Iñaki Zubiondo
Tasio Erkiziari elkarrizketa
Euskadi Erdia Ibaizabal Ondoan Bizi Da
Tasio Erkizia: Bilbon Abertzale Izatea
Lesakan jaioa, aspaldidanik ari da lanean Bilboaldean Tasio Erkizia. Ikastola munduan ere ezaguna, HBko kontzejala da Bilboko udalean. Eta ia Euskal Herriko populazioaren erdia osatzen duen eskualde horretaz nahi genuen mintzatu berarekin, Ibilaldira joan behar genuen aitzakiarekin. Hego Euskal Herrian azkar konpondu beharreko arazo bat Nafarroa bada, gure bigarren estuasun iturburua ez al da Bilboaldea?
ARGIA.ðHerri Batasunako jendeak oso konten dirudi PNV barruan gertatzen den krisia ikusita.
Tasio Erkizia.ðKrisi hori identitate krisia dela dudarik ez dago guretzat. Arazo pertsonalak ere egongo dira baina funtsean identitate krisi bat da nahiz eta gero talde borrokan eta podere nahian zehaztu. PNVk eta Euskadiko Ezkerrak aspalditxotik ez dute sinesten Euskal Herrian nazio projektu bat eraiki daitekeenik, ez epe laburrera eta ezta luzeragora ere. Poliki-poliki errejionalismo batean jausi dira. eta errejio bat beti nazio edo estatu haundiago baten zati izaten da. «Errejio» hau estatuan gero eta hobeto integratu dadin egiten dute lan horiek
Nazio projektua defenditzeko prest gaudenontzat bidea garbiago ikusten da. Bagenekien duela lau urte ere bide hori latza izanen zela. Baina eguneroko bizitzak erakusten digu uste baino latzagoa dela eta ez epe laburrera, luzarora borrokatu beharko du Euskal Herriak bere nortasunari eutsi nahi badio.
A.ðBilbo inguruko ostatu batean ari zara nazio projektuaz mintzatzen.
T.E.ðHori Bilboaldean are eta latzago ikusten da, ingurune hotzagoa eta zabalagoa delako. Esango dizut. Bilbon eta Bilbo inguruan abertzale sutsu asko dago, baina baita abertzaleen kontrako hainbat jende ere. Difuminatu samarra geratzen da eta ez da bizi herri txikietan bizi den berotasun hori. Anonimatuak beti hoztasun piska bat gehiago ematen du.
A.ð Nola egiten du lana ezker abertzaleak Bilbo aldean?
T.E.ðLehenengoz azpimarratu beharra dago nazio projektu batera jendea bi bibentzia eta planteaketa ezberdinetatik heldu gaitezkeela. Sektore, bat eta ni horien artean, euskara eta euskal giroa, euskaltasuna, bizi izan dugulako, sentimentu hori razionalizatu dugunean iritsi gara nazio projektu horretara.
Baina badago beste jende multzo garrantzitsu bat, beste abiapuntu batetik iritsi dena: klase sentimentu batetik. Batez ere Ibaizabalen ezkerraldean jende asko dugu gure planteamentu berdinetara iritsi direnak bide ezberdinetatik. Nola? Klase zapalkuntza aztertzean, klase kontzientzi batera borrokan heltzean konturatu dira beren zapaltzaileek izen eta abizen batzuk dituztela. Alegia, azken finean koturatzen direla berak zapaltzen dituen klasea bera dela Euskal Herria zapaltzen duena, eta nazio askapen benetako baten alde ari direnak nagusi beraren kontra ari direla.
Jakina, kontutan eduki behar dugu arlo guztiak berdin ez ditugula sentituko, baina azken finean barrikada berean aurkitzen gara eta gainera egunetik egunera projektu berdinagoan. Badugu elkarrengandik zer ikasia, batzuek euskaltasun aldetik eta besteok klase kontzientziari dagokionean.
A.ðBaina hiri haundietan ere bizirik al dirau klase kontzientziak? Ez al du lortu sistemak azkenean klase kontzientzia hori ere jatea?
T.E.- Erreforma deitu dugun prozesu horrek lasaikeria sortu du herrian, bai langileriaren artean eta bai euskaltzale sutsuen artean sartu da lasaikeria hori. Egia da langileria krisi gogorrean dagoela, sindikatu maioritario guztiak erreformismo hutsean jausi dira eta saldukerian sartu dira, eta orduan langile gehienak ere ekonomizismo huts batean erori dira.
Baina beren buruak euskaldun sendotzat jotzen zituzten hainbeste ere saldukeria horretan sartu dira. Nola ametitzen duten PNVko base euskaldunek beren burukideen jokabidea, Euskadiko Ezkerrakoek berdin, nola adibidez sartu duten trankil aski elebitasuna ikastoletan. Zenbat euskaldun ez da bere hizkuntza baztertzen ari gaur bertan Gipuzkoako herrietan eta Bizkaikoetan zer esanik ez. Bilbon bertan euskara gehien erabiltzen dutenak euskaldun berriak dira, eta horietako asko euskararen kontzientzira klase kontzientzia batetik heldu dira, edo beste borrokaren batetik.
Azken finean, nazio projektu honi ez diote eutsiko euskaltasuna bizi-bizirik daukatenek bakarrik, langile kontzientzia bizi-bizirik dutenek ere parte hartu beharko dute. Bi horiek txertatzea da bide bakarra.
A.ðBilboko auzo mugimenduak oso deigarri ziren beste herrialdekoontzat bolada batean. Horiek ere apaldu egin direla dirudi.
T.E.ðApaltze horren arrazoin askoren artean bi azpimarratuko nituzke. Lehenik, PNVk ito egin dituelako. Hiru-lau urteotan PNVren esku zeuden udalen helburu nagusienetariko bat herri mugimenduak itotzea izan da. Eta hori lortu da, mugimendu horiei inolako laguntzarik ez emanez, lehen zituzten biltoki eta lokalak kenduz, printzipioz beren kontra lan eginaz. Esate baterako, auzo elkarte batek projektu bat baldin bazekarren, alde batera uzten zen eta handik hilabete batzutara beren ideia balitz bezala aurkezten zuten. Jende asko horrela uzten joan da.
Beste arrazoin bat bada, eta sakonagoa: mugimendu guzti horiek planteamendu ekonomizista batzuetara mugatu izan direla. Kale bat konpontzeko plaza txiki bat egin dezaten, etxe bat eraiki ez dezaten... eta horrela borrokatu dira, baina planteaketa orokor bat ez da egon. Ez da txertatu borroka hori ez nazio projektu batean eta ezta klase kontzientzia batean ere. Mobilizazio interesgarriak egon dira baina helburu puntualen inguruan gehienetan. eta gehiago sakondu ez delarik, nahikoa izan da udalak zenbait arazo konpontzea edo epe baterako promesak egitea auzo elkarte horiek aurrerabiderik gabe gelditzeko.
A.ðEzker abertzaleak izan al du sekula indarrik auzo elkarteetan ezta?
T.E.ðGutxi. Mugimendu hori bizi izan dugu, eta borrokan parte hartu ere bai, baina barne-barnean sarturik ez gara egon, gure borroka gehiago finkatzen genuelako euskarazko klase, ikastola eta beste elkarte kulturaletan. Hala ere ahalegin haundiak egin izan ditugu kultur mugimendu horiek auzo elkarteekin txertatzeko.
Baina bi mugimendu horiek elkarrekin lotzerik ez da erdietsi eta hor badago hutsune historiko bat, orain bizi dugun krisian nabari den bezala. Esan dezakegu abertzaleok inguruan ibili garela, elkarlanean jokatu dugula baina gure indarrak gehiago zentratu ditugula auzoetan euskararen eta kultur munduaren alde auzo elkarte horiek behar bezala dinamizatzen baino.
A.ðDenora puska bat badaramazu kontzejal lanean Bilboko udalean. Baina lan zehatz horrez gain nondik ikusten da jo behar duela ezker abertzalearen lanak?
T.E.ðBetidanik gure eritzia izan da auzo mugimendua ez dela mugatu behar auzo elkarteetara, baizik eta zer esan haundia dutela bai mendi taldeek, euskarazko eskolek, ikastolek, kasu askotan txokoek ere bai... Euskal Herriaren bereiztasun bat izan da arazo batzuen aurrean organizatzeko ahalmena. Gure asmoa herri mugimendu guzti horietan parte hartzea da.
Erreformismoaren helburu bat da herriari protagonismoa kentzea, herria pasibotasun batera eramatea. Guretzat alderantziz lehen helburua da herriari partizipazio bideak eskaintzea, eta bide zabalak: bati mendia gustatzen bazaio lana mendi elkarte baten inguruan egin dezala. Frankismo garaian elkarte guzti horiek funtzio historiko bat bete zuten bezalaxe, uste dugu poliki-poliki berriro ere bete dezaketela, presoen alde, euskararen alde eta abar laguntzen duten neurrian.
Auzo elkarteetan lana sakontzea da beraz helburu bat, orokorki hiri ezberdin bat lortzen saiatu. Eta gurasoekin eta kultur elkarteekin eta abar elkarlan baten aldera eraman, herri mugimendu hori berpiztuz joatea. Badakigu ez dela urtebeterako eta birako lana. Eta hala ere pauso garrantzitsu bat emana dago: herriak badu erreferentzipuntua den bloke bat, Herri Batasuna. Izar horrek argitzen duen neurrian izango da posible bizkortze hori.
A.ðHitz politak, baina ez al da pasatako garaien irrikaz aritzea? Egoera oso aldatua dagoela esan nahi dizut alegia. Begira nondik dabiltzan gazteak.
T.E.ðGaztediarengan krisi larri bat dago, baina gehiago esango nuke egon dela. Hau da: orain dela zazpi-zortzi urte, 76-77 urteetan gazteek euforia garai bat bizi izan zuten. Eta urte haietan itxaropen haundiak zituztenek poliki-poliki beren ilusio guztiak zapuzturik aurkitu dituzte, erreforma bide honek inolako esperantzarik ez diela ematen konturatu dira, praktikan ez dela ezer aldatzen.
Garai horretan zegoen irakaskuntzak berdin jarraitzen du, areago, frankismoaren azken urteetan baino atzerakoiago dago irakaskuntza; horretaz ere eman daiteke hamaika datu, nola goazen atzera metodoetan, edukietan eta abar. Hori batetik. Eta bestetik, zer eskaintzen diete erreforman erori diren alderdiek, ze ilusio ematen die Estatutoak? Ikusi zen Estatutoa onartu zenean: inon ez zen jairik ospatu, jendea ez zen kalera irten lorpen haundia izan balitz bezala. Aberri Egunean ere alderdi horiek gero eta gehiago lotsagarri gelditzen dira; eta Aberri Egunak gazteei ia ez die ezer esaten.
Gaztediak aldiz parte hartu du Korrikan, eta ez HB inguruko gaztediak bakarrik. "pasota" deitzen dieten horietakoak ere bai. Ilusio bat eskaintzen diogun neurrian gaztedi horrek erantzun dezake. Esate baterako institutoetan hasi da berriz mugimendu guztiz esperantzagarri bat, eta orain dela hiru urte ia ezer ez zegoen. Hilketa baten aurrean ez zen inor mugitu ere egiten ezta greba bat ere, eta orain aldiz hasten da berriz.
A.ðBilboaldean euskaldunen kontrako asko dagoela zerorrek esan duzu.
T.E.ðGauzak berezi egin behar dira. Langileen artean antieuskalduntasunik ez dago. Baina Euskal Herriko burgesiarik zentralistena hemen dago eta horrek zerbitzari zintzo asko ditu, funtzionariak direla etabar, historikoki interesak eta boltsikoak Madrilen dituztenak, horregatik dira antieuskaldun; egia da burgesia horrek inguru zabala duela, eta badago Bilboaldean antieuskaldun asko.
Baina askotan esaten da antieuskaldun asko dagoela etorkinen, emigranteen artean. Eta bereizketa egin behar da: botoetan eta beste askotan ezberdinak dira azken boladako etorkinak eta orain dela hogeitabost urte etorritakoak. Ezkerraldean dugu orain dela hogei-hogeitabost urtetako emigrazioa eta hor ezker abertzaleak militante eta boto ugari ditu. Arazo latzagoa daukagu azken boladakoekin, Basaurin eta Bilboko zenbait auzotan adibidez.
Antieuskaldun direla? Ez. beste gauza bat bait da behar hainako euskal nazio kontzientzia ez edukitzea. Haurtzaroa Gaztelan eman duenak banderarenganako, kantuarenganako eta usadioetarako sentimendu bereziak edukitzea normala da, eta guk ezin dizkiegu sentimendu horiek ukatu. Baina horietako askok eta askok Euskadi sentitzen dute beren parte gisa, hainbat urtetan hemen ari direlako beren izerdia isurtzen. Gero politikoek eta komunikabideek segun eta nolako sentimentuak erabiltzen dituzten hala eramaten.dituzte emigrante horiek.
A.ðEta jende horiek PSOEri ematen diote botoa.
T.E.ðPSOEk bere poderea eskainiaz, bere lanpostuak eskainiaz... manipulatu egin dituzte. Baina euskaldunen artean ere askok botoa PNVri eman diote besterik gabe podere bat daukalako. Herri Batasunak poderea balu, horietako jende askok neurri batean HBri emango lioke botoa. Lehen botoa UCDri botoa emandako hainbatek orain PNVri eman dioten bezala.
Gero, kontuan eduki behar da herri txikietan jendeak izaten duela aukera plazan edo txikiteoan gauzak komentatzeko, ikuspegi ezberdinak entzuteko. Bilbo inguruan komunikabideek izugarrizko indarra dute, eta horiek PSOEri ze kanpaina egin dioten badakigu. Gero bakoitzari bidali dioten gutun pertsonala, beren haurtzaroko herriak gogoraerazteko aitzakiaz...
Gure egin beharra zein da? Euskal Herriaganako dituzten sustrai horiek razionalizatu erazi eta sentitu erazi. Gehienek nahi dute integratzea Euskal Herrian.
A.ðAspaldiko eztabaida da euskal kultur munduaren inguruan dabiltzanen artean: posible al da etorkinak gureganatzea? Beti pizten da eztabaida hau.
T.E.ðAuzoz auzo ako ibili gara, eta sarritan izan dugu esperientzia hau. Edonora joan, Otxarkoagara bezala beste edonora, eta beti lehenik euskaraz hitz egiten dut, baita euskaldun bakar bat ez egon arren ere. Lehenengo erreazioa askotan: «Jode, oye, que no entendemos!». Baina azaldu diedanean euskara denon patrimonio bat dela eta beraiek aukerarik izan ez badute beren seme alabek aukera hori eduki behar dutela, guztiok osatzen dugulako Euskal Herria, langile direnez beraiek ere Euskadiren zutabe direla, nik beti txalo beroak jaso izan ditut.
µrgi eta garbi esan behar da: batetik manipulatu egiten dituzte, eta bestetik guk ez dizkiegu bideak eskaintzen integratu daitezen. Askotan akonplejaturik bizi dira. Guk jakin behar dugu konturatzen hemen lan egiten badute objetiboki askoz ere interes haundiagoa dutela Euskal Herrian beren sorterrietan baino. Beren barruan borroka batean bizi dira eta guk lagundu behar diegu gauzak razionalizatzen. Lan haundia dago, eta gazteetan eskoletan batez ere: euskal kantak, dantzak. usadioak, euskara, irakasten. Belaunaldi hau zail samarra daukagu. Baina horien seme-alabak gureak izango ditugu, lana ondo egiten badu
Iñaki ZUBIONDO
Hiri berri baten aldeko lanean auzo elkarteak zuzpertu.
Lesakako lasaitasunean jaio eta Bilboko eromenean zinegotzi.
Etorkinak integratzea posible da eta lortu behar dugu.
11-14
Gaiez\Politika\Euskal Herr\Taldeak\Alderdiak\HB
Gaiez\Gizartea\Ideologiak\Abertzaleta
Pertsonaiaz\ERKIZIA1
Egileez\ZUBIONDO1\Politika
L. Bastida
Xabier Errorekin mendizaletasunaz
Euskal Herrira Iritxi Bezain Laister Argiarekin Xabier Erro
Euskal Mendizalegoaren Arrakasta Mundiala
Mary Abrego Eta Kike De Pablosek Makaluren Gailurra Lortu Dute
«Everest esan eta mundu guzia adi jartzen da, Makalu esan eta ez du ia inork joramonik egiten». Hauek dira, gutxi gora behera Xabier Errok orain bukatu berri den bere azken espedizio hau prestatzen ari zenean esaten zizkigun hitzak. Bere, eta bere lagun Kike de Pablos eta Mary Abregoren lorpen haundia gainditu ondoren, hitz haien arrazoia frogatu ahal izan dugu. Espedizio arin batek alpino eran 8.500 metrotako gailurra lortzen du, eta munduan zehar beren arrakasta goi mailakotzat jotzen denean, hemengo kirol kazetari ofizialak beren ezjakintasuna nabarmentzen dute, gertaerari zeharkako irazkinak bakarrik eskeintzen.
Eta gehiago merezi du mendizaletasuna bere baitan hain sakon duen Ferri honek. Hainbeste lan eta indar jarri ondoren herri onentzat hain goi mailako arrakasta lortu duten mendizaleak gehiago merezi duten eran.
Dagoeneko Xabier Erro gure artean daukagu. Kike de Pablos eta Mary Abrego gailurra lortu zutenak oraindik Katmandun daude.
ARGIA.ðNoiz iritxiko dira beste biak, Xabier?
Xabier Erro.ðHamabian irtengo dira handik eta hamairuan iritxi honera. Ni lehenago jeistearen erabakia korreorik ez genuelako hartu genuen. Besteetan, espedizio bakoitzak korreorako pertsona berezi bat eramaten du, behintzat radio bidez trasmisio biderik eramaten ez badute. Bainan gure kasua nahiko berezia izan da. Oso txiroa izan da alde guzietatik eta horrelako laguntzarik gabea. Horregatik erabaki genuen ni aurreratzea. Egun dexente igaroak ziren gure berririk inori eman gabe eta lehenbailehen jakin erazi nahi genuen ondo geundela, espedizioa bukatua zela, gailurra gainditua genuela...
Presaka jeitsi nintzen. Normalean hamabost egunetan egiten den jeitsiera hiru egunetan egin nuen. Hogeitabatean bebeko kanpamendutik irten eta hogeitalauean Katmandun bertan nintzen. Handik honera deitu, paperak bete, billetea hartu eta denborik galdu gabe berriz ere hona. Diruz oso eskas ibili gara eta ahal zen gutxiena gastatzeko segituan hona. Itzultzeko gogoa ere bai, noski. Kikek eta Abregok ere horixe egingo dute eta beharbada, horregatik, zazpian edo zortzian hemen izango ditugu; baino ziurrena hurrengo astean iristea izango da.
ARGIA.ðARGIAn sartu zarenean kexu agertu zara hemengo prentsa ez dela gertaeraren garrantziaz konturatzen esanaz. Han, beste mendizale eta espedizioen artean, zer giro aurkitu duzu zuen azaña egin ondoren?
X.E.ðHan gure aldamenean bi espedizio genituen, bata amerikar-kanadiense espedizio bat eta bestea ingelesa, Dugg Scott beste hamalau eskaladorekin. Hauen artean eta baita gero Katmandu bertan gurea izugarrizko arrakasta bezala hartu dute.
Kontutan hartu hilabete eta erdian egin ditugunak ikusi dituztela. Joan eta beheko kanpamenduajarri orduko 6.200 metroko Chaho egin genuen. Aurrerago Baruntse (7220 m.) ia goien geundela, ehun bat metro falta zitzaigula, material faltan utzi behar izan genuen. Geroago Kangchuntse egin genuen 7.640 metrotako tontorra. Dena alpino eran. Eta pentsa horrelako tontor bakoitzerako espedizio bereziak egiten direla. Hoiek egin ondoren Makalu espediziora joan ginen lautik hik lortzen dugu. Igoera osoa alpino eran eginda. Hau da, beheko kanpamendutik motxila bizkarrean hartu eta goraino. Tarteko kanpamendurik gabe. Dena bizkarrean eramaten: dendak, sakua eskaladarako materiala, janaria eta abar.
Hori guztia, mendizale eta gaia ezagutzen duten denentzat izugarrizko arrakasta da. Dugg Scottek zion, lehenbiziko aldiz zela 8500 metrotako tontor bat, 5400 metrotatik, alpino eran igotzen zela, eta aurretik bidea prestatu gabe gainera, eta oxijenorik gabe.
ARGIA.- Eta non gelditzen dira, beda, Messmer-en igoaldi haiek?
X.E..ðMessmer-ek 1978an Everest igo zuen beste batekin eta oxijenorik gabe, baina ez laguntzarik gabe. Alpino eran 8000 metrotatik gora bakarrik igo zuen eta hori ere 8500 metrotan denda ekipatu bat zuela. Azaña egin zuen, baina azaña harek ere bere neurriak ditu.
Gero 1980an berriz ere Everest txinako aldetik igo zuen eta orduan bakar bakarrik. Baina orduan ere 6500 metro arte material guzia Yak-etan eraman zuen, txinatar behiak erabili zituen, eta 6500 metrotan jarri zuen kanpamendua bere enlazetarako ofizialarekin eta abar. Gero 7000 metro-. tan ekipatutako denda bat jarri zuen. Hau da, esaten da Messmerek alpino tankeran igo zuela Everest, baino hori 7000 metrotatik gora bakarrik egin zuen. Metro hoietaraino ekipatua bait zuen. Eta hori ez da alpino tankera.
ARGIA.ðAskotan aitatzen duzu zuen espedizioa oso arina zela. Horrek garrantzi haundia du zuen espedizioaren ezaugarriak zehazteko orduan. Nola moldatu zineten lau bakarrik beste espedizio askok hainbeste jende eramaten duten lekutan?
X.E.ðGuk hogeitamar porteadore bakarrik eraman genituen beheko kanpamenduraino. Pentsa, gizon bakoitzak hogeitabostetik hogeitamar kilo arteraino eramaten ditu, tonelada batera ere ez zen irixten gure kargamendu guzia. Gero beheko kanpamendua osatu ondoren han Sherpa bat bakarrik genuen, sukaldari lanak egiteko, eta mutil kozkor bat, kanpamendua jarria genuen tokian urik ez zegoelako eta ur bila joateko. Hori zen guztia. Jetsi berriz hamar porteadorekin egin dugu. Eta zifra hauek oso txikiak dira. Gonbarazio batera, mendiko trekin-ak, turistentzat eta eginak izaten direnak, berrogei bat porteadore izaten dituztela.
Hau izan da dudarik gabe Himalayan egin den espediziorik arinena.
ARGIA.ðEta beheko kanpamendua 5400 metrotara jartzea zein arrazoiengatik izan da?
X.E.ðAlde batetik alpino eran ibiltzeko ahalik eta gorenen jartzea da hoberena, baina ura aldamenean izatea ere komenigarria da, eta azkenik arnas hartzeko oxijeno nahikoa egotea ere nahi eta nahiezkoa da. Gu beheko kanpamendura atseden hartu eta gorputzak errekuperatzera joaten gara eta horregatik, hobe beharrez, kanpamendua oxijeno nahikoa dagoen tokian jarri behar dugu. Gainera oso toki polita aurkitu genuen. Kriston bistak, han ikusten genituen Lotse eta Everest eta Makalu aurre aurrean.
ARGIA.ð Izango dugu aukera paraje hoiek zuek egingo duzuen pelikulan ikusteko. Esaiguzu orain pertsonal mailan zer suposatu dizun espedizio honek.
X.E.ðMaila pertsonalean oso esperientzia gogorra izan da. Nik uste dut orain arte egin dugun esperientziarik gogorrena izan dela. Eta neretzat konkretuki nere lagunentzat baino are gogorragoa. Zeren horrelako zama bizkarrean eramatean, nik lehendik bizkarra puskatua izan dudalarik izugarri sofritu dut. Egunaren hasiera ondo egiten nuen, lehenengo orduak, baina lau edo bost ordu ibili ondoren ezin nuen, egia esan ezin nuen. Zein sufrimendua bizkarrean! Kalbario bat izaten zen. Eta egunero!.
Alpino eran horrelako espedizioak egitea oso oso gorra da. Eskerrak gero oroimen txarrak ahaztu egiten direla eta onak bakarrik oroitzen.
Pertsonalki bete betea eta oso pozik, nik egin ditudan gauza gogorrenak izan dira hauek.
ARGIA.ðEta berriz ere etorri baino lehen eskatuko zenuen beste tontor bat igotzeko baimena?
X.E.ðBai oraingoan ere eskatu dugu bai. CHO-OYU 8.153 metrotako tontor polit bat da, Everesten beste aldera, aldamenean. Ea noiz ematen diguten baimena
Bitartean berriz ere lanera eta ea pelikula nola irtetzen den.
L. BASTIDA
24-25
Gaiez\Kirola\Mendizaleta
Pertsonaiaz\ERRO1
Egileez\BASTIDA1\Kirola
Astema
Jean Louis Davantekin euskalduntzeaz
AEKANPADA Baino Lehen AEKANTUZ Iparraldean
Lapurdiko Liberatuak: «Lore Batzu Agertzen Dira Elur Artetik»
Jakina da AEK Euskal Herri osoan ari dela helduen alfabetatze eta euskalduntze lanean. Jakina ere lan horren parte garrantzitsu bat kurtsoz kanpoko ekintzatan kokatzen dela. Normalean ohituta geunden euskararen aldeko kanpaina guziak hegoaldean izatea beren iturburua. KORRIKA eta AEKANPADA ikusita...
Ekitaldi berri batekin dator orain AEK. Iparraldetik gainera: AEKANTUZ izeneko jaialdia Kanbon ospatulo da hilabete honen 9an. KORRIKA eta HERRI URRATSen arrakasten ondoren Ipar Euskal Herrian zerbait gertatzen ari denaren arrastoa.
Bestalde, kautsituko duzuen AEKANTUZ kartelaren atzekaldean, zer dago? Hain hurbil eta, ardura? hain ezagun zaizkigun herritar hauek zer diote? Ze kezka, ze uste, ze esperantza dauzkate euskara, militantzia. profesionalismoa etabarretaz?
Jean Louisengana jo dugu, hori baita Lapurdi barnekaldean ari den AEKko permanenetea. Mintzatu dugu eta eman ditu erantzunak, ahoan bilorik gabe, barne-barnetik, senditzen bezala.
ARGIA.ðZertarako hautatu duk lan hori?
JEAN LOUIS.ðBa dakiat ene bizian badela aberastasun bat: hizkuntza bat eta herri batetan sortua izatea. Hastapenetik nere gurasoek etxean euskara erakutsi zidaten. Hori aberastasun bat izanik, ikusiz ere nere herrian (Hazparnen), eskualdean. etxean berean, nolaz euskara emeki emeki galtzen zen pentsatu nian nere euskara behar nuela landu. Pentsatzen diat gauza askoz gehiago eta hobekiago espresatzen ahal ditudala euskaraz frantsesez baino, sentimenduak batez ere. Norbaiti mintzo naizelarik barnetik euskarazko hitzak heldu zaizkit. Hori galtzea ene izatea galtzea litzateke. Euskaldun guzientzat berdin. Horregatik hasi nauk ene euskara lantzen eta kursoak ematen.
A.ðEz duk uste berantegi dela euskararen berreskuratzeko?
J.L.ðUste diat beti zutituko direla euskaldunak, euskaldun izan nahi dutenak. Aberastasun hori gazteek noizbait sendituko dute, beren baitako gauza bait da.
Galduko? Ez diat uste. Gau eskoletan bait naiz, ikusten dizkiat ezinahalak, nahigabeak, trabak denetan direnak. Maila guzietan baldin badira arazoak, uste diat hala ere, gau eskoletan, ikastoletan, irratietan hartu den bideak ekarriko duela berreuskalduntzea. Nik hori diat esperantza. Ez duk galduko elkarte hauek hor direno. Uste diat elkarte hauek sustatzen baldin badute Euskal Herriaren egiazko dinamika bat maila askotan, jendeari ohartarazten badiegu euskararen inportantzia hori pertsonalki eta herriarentzat elkarte horiek bere parioa irabaziko dutela. Uste diat horretan dela gure lana. Ba duk hizkuntza bainan ba duk ere nonahitekoa izatea. Hemen askok galdu ditek, ene ilobek, auzoek... Bainan ez diat sinesten ahal ez dutela beren burua euskaldun sendituko. Euskalduntasun horretaz oharturik berriz hartuko dute euskara.
A.ðNahiz eta egoera larria izan gerorako hazia ereintzen ari duk, ondorioz, beti posible izanen duk euskara berzabaltzea...
J.L.ðBai, egiten den lanak luzarorako fruituak ekarriko dizkik eta kontzientzia bat ere. Ustel eta terroristatzat pasarazi nahi gaituztenek ez dute beti jendea engainatuko. Euskaldun guzietan baduk behar hori hemengoa izateko. Ez dute hori kentzen ahalko abertzaleak zikinduz ere, eta noizpait pagatu beharko dute beren faltsukeria hori.
A.ðUrte batez kasik aritu haiz permanente bezala. Esperientzi horretatik zer diok?
J.L.ðOhartzen nauk haurrek asko eginen dutela berreuskalduntze bidean. Ikasle batzu heldu dituk haurrak euskaraz ari direlako. Haiekin komunikatzeko heldu dituk ikastera.
Nik ikusten diat elurraren artetik lore batzu agertzen direnak. Adibidez. nere gurasoek berek eta beste askok, ez direnak militanteak, egonak direnak norbaiten azpiko beti, orain ohartzen dituk euskara inportantea zela haientzat eta orain gero eta gehiago erabiltzen ditek.
Urte baten esperientziak ekartzen dit konbikzio bat, badela izugarrizko lana egiteko, jendeekin harremanetan sartzeko. Eta azkenik hire lanarekin, azkartzen dituk eta gehiago lotzen dituk euskarari emeki emeki zenbatzuentzat normala etortzen duk euskaraz aritzera.
A.-- Nola hartua duk hiru ingurumenean AEKn aritzea, ofizioa hori izatea?
J.L.ðAsko jende harrituak dituk lan horretaz bizitzen ahal dela, lana ekartzen dik, hori biziki inportantea duk, euskarak lana ematea. Gero baduk aldaketa bat beren buruan, zeren eta usu nere familiakoek, auzoek eta ez zituzten ezagutzen euskal kultur mailan ari zirenak: denak Enbata zikinak! Orain ikusten dute ez direnak besteak baino tzarrago herri euskaldun batetan sinisten dutenak. Horrek badik bere garrantzia, gauza normala duk orain euskaraz aritzea, bizitzea, eta ez prostituitzea nagusi, saltzaile edota frantsesaren aintzinean.
Ez diagu gure larru azala saltzerik. Inguruko jendeek usu saltzen dute, ez dute ohorerik euskaldun izatea, eritasun bat bezala bizi dute.
A.ðEuskarak lana ematen duela. Euskal kulturatik bizitzea, nola ikusten duk hori?
J.L.ðJoan den urtean zapata lantegi batetan ari nindian. Aurten, lehenik ekartzen didak posibilitatea ene euskara hobetzea. Gero denbora gehiago diat irakurtzeko, idazteko. Ororen buru gogo guzia horretan ematea, euskararen azkartzeko bezala. Ekartzen dik disponibilitate bat eta lanaren hobetze bat.
Neretzat ere duk lan hori nere militantismoaren bizitzeko posibilitatea. Pagatua nauk. Bainan hala ere pagatua izan aitzin jadanik hasi nintzen, nere lanetik kanpo. Orain duk espezialitate bat bezala, gauzak barnetik ikusteko eta bultzatzeko.
Gero arrisku bat hatzematen diat lan horretan: usaiako jendeen egoeratik ateratzea, laborari eta langileen errealitatea ez gehiago ikustea eta euskararen prismatik bakarrik ikustea.
A.ðBizia beti prisma batetik ikusten da. Nola egin prismak konbergenteak izan daitezen?
J. L.ðBehar bada nik nahiago nikek lan mugatuago bat egitea, adibidez lantegi batetan ariz, lantegiko lagunei euskaraz aritzea ezinez eta, permanente izate horrek ekartzen didan lan orokor baten egitea.
AEKn haizelarik asko jende ikusten duk ( kurtso. animazio...) eta, ez dakiat, baduk militantismo bat, ez nezakek erran kanpotik heldu dena, ez gainetik ere, ez dakiat errateko, bainan baduk beste bat ere. Lan munduan zerbait egiten duena.
Uste diat hor dela lan handia egiteko. Alde batetik behar duk lan profesionala egin eta bestalde leku guzietan euskararen sustengatzaile batzu. Eta hor galde horri erantzun emateko, hor duk AEKk egiten duen lana, eta hori duk beharrezko.
ASTEMA
A EKANTUZako kartelak artesau modara eginak izan dlira, argazkiak ikusi bezala.
28-29
Gaiez\Hizkuntza\Euskara\Normalkuntz\Hizkuntz po\Ipar EH
Gaiez\Hizkuntza\Euskara\Ekitaldiak\Korrika
Gaiez\Hizkuntza\Euskara\Alfabetatze\AEK\Ekitaldiak\Korrika
Pertsonaiaz\DAVANT1
Egileez\ASTEMA1\Hizkuntza
Rosa Maria Martin Sabaris
Iñaki Bilbao artistari elkarrizketa
Euskal Arteari Buruz Hizketan
Iñaki Bilbao: Profesionala Ez Den Pintatzailea
Txikitan etxean pintatzen ohi zuen, igandero. Gero, Fakultatera joan eta kontrakulturatu egin zen. Gaur egun, eskeptiko xamarra, ez du Euskal Artea deritzon hori ikusten.
Itzelezko motor baten gainean dator. Larruzko txamarra, kaskoa eta takoi handiko botak. Lur finkorajaisten denean, bere altueraz ohartzen zara. Ile beltza, betaurrekodun begi ilunak: sudur krakoa eta esku zainduak. Haurtzaroan eroso bizi denaren itxura dauka. Intelektual antza.
Beti bere buruari garrantzia kendu nahian, hasi da: «Pertsonaia bati buruzko elkarrizketa bat egitea gauza interes gutxikoa gerta daiteke; areago, ni bezalako pertsonaia ezezaguna bada».
Umetatik Pintatzen
ARGIA.ð Fotografian ibili zarela esan didate. Arteder-en agertu duzu zerbait, ezta?
IÑAKI BILBAO.ðBai, baina ez naiz profesional bat edo holakorik. Nik institutoan egiten dut lan, eta saiatuko edo saiatzen naiz profesionalki aritzen, baina klaseak ematearen oztopo handiz. Hala ere. ez daukat asko eginda...
A.ðKontaidazu pixkat zure hasiera.
I. B.ð Bilbon jaio nintzen 1956.an klinikaren kariaz, baina beti bizi izan naiz Barakaldon. Arte Ederrak ikasi nituen 1973-1978 tartean eta gero 78.an bertan Barakaldoko Institutoan sartu nintzen.
Txikitan hasi nintzen margotzen pixkat nire familiarengatik. Gurasoek pintatzen zuten; ama, mojekin eta aitak ba zeuzkan adiskide pintatzaileak. Etxean beti egon da zenbait pintura. Igandero pintatzen zen: ez dakit, betiko zera izan da. ohizko gauzatzat hartu dut.
Ez uste, gauza asko esateko edo itzelezko zaletasuna daukadalako pintatzen dudanik: aitzitik, txikitan egin dudalako, bizitza osoan. Gero izebek beti erosten zidaten koadroren bat eta «bodegoi»ren bat egiten nuen. Behin, batzu egitera heldu nintzen, arrakasta handia izan bait nuen, eta bi izebek eta amaren lagunek erosi zizkidaten. Geroago txoilo bat bezala ikusi nuen pintatze delako hori: orain, aldiz, gutxiago....
«Apurtzeko Asmoz Genbiltzan»
Bere aurpegian mineria antzematen da, Fakultatearen garai mugitua kontura datorrenean.
I.B.ð Gero. Arte Ederrak egin nituenean. Fakultate hau ibiltzen zeneko garaia zen. Aldatzen zara apur bat, beste ikuspuntu batetik ikusten saiatzen zara. Hortik ibiltzen ginen gauza kontrakultural xamarrekin enroilaturik. Dadá eta surrealismoak asko jaten zidatela burua gogoratzen dut. Beno. apurtzeko asmoz genbiltzan, ezer ez apurtzeko azkenean, ezer ez bait zegoen eta ez dago ere uneotan. Ez baginen hausleak izan, merkatu eta zer urratzerik ezarengatik izan zela uste dut.
Ikasleen gehiengoa talde batetan geunden. eta gero talderik gabe, erakusketak egiten, honelako gauza guztiak... Erakusketa indibidualak oso guttitan egin ditut: bat 78.an. Arteder biak eta gero beste pertsona batekin zerbait ere. Hori... izena jartzea, ba.... beti talde bat bezala. Behintzat, inoiz ez dudala galeriarik ordaindu esan dezaket.
Orain Kultur Ministraritzaren beka batekin nabil eta hori, baina nahiko zirriborraturik. Beti jarraitu dut pintatzen, inoiz ez diot utzi, baina profesionaltasunerako gogorik gabe.
A.ðAgian, horretara behartuta zaudelako?
I.B.ðEz, ez da hori ere. Hemen pintatzaile profesionalak irents ditzakeen merkatu bat ez dago. Ez dago ia-ia profesionalki, bospasei figura izan ezik: Txillida, Basterretxea eta besteren bat. Alde batetik, besteok beste gauza batzuekin eraman behar dute batera; bestetik, paisajistak daude, gela gehienetan erakusten dutela eta agian, profesionalak izan daitezkeela uste dut, ez dakit.... Baina. azken finean, ez dago artisten merkatu profesional bat. Hainbeste entzuten den Euskal Artea delako hori, eta nik ez dut oraindik ikusi.
Euskal Artea Eta Urre Alemaniarra
A.ð Horretaz galdetu nahi nizuke.
I.B.ð Nire aburuz, Euskal Artea ez da existitzen, nik ikusten dudanez bederen. Harriak botako dizkidutela suposatzen dut.
A.ðEz ote da hori gogor samarra?
I.B.ðBegira, ez dago jatorri izeneztapenik, Errioxako ardoak bezala. Hemen lan egiten duten pintatzaile batzu daude, baina ez dut uste Euskal Arte bat bere izate propioarekin existitzen denik; berez justifkatzeko identitate nahikoa euki beharko luke. «Euskal» etiketa, beste ezer baino gehiago, zentzu txarrekoa da nire eritziz; zera suposatzen du: abangoardiako pintura multzo batetik (eta nik ez dakit jada zer den abangoardia hori), aurreragarria ez den pintura multzo batetik beste multzo ezeso bat isolatzea. Ea azaltzen dudan...
Europako artea, eta batik bat Espainiakoa, merkaturik gabeko arte atzeratu bat da, profesional eta tankerazko irteerarik gabe. Eta euskal arteaðoraindik egoera txarragoan, gizarte hau krisis haundiagoa jasaten ari baitað, hartatik bakartzen baldin baduzu, orduan ezerezean gelditzen zara.
Euskal arteak, jende askorentzat, izate karta bat suposatzen du, zerbait garrantzitsua egitearen zentzazioa, gauza hobeagorik ez dagoelako agian. Hau da, ni naiz nire eskailerako pintatzailerik hoberena, José Antonio kaleko artearen hoberena neu naiz: jatorri izeneztapena daukat eta hau nahikoa dela ematen du.
A.ðEta zein litzateke zure proposamena?
I.B.ð Euskal Artea, existitzekotan edo noizbait existituko balitz, bere identitatea eskuratu beharko luke faktore bereizgarri batzuengatik, ez geroago jarritako etiketa batengatik. Baina. jakina, euskal artista ez dena ezin daiteke artista izan. Hemen erakusketa guztiak (niri barregura sartzen zait) euskal artistenak dira. Lehen hitz egiten zeneko urre alemaniarra bezalakoa da, zuri beharbada ez zaizu ezaguna egiten... Lehen saltzaileak barraketara etortzen zirenean, urrezkoak ez ziren gauzak ekartzen zituzten; orduan, Alemaniako urrea zela esaten zuten, esaterako, erlojuen uhalak. Euskal Arteari berdin gertatzen zaio eta hau bai dela pena handia! Moscu-ko urrea balitz, behintzat; horrek ba zeukan identitatea, fikzio bat izan arren, baina urre alemaniarra, nori axola zaio...?
Niri beti sortu dit hainbat gatazka. Euskal Artisten erakusketetan parte hartu dudanean, pasatu ahal izan dudan lotsa horregaitik izan da, joer. Euskal artisten erakusketak «euskalartistak» komila artean esatea suposatzen zuela konturatzen zinen. Noski euskal jendea dagoena eta noski artistak daudena, eta beraz. hizkuntz ikuspegi batetik bakarrik izan arren, euskal artistak izan daitezke. Baina euskal artisten erakusketa txitxarrak ziren eta, halere. euskal artistenak ziren....
A.ðZe nolako pintura egiten duzu?
I.B.ðErrealismoarekin hasi nintzen; gero, komikiak egiten nituen, koadroetan hitzak edo letrak sartu ere. Orain beste zera bat saiatzen dut, pixkat fantastikoagoa, gauzak nolabait asmatzea, errealak ez diren horiek.... Nik ba dakit abstraktoa ez dena hain euskalduna, baina euskal artisten gehiengoa abstraktoa da. Hain errealista ez den zerbait egiten saiatu naiz eta ez zait oraindino irten.
Kafea bukatu da, eta baita ere geneukan denbora. Etorri zen moduan, bere motor zaratatsuaren gainean ba doa Iñaki fantasien bila, hain erreala ez den horren bila.
Rosa Maria MARTIN SABARIS
Iñaki Bilbao, pintore eskeptikoa.
34-35
Gaiez\Kultura\Artea\Pintura\Pintoreak\BILBAO1
Pertsonaiaz\BILBAO1
Egileez\BILBAO1\Kultura
hemeroteka
1018. zenbakia | 1984-06-03
1017. zenbakia | 1984-05-27
Lege Oharra
RSS sindikazioa 