Barrua miatzean, aldiz, zer ikusten den ere ondo aztertzea komeni da, oskoleraino hainbat azal direlako bata bestearen gainean, bata bestea bezain funtsezkoa: harpideduna, irakurlea, Argiako langilea, kolaboratzailea, publizitate egilea, instituzioak... Komunitatea, azken finean. Indibidualismoaren goreneko aroan, paradoxikoa badirudi ere, komunitatea eratu guran, horretan gaude XXI. mendeko hedabide gehienok. Eta guk baditugu horretarako lanabes interesgarri eta egokiak. Ez dugu euskarazko komunikazio esparruaren komunitate indartsu eta jendetsuena osatuko, baina bai erreferentziala: informazioa eta analisia dira gure tresnak, zorroztasuna eta zabaltasuna, talde eta alderdiekiko menpekotasunetik libre, bestelako Euskal Herria eta mundua gura dutenen izar txiki baina argitsua.

Ez dira berba eta asmo hutsalak irakurle, proiektu honen muinean gauden langileok erabat barneratua daukaguna baizik. Horregatik antolatu gara ekonomia sozialean, talde balore kooperatiboetan, formula horrek langileei proiektuaren ardatz izatea ahalbideratzen dielako. Krisi latza bizi duen egungo eredu kapitalista basatiaren muinetakoa ukitzen du eredu horrek, euskal ekonomiaren beste alor batzuetan hain sustraitua, baina komunikazioaren esparruan hain urria.

Eta komunitatean auzolana da funtsezkoena. Bada arriskurik halako ospakizunetan, nor bere zilborrera begira geratzekoa, sarri gertatzen da, eta zerbait saihestu nahi badugu horixe da. Ea lortzen dugun, aritu behintzat horretan ari gara: urtean zehar egingo ditugun ekitaldiak kultura edo komunikazioan diharduten beste eragile batzuekin egingo ditugu, elkar lanean. Izango duzu horren berri.

Esker onaren kapituluak itxiko ditu lerrook, motzean, pertsona eta talde aipamenetan ekinez gero, zerrenda amaiezinean murgilduko ginatekeelako. Eskerrik zintzoena, beraz, Argiaren izena bere marka desberdinetan gaurdaino iristeko bere aletxoa jarri duen guztiari. Eskerrak bereziki, Ametzagaina Taldeko enpresei, azken 30 urteetan hauek egindako ahalegin hori gabe, nekez idatziko bainituzkeen honako lerro hauek.

Marra-bertsoa

Unai Iturriagak aitortu zuen lehen agurrean aurrean zuten erronka:

Arratsalde on, pareko jente

ongi etorriak saiora

pixkat nerbioso gagoz gaur laurok

dardara jatort ahora

marrazkilari bigaz deukogu

gaur benetan suzko proba

jo beharko dugu gure errora

bertsoen zona zerora

gaur inprobisazinoa bera

inprobisaua izango da.

Hasieran bertsolariak aritu ziren marrazkilarien arrastoan, marrak dezifratu nahian, eta arrapaladan agertzen ziren irudiak elkarri josiz. Asiskok eta Adurrek asmatu zuten tintazko akuiluz bertsolariak zirikatzen, gaiak zikiratu gabe. Amurizaren behatz bendatua Quirogaren kondoidun bihurtu zuten, edo labana sartutako zerria eltxetxo. Paiak azaldu zuenez:

Itxulapiko betea

remanente potentea

hain da esperantza merkea

labana sartu txarritxuari

horrela dabil jentea

sintetizatu dabez ederto

krisi ta txerri gripea

txerri ta krisi gripea

Elortzak ere marrazkilarien kontraesanak agerian jarri zituen zerriarenean: “zelan eiten dau belarri horrek / grabitatearen kontra?”.

Bertso-marra

Inflexio puntua Unai Iturriagak eta Fredi Paiak jarri zuten, marrazkiei bizkar emanda nahi zutenari buruz kantatzea erabaki zutenean. Aurrerantzean, bertsoen doinura egin behar izan zuten dantza errotulagailuek.

Kandinski esan dozu

pinturari maitez

ondo hartuko deutzut

txarrik ez dau bapez

ta bide bat zabaldu

dozu hain suertez

pintura ta gu laurok

ointxe batu geinkez

nik beti ikusi zaitut

zu pixkat Velazquez.

Sorollaren ikasle

sortua mundura

Zuloagak jarraitu

eban abentura

Zumetan abangoardia

estranbotiko hura

bai, Velazquez nauzu ni

dakizun modura

ta zuk dekozu kriston

menino itxura.

Marrazkilariek ez zuten aukera galdu eta Velazquez zein menino pertsonalizatuak agertu ziren, bertsolariek hasieran euren aurpegiak errekonozitu ez zituzten arren.

Hortik aurrera bertsolari eta marrazkilarien arteko erronka handitzen joan zen, eltzea berotzen, eta saioa bertsolariek asmatutako ariketak lehertu zuen: bertsolariek marrazkilariei puntu bat jarri ahala, marrazkia osatu behar zuten, errimatuz gainera. Arpa-jotzea zena erronkatzat hartu zuten marrazkilariek, eta bertsotarako sena erakutsi zuten:

Paiak jarri zion lehena Adurri: “puntu hontan marraztu / eizu zure logela”. Berehala kartzela agertu zen paperean. Elortzak Asiskori eskatu zion: “Egin zeure burua / astelehen goiz baten”. Asisko neutro bat ikusi genuen behatzak batuta, “ZEN” izenburupean.

Saio bukaeran ikus-entzuleak oso gustura agertu ziren, saio berezi eta ideia-egoslearen jokaldi onenak gogoan. Sortzaileak ere egindako lanarekin harro, inprobisazioaren bertigoa gaindituta. Eta aho-zapore gozoa laburbiltzeko, Elortzak puntukako saioan bota zuena ahoan: “lehenengoz ikusi dot / Asisko sufritzen”.

Atzera begiratzea izan zen lehenengo. Argia astekariko azal bana jarri eta titularra berregitea egokitu zitzaien bertsolariei, hasi Aita Santua azaldu zen lehen aletik –ai! nola aldatu diren gauzak...– eta bukatu ezkerrei buruzko portadarekin. Payak sugeritu zuen ezkerrentzako aldizkaria kaleratzea –kontuan izango dugu, Paya–.

Egañari, barkatu, Patxi Lopezi, deabru txiki batzuk sortu zitzaizkion gorputzaren bueltan. Arzallusek, Colinak eta Alberdik ongi erakutsi zuten Argiako orriotan hartutako eskarmentua: Zer moduz ari zera / euskara ikasten? Galdetu zion aurrenak lehendakariari; Kondoirik jazten al dezu / Basagoitirekin?, bigarrenak; Ezagutzen al dezu / Andoni Egaña? hirugarrenak. Hara Lopezen erantzuna: Ez daukat kulturarik / hortako adina.

Eta seismoa handitzen. Eñaut Agirre kantariak, Imanol Kamio eta Aitor Atxega musikariek lagunduta, ARGIAko atzoko eta gaurko bertso jarriak berreskuratu zituen, gertaera zirraragarriak gomutatuz eta hausnarketarako bide eginez. Erritmo, melodia eta letren koktel paregabea, swing eta guzti.

Bigarren astinaldia: Uztapideren piztuera

“Zarauzko Antonio bat” badela txapelen errekorra kendu diona-eta, Uztapide desafioka etorri zitzaion, behinola ARGIAko beste bertso saio batean galdutako ahotsa Amets Arzallusen zintzurrarekin berreskuraturik. Ahotsa galdu zuenean orduko gazteak poztu ote ziren galdetu zion Egañak balkoi batetik maisu handiari, eta honek bestetik erantzun oraingoak ere poztuko liratekeela berari infartu batek emanez gero. Victoria Eugenia dardarka.

Colina eta Alberdi Muruarekin ligatzera bidali zituen Estitxu Eizagirre gai-jartzaileak: Estitxu ez al daukazu / holako gai gehio? bukatu zuen esaten Muruak, bere bi lagunen seduzitzeko manerak ikusita. Bat batean, argia joan eta publikotik garrasi lazgarria entzun zen, lurrikarak intentsitate handienez astindu zuen Victoria Eugenia orduan. Xabier Paya, barkatu, Sherlock Holmes, eta Andoni Egaña, barkatu, Watson, krimena ikertzera joan ziren eserlekuetara. Jendea interrogatu eta katxeatu ere egin zuen detektibe pareak, baina ezer garbirik atera ez, Payak agintzen zuela baino: Utzi niri aurrerago / jefe bat eginda nago... zioen gure Holmesek.

Holaxe bukatu zen ARGIAren 90. urteurrena ospatzeko bertso saioa, publikoaren txalo zaparrada eta bertsolarien agurrarekin. Komunitate txikia, zapaltzen dugun lurra astintzeko kapaz. Uxue Alberdik arrazoi:

Argia hemen bertan daukagu

energia hemen dago.

Segur aski handiari txiki izaten ohitzea kosta egingo zaio, ohituak gaudenontzat aldiz, besteekiko abantaila izan dezakegu, baliabide gutxirekin gauza asko egiten ikasiak baikara eta horretan euskarazko mediook badugu zeresanik.

Hala ere gure helburua txiki izanik ere, handien pare egotea izan behar du, lanen kalitate eta profesionaltasunari dagokionez. Internetek horretan laguntzen digu (tresnak eskueran ditugu, ereduak ere bai…).

ARGIAren kasuan gaur gaurkoz argi dago paperak Interneti heldu beharko diola, baita alderantziz ere, etorkizunean ere erreferentzialtasuna paperean egongo baita (ni behintzat Partalek esandako honekin ados nago).

Zeruko ARGIAtik ARGIAraino 90 urte bete ditugu, zergatik ez beste hainbeste bete? Txikiak izaten badakigu.