Iñaki Zubiondo
Iñaki Gorroñorekin Kooperatiben egoeraz
Lankide Aurrezkia: 25 Urtetan Inperio Txiki Bat
Irail honetan betetzen ditu 25 urte Lankide Aurrezki Kutxak. Nekez pentsatuko zuten bere sortzaileek, 1959 hartan, hainbeste hedatu eta indartzeraino iritsiko zenik. Bere mailan, indar faktiko bat da Caja Laborala Euskal Herrian. 160 kooperatiba bere inguruan bilduta, 19.000 langiletik gora, 130.000 pezetatako salmentak joan den urtean, taldearen baliabideak 60.000 milioitatik gora, milioi erdi euskaldun taldean inplikaturik (langileak, Lankide Aurrezkiaren bazkideak, Eroskirenak....) Eta inperio txiki honen motorean Iñaki Gorroño da Idazkari Nagusi Tekniko.
ARGIA.ðZertan oinarritu da Lan Kide Aurrezkiak bildu dituen kooperatiben aurrerabidea?
IÑAKI GORROÑO.ðBegira, oso galdera konplexua da hori; eta erantzun xinple bat ematea, arlotekeria litzateke. Bat egiten diren faktore asko daude, nire iritziz:
Euskal Herriak duen industri esperientzia eta eskuhartzeko ohitura.
ð Espainia-ko merkatuaren haztura 60. hamarkadan.
ðAurreratzaileek Lan Kide Aurrezkiari beti eman izan dioten laguntza. ðIrabazien birrerabiltze politika oinarrizko Kooperatibatan.
ð Babes-Kooperatiba edo bigarren mailakoen existentzia beharrik duenari laguntzeko, merkatuak ohituraz ematen dituen baino zerbitzu merkeagoak emanez (Lan Kide Aurrezkia, adibidez, finantza sailean, Lagun-Aro aseguru sozialetan, Hezibide Elkartea hezkuntzan, Ikerlan teknologia ikerkuntzarako, etab).
Faktore guzti hauek kontutan izan behar dira nahitaez, eta beste bat ere: Kooperatiba-Experientzia hasi zen garaia, 50. urte garaia, alegia. Euskadirentzako hil ala biziko momentua. Euskal Herriak garai horretan hasitako beste ekintza asko ere, Kooperatiba-mugimenduari loturik dago; eta ezin bereiz ditezke, inola ere.
A.ðEnpresa kapitalistaren kontraesan tipikoak gainditu al dira Kooperatibetan? Lan-antolakizunetarako ohiturazko ereduak aldatu al dira?
I.G.ðHasteko, Elkarte Izengabeetan gertatu ohi diren funtsezko kontraesanak ez dute indarrik Kooperatibatan: Kapitalak ezin irentsi dezake lanak sortzen duen gainbalioa. Hala ere, honek ez du esan nahi, noski, kontraesan gaizto denak gainditu direnik. Adibidez, beren lanagatik informazioa kontrolatzeko ahalmena dutenak, eta, bestalde, egunero informazio-iturri horietara hurbiltzea ezinezko zaienen artekoa. Honez gainera. beste zenbait kontraesan ere bada eguneroko bizitzan, hala nola gizona eta emakumearen arteko ezberdintasunak sortzen duena, taldean elkar lanean ari direnen belaunaldi-ezberdintasunak etab; konpontzen zailak dira, baina printzipioz ahaleginak egiten dira Kooperatibetan.
Orohar, euskal Kooperatibetako langintza-antolakizunaren ereduak antzeko beste industria modernoctan erabiltzen diren bezalatsukoak direla esan daiteke. Alabaina, esperientzia zehatzak hezurmamitu dira zenbait Kooperatibatan konbentziozko lan-kateak kendu eta autoarauzten diren lan-taldeak sortuz. Europa guztian lehenengo esperientziak izan direla esango nuke; eta langile bakoitzaren jarduna aberastuz gainera.
Emaitzak, nolanahi dela ere, oso desberdinak izan dira orainartekoan. Eta langilearen beraren portaera ez da beti positiboa izan: adina, bakoitzaren gaitasun-neurria eta beste faktore asko kontutan izan behar da, jakina.
A.ðKooperatibetan ere sentitu al da krisia? Eta zer erantzun praktiko antolatu du Kooperatibogoak larrialdi honi aurpegia emateko?
I.G.ðKrisiak gogor eraso dio Kooperatibagoari ere, nosti. Beste edozein bezalaxe, enpresa bait da lehenengo eta behin. Hala ere, elkar lanak larrialdi honi beste moduz erantzuteko aukera eta bideak eman dituela esan behar, bestela ezinezko ziren baliabideak praktikan jarriz.
Esate baterako? Kooperatiba Industrialetan, lantsariak igotzerakoan ez zaio begiratu IPCren gorakoari bakarrik. Kooperatiba bakoitzak lortu duen Chas-Flow delakoa ere oso kontutan izan da, ezinbestean. Eta zenbait Kooperatibatan kapital gehitzeak ere egin behar izan dira azkeznengo urte hanetan, bazkideen aldetiko ahalegin haundiz.
Jeneralki. urte hauetako krisiak sortu duen larrialdia gozatzeko, beste zenbait bideurratze ere egin du euskal KooperatiLagoak: Eskualdeetan Kooperatiba taldeak antolatu, adibidez, edo desenpleguaren kontra egiteko kQoperatiLarteko akordioak lortu. Iehendik ez genuen laguntasun bide hau sortu eta indartuz, KooperatiLatako langileen mesedetan, eta Taldeko Gizarte Asegurantza Elkartearen barruan (Lagun-Aro).
Hala eta guztiz ere, egoera larri honetan euskal Kooperatibagoak aurrera irtetzeko sortu izan duen laguntasunik onena, babes elkartasunen eragina izan dela esango dizut: Lan Kide Aurrezkia, Lagun-Aro, Ikerlan, etab.
A.ðLan Kide Aurrezkia eta Banku kapitalista baten artean bai al dago egiazko diferentziarik?
I.G.ðInolako subjetibismorik gabe, baina Lan Kide Aurrezkia eta Banku baten arteko diferentzia sustraizkoa da, noski.
Ez dezagun ahaztu Lan Kide Aurrezkia bera ere Kooperatiba bat dela, eta, horregatik, barneLo gestiogintzan eskuhartzaile dela esperientzia honetan. Baina, horrez gainera, funtsezko ezberdintasun bat ba dago beren lanean: Kooperatibei eskeintzen dien laguntasonaren interesak, alegia. Bazkideturik ari diren Kooperatibei % 13an esPeintzen die dirua Erakunde honek. Eta Bankuak, ostera, batanaz-beste % l5an ematen die.
Batetik bestera dagoen diferentzia. bistan dago, beraz.
Hala ere, laguntasun hau beste zenbait alderditan oraindik ere haundiagoa da. Esate baterako, promozio berrietan, birmoldatzen ari diren Kooperatibatan, Nekazari Kooperatibatan edo hezkuntza profesionalean, etab.
Lan Kide Aurrezkia Banku konbentzional baten antzekoa izan balitz, lehenengo, euskal Kooperatibagoa ez zen sortu ere egingo, ezta hazi den bezala hazi ere.
A.- Lan Kide Aurrezkia eta bere Talde Kooperatiboak bai al dute projektu politiko zehatz bat Euskal Herrirako?
I.G.ðSozialismo eta Kapitalismoaren arteko «hirugarren bide» bat antolatu nahi izatea, hantustekeria ikaragarri bat izango litzateke guretzat, eta hori erabat baztertzen dugu, noski.
Baina areago: Kooperatibak ez dira apolitikoak, baina bai partidugabeak. inork instrumentaliza ez ditzan ahaleginak egitearen zentzuz behintzat. Eta erakunde bezala ez dute ere inor babestu eta aukeratzen.
Talde Kooperatiboak ez du, beraz, inolako projektu politiko zehatzik Euskal Herrirako, bistan dagoenez. Ez bait da hori bere egitekoa eta ez helburua ere. Enpresak sortu eta desarroilatzea dagokigu guri. Euskal Herriaren eraikuntza, bestalde, euskaldun guztioi dagokigu.
A.ðZer harreman dituzue Administrazio Zentralarekin? Gogorrak ala errazak?
I.G.ðInola ere ez gogorrak behintzat. Zuzenak esango nizuke eta, orohar, oso emankorrak ere bai elkar lanaren sailean. Nolanahi delarik ere, zenbait arazo konkretutan behintzat, harreman horiek pizkortu daitezkeela pentsatzen dugu.
A.ðGaurregungo egoera autonomikoak zer aldakuntza ekarri du Kooperatibatara?
I.G.ðAldakuntza positiboa ekarri duela esan behar. Alde batetik, Kooperatiba Lege Euskalduna askoz ere malguagoa da Estatala baino, batez ere Kooperatiba berriak antolatze zereginetarako. Eta bestalde, administratuarentzako askoz ere errazagoa da gure arazoak hemen hurbilean erabakitzeko aukera izatea.
Aldaketak bereziki Bazkide Lanean diharduten kooperatibei erasan die. Izan ere, beste Babes-Kooperatiba haiek, Lan Kide Aurrezkia. eta antzekoak alegia, estatu mailako Legeriari loturik bait daude. Kontuan izan Nafarroan ere ba direla Kooperatibak.
A.ðLan Kide Aurrezklak zer harreman ditu, bestalde, Hego Euskal Herriko Aurrezki Kutxen Federazioarekin?
I.G.ðLan Kide Aurrezkiaren legezko estatusa, jakina denez, Kreditu-Kooperatibarena da, eta ez Aurrezki Kutxarena. Horrexegatik, hain zuzen ere, ez dago sarturik Hego Euskadiko Aurrezki Kutxen Federazioan. Orainaldian bateratzeko joera nabari delarik ere, Kreditu-Kooperatibei aplikatzen zaien Legeria eta Aurrezki Kutxena desberdinak dira.
A.ðKooperatibagoak, guttienik ere bere irabazien % 10a Hezkuntza eta Gizarte Ekintza Fondorako erabiltzen du. Zer ekintza konkretutarako ordea?
I.G.ðHezkuntza eta Gizarte Ekintza Fondorako uzten den dirua zertan eta nola erabili Kooperatiba bakoitzetako Batzarre Nagusiak erabakitzen du.
Nolanahi dela ere, Talde osoari begiratuz, Fondo honetako ondasunak erabiltzeko orduan, euskararen promozioa eta kooperatiba berrien sorkuntzak izaten dute lehentasuna gure historia guztian zehar.
A.ðZeintzuk dira Lan Kide Aurrezkia eta bere Kooperatiba Taldearen kezka nagusiak geroaldiari begira?
I.G.ðGure kezka nagusia, gaurregun sortu zaigun langabeziak areagotu duena hain zuzen ere, Euskal Herrian elkar-lanpostu berriak sortzea da, noski.
Azkenengo lau urte hauetan, Talde kooperatiboak bere lanpostuak oso-osorik zaindu ditu: baina ez dugu izan enplegu berria sortzerik, zoritxarrez. Oztopoak ez dira sortu baliabide finantzarien taltaz, bai bait daude: ez eta industri aukerarik ezez ere. Bai zera. Behar hainbat gidatzaile eta gaurregun exigitzen diren baldintzaz jantzitakorik ezak sortu ditu larrialdirik gogorrenak, zinez.
Geroaldia segurtatzeko era bat bakarrik dago: «ikerkuntza- exportazioa - hezkuntza» hiru zutabeak tinkotu, alegia. Eta, oso laster hala ere, ahaleginik haundienak hezkuntza sailean egingo dira.
Lan Kide Aurrezkiaren XXV. urteurrenaz baliatuz, 1.984-ko urtearen azkenaldera hain zuzen, "Ikasbide" ikastetxea eraikiko da. Hau da, hezkuntza kooperatibo, enpresarial eta euskalduna emango duen ikastetxea, alegia. Eta bere eginkizun nagusienetako bat, besteak-beste, gero Kooperatibatako zuzendari izan daitezkeen postgraduatnentzako ikastaro bereziak antolatzea izango da.
Bestalde, Talde Kooperatiboaren dimentsio eta konplexutasunak Kooperatiba guztien akoplatze eta eskuhartze egoki eta zuhur batetarako organo berriak sortaraztea aholkatzen dute (Kooperatiba Batzarre eta Talde Kontseiluak). Kooperatibagoa bereizten duen prozedura federatibo honetan urrats berri bat izango da guztiori, noski. Eta gure eguneroko bizitzan protagonismo nabarmenago bat izatera eragingo ditu, Taldearen kohesioa indartu eta zuzpertuz.
Iñaki ZUBIONDO
11-13
Gaiez\Ekonomia\Kooperatiba\Kooperatiba
Gaiez\Ekonomia\Zerbitzuak\Banka
Pertsonaiaz\GOROÑO1
Egileez\ZUBIONDO1\Ekonomia
Pello Sakasketa
Montxo Armendariz, « Tasio» ren egilearekin
«Nafarroako Instituzioek Ez Dute Zinemagintza Laguntzen»
Montxo Armendariz zinemagile nafarra dugu, eta Donostiako Zinemaldian estreinatutako «Tasio» izenekoa bere lehen filea luzea da. Duela 35 urte jaio zen Olleta herriskan eta gaurregun Iruñean bizi da. Elias Querejetak produzitu dio filmea eta horrekðbesterik gabeðhalako garanti gutun bat ematen dio produktuari.
A.ðLehendik ere eginak zenituen laburmetraia batzuk...
M.A.ðLau. Lehena «Barregarriaren dantza» Fikzio bat zen eta lagunek osatutako kooperatiba baten bitartez atera genuen aurrera. Ministerioak sari bat eman zion eta beste bat jaso zuen Bilbon. Ekonomikoki amortizatu genuen. Bigarrena "lkusmena". Ondoren enkargu bat egin zigun Nafarroako Diputazioak, Xabi Otero eta niri Nafarroako Ikazkinei buruzko pelikula bat egiteko. «Ikuska» saileko dokumental bat ere egina dut.
A.ð Nondik nora etorri zitzaizun zinemarako zaletasun hori?
M.A.ðBeti izan naiz 'xalea'. Horregatik hasi nintzen laburmetraiak egiten, lagunak enbarkada hauetan sartzen, batetik bestera... Behin laburmetrai pare bat egin ondoren luze bat egin nahi izaten da. Baina ez da erraza izaten. Egia esan ez neukan esperantza handirik.
A.ðNola sortu zitzaizun gidoia egiteko gaia?
M A. "Nafarroako Ikazkinak" egin genuenean ezagutu nuen gizon batengatik dator ideia. Anastasio izeneko ikazkin bat ezagutu nuen. Bere kaxa bizi izandu den gizon bat. Libre. Bere erara. Gizon horren nortasuna errespetatuz istorio bat asmatu nuen.
A.ðGidoia egin eta diru bila...
M.A.ð Urte t'erdi edo ibili nintzen diru bila Elias Querejetarekin topo egin arte. Gustatu egin zitzaion eta batera ihardun dugu geroztik aurrera. Nahiko jende aurkitu nuen interesatua proiektuan, baina hau arriskutsua izanez, zera esaten zidaten: "hire moduko eroren bat aurkitu beharko duk!". Eta Elias izan zen ero hori. Zerbait ona baldin badauka gizon horrek horixe da: gustatu egiten zaio arriskua. Ez da segurura doan gizona, sartu egiten da arriskuan nahiz eta pelikula komertziala ez izan, nahiz eta sexorik, biolentziarik eta morbosidaderik gabekoa izan.
A.ð Eusko Jaurlaritzak ere subentzionatu du ezta?
M.A.ðBai, bai. %25 Eusko Jaurlaritzak subentzionatua da. Horrezaz gain Televisión Española-k derechos de antena guziak erosi ditu. Hau da, TVEk egiten dituen proiektu horien artean erosi egiten ditu batzuk.
A. Eta Nafarroan nola dago zinemagintzaren asunto hau?, Gobernuak edo Diputazinak ematen al du laguntzarik?
M.A. Ez, Nafarroan ez dago ezer maila honetan. Diru bila ibili nintzenean baziren nafartar batzuk barku honetan sartuko liratekeenak Diputazioak esaterako lagundu izandu balu. Diputazioak berriz ezetz esan zuen. Zinemarako ez zegoela dirurik.
A. Ze alde ikusi duzu gidoian idatzitakoaren eta pelikularen artean?
M.A. Larruquert-ek zera esan zidan behin: gauza bat zela idatzitako pelikula, beste bat filmatzen duzuna eta beste bat montatzen duzuna. Hau da azkenean geratzen dena. Gidoi teoriko-utopiko bat idazten duzu eta gero errealitatean jaso behar duzu hori. Aldaketa asko eskatzen dízkizu gero horrek. Eta aldaketak, hobekuntzarako etortzen dira askotan. Beste batzutan handikap bat izaten dira. Gure pelikulan honelako asko egon da, baina gidoiaren mamia, hondokoa, lehen bezala geratu dela uste dut.
A. Aktoreekin eta nola konpondu zara zuzendaritza lanean?
M.A. Nire gustorako gutxiegi sartu dut eskua nahiz eta beraiek esan gehiegitxotan sartu dudala. Pertsonaia bakoitzari egokitzen ahalegindu nintzen. Pertsonaia nagusietara bereziki. Ea ze keinu zeukan bakoitzak mugimendu eta interpretazio aldetik... Horrean arauera egokitu behar izan gara.
A. Hau egin ondoren dexente errazago egingo zaizu beste prolektu berri batzutan sartzea...
M.A. Ez dakit, burura etorri ere ez zait egin. Azken bolada honetan buruan izan dudan gauza bakarra pelikula izan da, eta pelikula bukatzea. Ez ninduen larritzen ondorengoak. Gauza bat jakin nahi nuen, gauza ote nintzen edo ez pelikula egiteko. Orain oporrak hartu behar ditut.
A. 'Suerte' piskat edo izan duzu ez? Zinemagile berri izan eta Sail ofizialean sartu dute zure pelikula.
M.A. Bai. bueno, baietz uste dut. Suertea izan daitekeela, baina ez dela suertea. Ofizialea joateak ala zinemagile berrien sailera joateak zerikusi handia dauka nire ustez pelikularen kalitatearekin. Kalitate horren arauera erabaki zuen epaimahiak sail ofizialean sartzea.
A. Iñaki Aizpururen Erreporteroak ez dute ba hor sartu?
M.A. Bueno, hau da, Zinemaldia nik ezagutzen dudan neurrian eta ez dut askorik ezagutzen, Zinemagile berrien sailera edozein egile berrik egindako pelikula etor daiteke. Kalitateaz aparte. Sail Ofizialerako berriz hautaketa bat dago, gutxienez 'teorikoki'. Epai bat dago. Hautaketa Batzorde bat. Honek hautatzen ditu Herri bakoitzeko filmak.
Pello SAKASKETA
Montxo Armendariz
32
Gaiez\Kultura\Zinema\Filmeak\Luzemetraia
Gaiez\Kultura\Zinema\Zuzendariak\ARMENDARIZ1
Pertsonaiaz\ARMENDARIZ1
Egileez\SARASKETA2\Kultura
Juanjo Landa eta Iñaki Aizpuru
Juanjo Landa eta Iñaki Aizpuru
« Erreporteroak» kalean jada
Juanjo Landa Eta Iñaki Aizpuru: « Hutsetik Hasita Egin Dugu Dena »
Ezagunak dira gure artean Juanjo eta Iñaki. Urtebete bada ARGIAko orrietara ekarra genituenekoa. Errodaian ari ziren orduan. Orain berriz Donostiako Zinemaldian ikusi ahal izan da beren pelikula. Kostata, baina egina. Ilusio handiz lan egin duen taldea ikusi dugu. Erabat berriak zinemagintzaren mundu honetan. Aurrera begira ere zerbait egiteko gogoz.
ARGIA. Zein izan da zuen helburua pelikula hau egiterakoan?
IÑAKI AIZPURU. Lehen helburua pelikula egitea. Horixe huen hasieran eta azkenean nahi genuena, pelikula egitea.
JUANJO LANDA. Zine kontu hauetan ikasteko asmoarekin hasi ninduen eta objetibo hori dexente xamar bete dudala uste dut.
A. Esperientzia ederra izango zen ba hutsetik hasi eta dena zuek egitea. Gidoia prestatu, filmatu, aktore bezala ere bai, beste aktoreak ere berriak... Posible al da horrela pelikula bat egitea?
I.A. Apustua horixe huen. Bestela hitzegina genian lehen ere Madrilgo produtora batekin eta haiek eskatzen ziguten aktore profesionalak jartzea, gidoia ere ikutzea... Eta ikusi diagu gauza garela pelikula bat egiteko.
J.L. Gustatuko zaik edo ez zaik gustatuko, eta garbi zegok mejorátu zitekeela, sekula ez da bat zeharo konforme geratzen bere buruarekin, baina inork ez dik ukatuko maila bat eman diogunik, eta garrantzizkoena, oinak lurrean jarrita egin dugula lan, euskal zinemagintza posible batean pentsatuz, ez subentzioen ``boom" edo lilura honek iraun dezakeen garaiaz pentsatuz.
A. Zuen deklarazio gehienetan azpimarratu izan duzue hori. Horrezaz aparte gauza bat interesgarria da muntaia hemen egin duzue ez?
I.A. Alde horretatik infraestruktura kontsegitzera jo genuen. Ez genuen lortu kamara bat erostea, dexente arinduko luke horrelako batek aurrerantzean izan daitekeen produzioa, bestela alkilatuta oso garestia ateratzen bait duk. Lortu genuen nahasketa mahaia eta pauso interesgarria duk hori. Dena dela laboratorioak, eta soinu-nahasketak etabar Madrilen egin beharra zeudek oraindik ere.
A. Telebistako bi erreportero, 1980-81. urteak, Ezker abertzalearen barnean planteatutako eztabaida. Nondik nora etorri zitzaizuen hori jasotzeko asmoa?
I.A. Gauza bat esan nahi nikek, pelikulan jasotako gertaerak niri gertatu zaizkidak. Esan nahi diat filmatzea tokatu zitzaizkidala zenbait hilotz eta hileta. Inguru horren gainean zegok gero fikzio moduko baí marraztua.
Azpimarratu nahi dudana da errealista izaten ahalegindu garela. Detaile gehienak jasoaz. Zenbait kasutan gertakizunetan parte zuzena izan zutenak ere sartu direlarik pelikulan.
A. Euskararen aldetik ere antzeko tratamendu bat eman diozue ez?
I.A. Bai. Mutilen artekoa euskaraz doa, badakitelako. Telebistako bi neskek berriz ez dakite, telebistan normala den bezala, eta horiekin gazteleraz konpontzen dira. Denetara erdia baino gehiago euskaraz zegok.
A. Lehen aipatu zenuten zailtasunak izango zenituztela bertsio orijinala distribuitzeko. Nola dago orain arazo hori.
I.A. Arazoa berdin berdin. Kopia bat zeukagu erabat euskaraz Eusko Jaurlaritzarentzat. Distribuidoreak presioak egin dizkigu bertsio orijinala ez zabaltzeko eta bertsio bat erabat gaztelerara doblatu dezagun. Beraiek diotenez subtituloak dauzkan pelikula batetara jende gutxiago joaten da ikustera, eta noski, toki gutxiagotara saltzen da. Guk ordea bertsio orijinala zabaldu nahi dugu. Orain Zinemaldian ikusitako bera. Gutxiago saltzen dela... zer egingo diogu!
J.L. Hor dagoena betikoa duk. Zer gertatuko litzateke pelikula bat erabat euskaraz egingo bagenu? Eman dezagun subtituloak jartzen dizkiógula. Ze posibilitate dauzka filme horrek zabaltzeko? Gaur egun oso gutxi. Distribuzioa eta exibizioa dira euskal zinemagintzan aurrera begira landu beharreko beste bi puntu. Produzio mailan gutxi landu bada beste bi arlo horietan ezertxo ere ez. Oraindik ere euskal zinema arauztuko duen legerik ere ez dagoela esatearekin dena esana zegok.
A. Pelikulak egitearen asuntura,bueltatuz zer da gehien faltan botatzen duzuena aurrera begira?
I.A. Aipatutako legediaz eta puntutaz aparte gidoiak ikusi nahi nituzke nik. Gidoilariak falta direla uste diat. Hortik aurrera tirako genikek.
Pello SARASKETA
Juanjo Landa
Iñaki Aizpuru
33
Gaiez\Kultura\Zinema\Filmeak\Luzemetraia
Gaiez\Kultura\Zinema\Zuzendariak\LANDA5
Gaiez\Kultura\Zinema\Zuzendariak\AIZPURU1
Pertsonaiaz\AIZPURU1
Pertsonaiaz\LANDA5
Egileez\SARASKETA2\Kultura
hemeroteka
1027. zenbakia | 1984-09-16
1026. zenbakia | 1984-09-09
Lege Oharra
RSS sindikazioa 