argitalgint\Argitalpena\Liburuak\Literatur l
Gaiez\Kultura\Literatura\Argitalpena\Poesia
Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\LOBERA1
Pertsonaiaz\LOBERA1
hemeroteka
1087. zenbakia | 1986-01-19
1086. zenbakia | 1986-01-12
Lege Oharra
RSS sindikazioa 